AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG?
-Hoàng Phủ Ngọc Tường-

TOÀN CẢNH THÀNH PHỐ HUẾ

 Ai đã đặt tên cho dòng sông?

(Hoàng Phủ Ngọc Tường)

I. Tìm hiểu Tri thức ngữ văn
1. Đặc trưng của văn bản kí.
- Kí là tên gọi một nhóm các thể/ tiểu loại tác phẩm văn xuôi phi
hư cấu có khả năng dung hợp các phương thức tự sự, miêu tả,
biểu cảm, nghị luận, thông tin,... nhằm tái hiện những trạng thái
đời sống đang được xã hội quan tâm và bộc lộ trực tiếp những
cảm nghĩ của tác giả.
- Tùy vào mục đích, sự bộc lộ cái tôi của tác giả và cách tổ chức
các phương tiện biểu đạt mà tác phẩm kí được gọi là tùy bút, tản
văn, phóng sự hay kí sự, truyện kí, hồi kí, du kí, ...

 Ai đã đặt tên cho dòng sông?

(Hoàng Phủ Ngọc Tường)

I. Tìm hiểu Tri thức ngữ văn
2. Đặc điểm của một số thể loại kí
2.1. Tùy bút
- Là tiểu loại có tính tự do cao, có bố cục linh hoạt, thường
nghiêng hẳn về tính trữ tình với điểm tựa là cái tôi của tác
giả. Người viết sẽ tùy cảnh, tùy việc, tùy theo cảm hứng mà
trình bày, nhận xét, đánh giá, suy tưởng, ... Nếu có miêu tả,
kể chuyện thì đó cũng chỉ là cái cớ để giãi bày cảm xúc, suy
tư trữ tình.
2.2. Tản văn
- Là một tiểu loại kí thường sự dụng đồng thời cả yếu tố tự sự và
trữ tình, có thể còn có kết hợp miêu tả, nghị luận, … nhằm
gợi lên những bức tranh đời sống, đưa lại những rung cảm
thẩm mĩ. Cái tôi của tác giả được thể hiện rõ nét, nhưng việc
triển khai những liên hệ, suy tưởng phần nào được tiết chế
so với tùy bút.

 Ai đã đặt tên cho dòng sông?

(Hoàng Phủ Ngọc Tường)

I. Tìm hiểu Tri thức ngữ văn
2. Đặc điểm của một số thể loại kí
2.3. Truyện kí
-

Là một dạng truyện kể về người thật, việc thật. Tôn trọng sự
thật đời sống, đảm bảo tính xác thực của toàn bộ sự việc
được kể là đòi hỏi quan trọng hàng đầu đối với các sáng tác
thuộc thể loại này. Vì điều đó, truyện kí được xếp vào thể
loại văn học phi hư cấu.

- Tuy nhiên, yếu tố hư cấu vẫn luôn hiện diện trong thể truyện kí,
thể hiện ở những sáng tạo riêng của người viết khi xử lí, tổ
chức tư liệu, lựa chọn giọng điệu, ngôn ngữ trần thuật thích
hợp. Yếu tố hư cấu còn được thể hiện qua cách người viết
hình dung, miêu tả tâm trạng, cảm xúc của nhân vật.

 Ai đã đặt tên cho dòng sông?

(Hoàng Phủ Ngọc Tường)

II. Tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm
1. Tác giả:
- Hoàng Phủ Ngọc Tường: sinh năm 1937 tại
thành phố Huế, quê gốc ở Quảng Trị; mất
24/7/2023.
- Ông từng tham gia kháng chiến chống Mỹ,
chủ yếu bằng hoạt động văn học nghệ thuật.
- Ông là nhà văn có sở trường về thể kí, trong
đó tùy bút là thể loại in đậm dấu ấn sáng tạo
của ông.
- Đặc điểm phong cách: chất tài hoa, lịch lãm,
những suy tư sâu sắc về văn hóa, lịch sử; ngôn
ngữ mềm mại, tinh tế, đầy những liên tưởng
bất ngờ, tạo được sự kết nối đa chiều với nhiều
văn bản khác.

 Ai đã đặt tên cho dòng sông?

(Hoàng Phủ Ngọc Tường)

Tác phẩm chính

Ngôi
sao trên
đỉnh
Phu
Văn
Lâu
(1971)

Rất
nhiều
ánh
lửa
(1979)

Ai đã
đặt tên
cho
dòng
sông?
(1986)

Bản
di chúc
của
cỏ lau
(1984)

Hoa
trái
quanh
tôi
(1995)

Ngọn
núi ảo
ảnh
(1999)

Phong cách
nghệ thuật
Có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và trữ tình, giữa
nghị luận sắc bén với tư duy đa chiều, vốn kiến thức sâu rộng,
lối viết hướng nội, súc tích, mê đắm, tài hoa.

 Ai đã đặt tên cho dòng sông?
II. Tìm hiểu chung về tác giả,
tác phẩm
2. Tác phẩm:
- Văn bản Ai đã đặt tên cho dòng
sông? được trích trong tập bút kí
cùng tên. Riêng văn bản Ai đã đặt
tên cho dòng sông? mang đầy đủ
đặc trưng của tiểu loại tùy bút.
- Toàn bộ văn bản Ai đã đặt tên
cho dòng sông? có 3 phần. Đoạn
trích trong sách thuộc phần đầu.

(Hoàng Phủ Ngọc Tường)

 Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
III. Đọc-hiểu văn bản

A. Đọc văn bản và xác định bố cục
1. Đọc văn bản
2. Xác định bố cục
• Phần 1 (“từ đầu…quê hương
xứ sở”): vẻ đẹp của sông
Hương từ góc độ địa lí.
• Phần 2 (còn lại): vẻ đẹp của
sông Hương từ góc độ lịch
sử, văn hóa.

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
III. Đọc-hiểu văn bản
B. Khám phá văn bản
1. Tìm hiểu ý nghĩa nhan đề
- Nhan đề Ai đã đặt tên cho dòng sông? là một câu hỏi.
+ Gợi thắc mắc, tò mò về nguồn gốc tên của dòng sông.
+ Thể hiện sự thán phục, ngưỡng mộ của người viết
trước vẻ đẹp của dòng sông.
- Kinh nghiệm tìm hiểu ý nghĩa nhan đề:
+ Xác định cấu trúc ngữ pháp của nhan đề
+ Tìm hiểu ý nghĩa của nhan đề, mối quan hệ giữa cấu
trúc ngữ pháp với ý nghĩa được gợi ra.

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
B. Khám phá văn bản
2. Tìm hiểu vẻ đẹp của sông Hương thể hiện trong văn bản
Sơ đồ mạch triển khai nội dung
Nội dung chính
Vẻ đẹp của sông Hương
Triển khai nội dung
Vẻ đẹp của sông Hương từ Vẻ đẹp của sông Hương từ
góc nhìn địa lý
góc nhìn lịch sử và thi ca.

Sông Hương
ở thượng
nguồn

Sông Hương
ở đồng bằng
và ngoạI vi
Huế

Sông
Hương
chảy qua
Huế

Sông Hương
qua từng thời kì
lịch sử của dân
tộc

Sông Hương là
nguồn cảm
hứng thi ca

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
B. Khám phá văn bản
2. Tìm hiểu vẻ đẹp của sông Hương thể hiện trong văn bản
2.1. Vẻ đẹp của sông Hương từ góc nhìn địa lí
Vẻ đẹp của sông Hương
từ góc độ địa lí
Vùng
thượng
nguồn
Không gian
núi rừng
Trường
Sơn

=

Thủy trình của sông Hương

Vùng đồng
bằng và
ngoại vi
thành phố
Không
gian vùng
châu thổ
Châu Hóa

Đoạn
chảy
qua
thành phố
Không gian
kinh thành
Huế

Bao Vinh
Cồn Hến
Vĩ Dạ

Chùa Thiên Mụ

Kim Long

Nguyệt Biều,
Lương Quán

Điện Hòn Chén

Ngã ba Tuần
Núi Kim Phụng

Bằng Lãng

Dãy Trường Sơn

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)

Sông Hương ở thượng nguồn.

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)

Sông Hương ở thượng nguồn.

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)

Sông Hương ở thượng nguồn.

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)

Sông Hương ở thượng nguồn.

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)

“bản trường ca của rừng già, rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn, mãnh
liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy
vực bí ẩn”

Sông Hương ở thượng nguồn.

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
“…cũng có lúc nó trở nên dịu dàng và say đắm giữa
những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng”.

Sông Hương ở thượng nguồn.

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
là “cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại”.

Sông Hương ở thượng nguồn.

 Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
B. Khám phá văn bản

2. Tìm hiểu vẻ đẹp của sông Hương thể hiện trong văn bản
2.1. Vẻ đẹp của sông Hương từ góc nhìn địa lí
Sông Hương ở thượng nguồn

Khi qua dãy Trường Sơn hùng vĩ

Khi ra khỏi rừng già

- Là bản trường ca của rừng già:
+ khi rầm rộ giữa bóng cây đại
Sông Hương mang vẻ đẹp- Là
của
dòng
vừa
người
mẹ phùchảy
sa của một
vùng
ngàn; khi mãnh liệt vượt qua ghềnh
văn hóa xứ sở với vẻ đẹp dịu dàng
thác;tự
khi cuộn
như cơndại,
lốc vàođầy cá tính vừa dịu dàng,
do,xoáy
hoang
và trí tuệ
những đáy vực bí ẩn.
đắm.
Đó
vẻ
+ có say
lúc lại dịu
dàng và
saylà
đắm
giữađẹp đầy bí ẩn và hấp dẫn
những
dặmsông
dài chói lọi
màu đỏ của hoa
của
Hương,
là phần tâm hồn sâu thẳm
đỗ quyên rừng.
mà
chính
nó không
- Tựa
cô gái
Di-gan phóng
khoáng vàmuốn bộc lộ.
man dại, với một bản lĩnh gan dạ, một
tâm hồn tự do và trong sáng.

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
B. Khám phá văn bản
2. Tìm hiểu vẻ đẹp của sông Hương thể hiện trong văn bản
2.1. Vẻ đẹp của sông Hương từ góc nhìn địa lí
a. Sông Hương ở thượng nguồn
b. Sông Hương ở giữa đồng bằng, ngoại vi thành phố Huế

Rời khỏi HuếBao Vinh
Cồn Hến
Vĩ Dạ

Kim Long
Chùa Thiên Mụ

Nguyệt Biều, Gặp kinh thành Huế
Lương Quán

Điện Hòn Chén

Đồng bằng
Ngã ba Tuần

Núi Kim Phụng

Thượng nguồn
Dãy Trường Sơn

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
Cánh đồng Châu Hóa

“người gái đẹp nằm ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu
Hóa đầy hoa dại”

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
Ngã ba Tuần

Ngã ba Tuần (ngã ba Bằng Lãng) là ngã ba sông rất nổi tiếng ở Huế,
nơi hợp lưu của dòng tả trạch (vùng núi huyện Nam Đông) và dòng hữu
trạch (thượng ngàn A Lưới ) đổ xuống, tạo thành sông Hương. Nơi đây, nhà
Nguyễn từng cho đóng quân, tuần tra để bảo vệ phía tây kinh thành Huế.

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
Điện Hòn Chén

Tọa lạc trên núi Ngọc Trản. Thờ Thánh Mẫu Thiên Yana với
những hình thức sinh hoạt tín ngưỡng dân gian, có nguồn gốc với: tín
ngưỡng Thiên Tiên Thánh giáo, thờ Mẫu Vân Hương (miền Bắc), thờ
Mẫu ở núi Bà Đen (miền Nam).

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
Núi Ngọc Trản

Xưa có tên là Hương Uyển Sơn, sau đổi là Ngọc Trản (Chén
ngọc). Dân gian quen gọi là điện Hòn Chén vì liên quan đến giai thoại
vua Minh Mạng đánh rơi chén ngọc.

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
Sông Hương ở đất bãi Nguyệt Biều

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
Chùa Thiên Mụ

Chùa bắt nguồn từ một huyền thoại. Đêm đêm có một bà già mặc áo
đỏ, quần lục xuất hiện trên ngọn đồi nơi chùa tọa lạc ngày nay và nói: rồi sẽ
có chân chúa đến lập chùa ở đây để tụ khí cho bền long mạch. Nói xong bà
biến mất, sau này chúa Nguyễn Hoàng qua đây nghe kể lại và cho xây chùa,
lấy tên là Thiên Mụ (Linh Mụ).

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
Đồi Vọng Cảnh

Đồi Vọng Cảnh cao 43m. Nó tọa lạc giữa vùng lăng tẩm của các
vua chúa nhà Nguyễn và đối diện với điện Hòn Chén. Ở quanh quất cách
đồi Vọng Cảnh dăm trăm mét là lăng Đồng Khánh, lăng Tự Đức, lăng Thiệu
Trị, lăng Hiếu Đông (vợ vua Minh Mạng), lăng Xương Thọ (của bà Từ Dũ,
vợ vua Thiệu Trị), lăng bà Thánh Cung (vợ vua Đồng Khánh), lăng bà Từ
Cung (vợ vua Khải Định), lăng Hoàng tử Cảnh (con vua Gia Long).

Sớm xanh

Trưa vàng

Chiều tím

Những ngọn đồi này tạo nên những mảng phản quang
nhiều màu sắc trên nền trời tây nam thành phố, “sớm xanh, trưa
vàng, chiều tím” như người Huế thường miêu tả.

Qua lăng tẩm đền đài...

Lăng Tự Đức
Lăng Khải Định

Lăng Minh Mạng

Đó là vẻ đẹp trầm mặc nhất của sông Hương, như
triết lí, như cổ thi, kéo dài mãi đến lúc mặt nước phẳng
lặng của nó gặp tiếng chuông chùa Thiên Mụ…

Qua lăng tẩm đền đài...

 Ai đã đặt tên cho dòng sông?(Hoàng Phủ Ngọc Tường)
B. Khám phá văn bản

2. Tìm hiểu vẻ đẹp của sông Hương thể hiện trong văn bản
2.1. Vẻ đẹp của sông Hương từ góc nhìn địa lí
b. Sông Hương ở giữa đồng bằng, ngoại vi thành phố Huế

•“người gái đẹp nằm ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa
đầy hoa dại”
•“chuyển dòng liên tục”, rồi “vòng những khúc quanh đột ngột”, “vẽ
một hình cung thật tròn”, “ôm lấy chân đồi Thiên Mụ”
•“vượt qua một lòng vực sâu dưới chân núi Ngọc Trản để sắc
nước trở nên xanh thẳm” …
Thuỷ trình của sông Hương khi bắt đầu về xuôi tựa “một cuộc tìm kiếm
có ý thức” người tình nhân đích thực của một người con gái đẹp trong câu
chuyện tình yêu lãng mạn nhuốm màu cổ tích.

 Ai đã đặt tên cho dòng sông?(Hoàng Phủ Ngọc Tường)
B. Khám phá văn bản

2. Tìm hiểu vẻ đẹp của sông Hương thể hiện trong văn bản
2.1. Vẻ đẹp của sông Hương từ góc nhìn địa lí
b. Sông Hương ở giữa đồng bằng, ngoại vi thành phố Huế

•“trôi đi giữa hai dãy đồi sừng sững như thành quách, với những
điểm cao đột ngột như Vọng Cảnh, Tam Thai, Lựu Bảo”
•“dòng sông mềm như tấm lụa”
•“những mảng phản quang nhiều màu sắc (…) sớm xanh, trưa
vàng, chiều tím” …
Dòng sông mang vẻ đẹp phong phú, đa dạng, khi thì
mềm như tấm lụa, khi thì biến ảo màu sắc theo thời gian,
lúc lại trầm mặc, cổ kính, mang sắc thái triết lí, cổ thi.

Ai đã đặt tên cho dòng sông?(Hoàng Phủ Ngọc Tường)
B. Khám phá văn bản
2. Tìm hiểu vẻ đẹp của sông Hương thể hiện trong văn bản
2.1. Vẻ đẹp của sông Hương từ góc nhìn địa lí
a. Sông Hương ở thượng nguồn
b. Sông Hương ở giữa đồng bằng, ngoại vi thành phố Huế
c. Sông Hương với kinh thành Huế
Trước khi vào
Thành phố

Trong lòng
Thành phố

Ra khỏi
Thành phố

Chùa Thiên Mụ

Kim Long
tâ
n
ê
y
hực

m

t
g
n
ẳ
th
t
é
n
ột
... sông Hương vui tươi hẳn lên
m
o
ké

giữa những biền bãi xanh biếc
của vùng ngoại ô Kim Long, kéo
một nét thẳng thực yên tâm theo
hướng tây nam - đông bắc...

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
vùng ngoại ô Kim Long

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)

... nó đã nhìn thấy chiếc cầu trắng của thành phố in ngần trên nền
trời, nhỏ nhắn như những vành trăng non.
CẦU TRÀNG TIỀN TRÊN SÔNG HƯƠNG

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)

CẦU TRÀNG TIỀN TRÊN SÔNG HƯƠNG

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)

Cồn Giã viên

Cồn Hến

Thành phố Huế
Cồn Giả Viên

uốn một cánh cung rất nhẹ
sang đến Cồn Hến;
đường cong ấy làm cho
dòng sông mềm hẳn đi,
như một tiếng “vâng”
không nói ra của tình yêu.

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)

ô

Đoạn cồn Hến chia sông Hương làm 2 nhánh.

Sông Xen của Pa-ri (Pháp)

Sông Đa-nuýp của Bu-đa-pét (Hung-ga-ri)

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)

Sông Nê-va chảy qua cung điện Mùa Đông (Nga)

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
Con sông dùng dằng con sông không chảy
Sông chảy vào lòng nên Huế rất sâu
(Thu Bồn)

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)

Và rồi, như sực nhớ lại một điều gì chưa kịp nói, nó đột
ngột đổi dòng, rẽ ngoặt sang hướng đông tây để gặp lại thành phố
lần cuối ở góc thị trấn Bao Vinh xưa cổ.
GÓC THỊ TRẤN BAO VINH

Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường)

Phố cổ Bao Vinh

... nỗi vương vấn,
cả một chút lẳng lơ kín đáo
của tình yêu

Bao
Vinh

Cồn Hến

Thành phố Huế