1. Thế nào là từ nhiều nghĩa?
2. Đặt câu để phân biệt các nghĩa
của từ: ngọt
a. Có vị như vị của đường, mật.
b. (Lời nói) nhẹ nhàng, dễ nghe.
c. (Âm thanh) nghe êm tai.

SGK/88

Đọc mẩu chuyện:

Bầu trời mùa thu

Bài 1: Đọc mẩu chuyện sau:
Bầu trời mùa thu.
Tôi cùng bọn trẻ đi ra cánh đồng. Buổi sáng tháng chín
mát mẻ và dễ chịu. Tôi nói với các em:
- Các em hãy nhìn lên bầu trời mà xem. Mùa hè, nó rất nóng
và cháy lên những tia sáng của ngọn lửa. Còn bây giờ bầu trời
thế nào? Hãy suy nghĩ và chọn những từ ngữ thích hợp để miêu
tả nó.
Bọn trẻ nhìn lên bầu trời và suy nghĩ. Sau vài phút , một em
nói:
- Bầu trời xanh như mặt nước mệt mỏi trong ao.
- Vì sao mặt nước lại mệt mỏi? – Tôi hỏi lại.
- Thưa thầy, mùa hè, nước dạo chơi cùng những làn sóng. Mùa
thu, nó mệt và đứng lại với màu xanh nhạt. Nó mệt mỏi!

Những em khác tiếp tục nói:
- Bầu trời được rửa mặt sau cơn mưa.
- Bầu trời xanh biếc.
Cô bé Va-li-a nhỏ nhắn đứng trầm ngâm một chỗ. Tôi hỏi:
- Còn Va-li-a, vì sao em im lặng thế?
- Em muốn nói bằng những từ ngữ của mình.
- Em đã tìm được câu nào chưa?
- Bầu trời dịu dàng – Va-li-a khẽ nói và mỉm cười.
Sau đó, mỗi em đều muốn nói về bầu trời bằng từ ngữ của riêng mình:
- Bầu trời buồn bã. Những đám mây xám đang từ phương bắc trôi tới.
- Bầu trời trầm ngâm. Nó nhớ đến tiếng hót của bầy chim sơn ca.
- Bầu trời ghé sát mặt đất. Mùa hè, nó cao hơn và có những con chim én bay
liệng. Còn bây giờ chẳng có chim én nữa, vì thế bầu trời cúi xuống lắng nghe để
tìm xem chim én đang ở trong bụi cây hay ở nơi nào.
Theo XU-KHÔM-LIN-XKI

Bài 2. Tìm những từ
từ ngữ
ngữ tả
tả bầu
bầu trời
trời trong mẩu chuyện nêu
trên. Những từ ngữ nào thể hiện sự so sánh?
sánh Những từ ngữ nào
hóa?
thể hiện sự nhân hóa
Bầu trời mùa thu.
Tôi cùng bọn trẻ đi ra cánh đồng. Buổi sáng tháng chín mát mẻ và
dễ chịu. Tôi nói với các em:

- Các em hãy nhìn lên bầu trời mà xem. Mùa hè, nó rất nóng và
cháy lên những tia sáng của ngọn lửa. Còn bây giờ bầu trời thế
nào? Hãy suy nghĩ và chọn những từ ngữ thích hợp để miêu tả nó.

Bọn trẻ nhìn lên bầu trời và suy nghĩ. Sau vài phút , một em nói:
- Bầu trời xanh như mặt nước mệt mỏi trong ao.
xanh như mặt nước mệt mỏi trong ao
- Vì sao mặt nước lại mệt mỏi? – Tôi hỏi lại.
- Thưa thầy, mùa hè, nước dạo chơi cùng những làn sóng. Mùa
thu, nó mệt và đứng lại với màu xanh nhạt. Nó mệt mỏi!

Những em khác tiếp tục nói:
- Bầu trời được rửa mặt sau cơn mưa.
- Bầu trời xanh biếc.
Cô bé Va-li-a nhỏ nhắn đứng trầm ngâm một chỗ. Tôi hỏi:
- Còn Va-li-a, vì sao em im lặng thế?
- Em muốn nói bằng những từ ngữ của mình.
- Em đã tìm được câu nào chưa?
- Bầu trời dịu dàng – Va-li-a khẽ nói và mỉm cười.
Sau đó, mỗi em đều muốn nói về bầu trời bằng từ ngữ của riêng mình:
- Bầu trời buồn bã. Những đám mây xám đang từ phương bắc trôi tới.
- Bầu trời trầm ngâm. Nó nhớ đến tiếng hót của bầy chim sơn ca.
- Bầu trời ghé sát mặt đất. Mùa hè, nó cao hơn và có những con chim én
bay liệng. Còn bây giờ chẳng có chim én nữa, vì thế bầu trời cúi xuống lắng
nghe để tìm xem chim én đang ở trong bụi cây hay ở nơi nào.
Theo XU-KHÔM-LIN-XKI
(Mạnh Hường dịch)

* Những từ ngữ khác tả bầu trời:
Bầu trời mùa thu.
Tôi cùng bọn trẻ đi ra cánh đồng. Buổi sáng tháng chín mát mẻ
và dễ chịu. Tôi nói với các em:
- Các em hãy nhìn lên bầu trời mà xem. Mùa hè, nó rất
nóng và cháy lên những tia sáng của
lửa Còn bây giờ bầu
của ngọn lửa.
trời thế nào? Hãy suy nghĩ và chọn những từ ngữ thích hợp để
miêu tả nó.
……Những em khác tiếp tục nói:
- Bầu trời được rửa mặt sau cơn mưa.
biếc.
- Bầu trời xanh biếc.
…………
- Bầu trời ghé sát mặt đất. Mùa hè, nó cao hơn. và có những
con chim én bay liệng. Còn bây giờ chẳng có chim én nữa, vì thế
bầu trời cúi xuống lắng nghe để tìm xem chim én đang ở trong
bụi cây hay ở nơi nào.

* Những từ ngữ tả bầu trời thể hiện sự so sánh:
Xanh như mặt nước mệt mỏi trong ao
* Những từ ngữ tả bầu trời thể hiện sự nhân hóa:
mệt mỏi trong ao; được rửa mặt sau cơn mưa; dịu
dàng; buồn bã, trầm ngâm; nhớ tiếng hót của bầy
chim sơn ca; ghé sát mặt đất; cúi xuống lắng nghe để
tìm xem chim én đang ở trong bụi cây hay ở nơi nào .
* Những từ ngữ khác tả bầu trời:
nóng và cháy lên những tia sáng của ngọn lửa; xanh
biếc; cao hơn.

Bài tập 2: Dựa theo cách dùng từ ngữ
ở mẩu chuyện nêu trên, viết một
đoạn văn khoảng 5 câu tả một cảnh
đẹp của quê em hoặc nơi em ở.

Hồ Xuân
Hương

VinpearLan
d

đêm Hồ Gươm

Thác Đambri

Đêm trăng quê tôi
Mặt trăng tròn vành vạnh từ từ nhô lên sau lũy tre.
Trăng đêm nay sáng quá! Bầu trời điểm xuyết một vài ngôi
sao lấp lánh như những con đom đóm nhỏ. Ánh trăng vàng
dịu mát tỏa xuống, chảy tràn trên mặt đất, trên các cành
cây, ngọn cỏ… Không gian mới yên tĩnh làm sao! Chỉ còn
tiếng sương đêm rơi lộp độp trên lá cây và tiếng côn trùng
kêu rả rích trong đất ẩm. Chị gió dịu dàng, nhẹ nhàng lướt
qua khẽ lay động góc vườn nhỏ… Thoang thoảng đâu đây
mùi hoa thiên lí thơm dịu lan tỏa…Đêm quê tôi thật đẹp và
êm đềm.

Hồ Gươm
Hồ như một chiếc gương bầu dục lớn sáng long lanh.
Sóng nước lăn tăn dập dềnh theo gió. Giữa hồ là Tháp Rùa
tường rêu cổ kính. Hai bên hồ là những hàng cây hoa sữa
không biết được trồng từ bao giờ mà thân cây to ba đứa
chúng em ôm không xuể, tỏa hương thơm ngào ngạt. Một
loài hoa đặc trưng của Hà Nội. Hàng liễu rủ mềm mại như
mái tóc cô gái soi gương xuống mặt hồ. Hàng ghế đá mời
gọi khách tham quan dừng nghỉ chân ngắm cảnh. Xa xa là
cầu Thê Húc màu son cong cong như con tôm dẫn vào đền
Ngọc Sơn. Mái đền lấp ló bên gốc đa già, rễ lá xum xuê.
Mùi hương khói từ trong đền phảng phất bay ra

Con đường làng đất đỏ uốn mình qua những rặng cây xanh
trông như một dải lụa đào mềm mại. Hai bên đường, vô số những
loài cỏ dại đua nhau khoe sắc thắm: Hoa sâm đất tung mình với
sắc tím mênh mang; hoa sao nhái đong đưa những cánh mỏng
vàng tươi cùng vàng nghệ như tranh nhau xem màu nào nổi bật
nhất; hoa dừa cạn cũng chen lấn với hai màu tím hồng nhạt và sắc
trắng tinh khôi; hoa mười giờ thì y hẹn, cứ đúng 10 giờ lại như
thách thức các loài hoa khác với những sắc màu : trắng, vàng, tím
thẫm, đỏ, hồng,...Bao nhiêu là màu sắc ... Con đường làng bỗng
nhiên trở thành một đường hoa rực rỡ dưới nắng mai hồng.

Mấy hôm nay, mùa xuân về, chị mai vàng trước sân
thay đổi nhiều quá. Chị cởi ra lớp áo xanh mướt cũ kĩ
mặc suốt năm, mà khoác lên mình chiếc áo vàng ươm
như nắng mới. Mỗi khi gió lướt qua, các cánh hoa lại
rung rinh như một đàn bướm đang đậu trên thân chị. Mỗi
khi có đàn bướm trắng hay mấy chú chim nhỏ bay ngang
qua, chị lại phe phẩy cành hoa mà gọi chúng lại. Rung
rinh vài chiếc lá chạm vào chúng như đang gửi những lời
chúc đầu xuân năm mới. Khung cảnh ấy thật là đẹp.

Càng ra xa, cảnh dòng sông càng thanh bình và êm đềm. Mặt
sông uốn lượn như một tấm vải lụa trải dài đến xa tít chân trời, vắng
bóng tàu thuyền nên sông cũng ít sóng đi, chỉ nghe soàn soạt vài
tiếng sóng vỗ bờ. Những cụm lục bình đâu rồi nhỉ? Có lẽ chúng
thấy mình quá nhỏ bé trước cảnh sông nước bao la nên đã trốn đi.
Mặt trời đã chiếu những tia nắng gay gắt, mặt sông lấp lánh như
được dát muôn ngàn viên pha lê. Gió lùa qua lá cây xào xạc, tràn
xuống mặt nước mát rượi. Đứng trước sông nước mênh mông, em
thấy lòng mình nhẹ lân lân làm sao!

Sáng hôm nay, bác Mặt Trời thức dậy từ sớm. Bác
giống như một con ong thợ, vươn mình, gom những tia
nắng thành cái chổi lớn, quét sạch những đám mây đen
trên nền trời. Chẳng mấy chốc, nhờ sự chăm chỉ của bác
mà bầu trời trong xanh trở lại. Thấy bác mệt, chị gió vội
đem những làn gió mát tới, xoa dịu đi những nóng bức,
mệt nhọc. Thế là, sau những ngày âm u, sậm sịt, nắng ấm
và gió mát lại về với chúng ta.

Luyện từ và câu

MỞ RỘNG VỐN TỪ: THIÊN
NHIÊN
- Về nhà xem lại bài tập
- Làm bài 1, 2/53