TRƯỜNG THPT NGUYỄN THÁI HỌC
GIÁO VIÊN: NGUYỄN THANH ĐỊNH

Hiện tượng những trẻ đồng sinh cùng trứng có
cùng kiểu gen nhưng được nuôi ở các môi trường
khác nhau. Sau 1 thời gian nhất định: Có những
tính trạng vẫn giống nhau nhưng có những tính
trạng lại biểu hiện khác nhau rõ rệt. Tại sao ?????

12/06/23

4

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

Nội dung
I. Mối quan hệ giữa gen và tính trạng
II. Sự tương tác giữa kiểu gen và môi trường
III. Mức phản ứng của kiểu gen

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

I. MỐI QUAN HỆ GIỮA GEN VÀ TÍNH TRẠNG

Gen (ADN)

Phiên mã

dịch mã

mARN

Prôtêin

Biểu hiện

tính trạng

Thông
tin di biểu
truyền
ở trong
Quá trình
hiện
của gen
gen sẽ
đếnđược
tính trạng trải
hiện
(kiểu
qua biểu
nhiều
giaithành
đoạn,tính
nêntrạng
có thể
bị hình)
nhiều yếu tố môi
thông qua những cơ chế nào?

trường bên trong cũng như bên ngoài cơ thể chi
phối.
KG

Môi trường

KH

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

II. SỰ TƯƠNG TÁC GIỮA KIỂU GEN VÀ MÔI TRƯỜNG

1. Các ví dụ:
VD 1: Giống Thỏ Himalaya

Tại sao các tế
bào của cùng
một cơ thể có
cùng một kiểu
gen nhưng lại
biểu hiện ra
những
kiểu
hình
khác
nhau ở các bộ
phận cơ thể
khác nhau?

- Các tế bào ở đầu
-mút
Tại vịcơtrí đầu
thể mút
có
cơ
nhiệtthểđộ (tai,
thấp bàn
nên
chân,
đuôi,
mõm)
tổng hợp
được
sắc
có
lông màuđen
tố melanin
lông
màu đen.
-- Các
tế bào ởvívùng
Ở những
trí
khác
có nhiệt
cao
khác lông
có màu
hơn
trắngnên gen không
tổng hợp được
melanin  lông
màu trắng.

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

II. SỰ TƯƠNG TÁC GIỮA KIỂU GEN VÀ MÔI TRƯỜNG
Thí nghiệm chứng minh
Không tổng hợp
Melanin 
Lông trắng

Tai, bàn chân, đuôi,
mõm  lông đen

Tổng hợp Melanin
 Lông đen

Cạo lông trắng trên
lưng + buộc đá lạnh

Nhiệt độ cao có thể
ảnh hưởng đến sự
biểu hiện của gen
tổng hợp melanin
như thế nào?

KQ : Ở lưng lông
mọc có màu đen

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

Nhiệt của
độ cao
thể (yếu
ảnh hưởng
- Vậy nhiệt độ ở các vùng
cơcóthể
tố môi
đếncósựthể
biểuảnh
hiệnhưởng
của genđến
tổng sự
trường bên trong cơ thể)
hợp melanin như thế nào?
biểu hiện của gen

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

VD2: Hoa Cẩm Tú Cầu

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

VD2: Hoa Cẩm Tú Cầu

pH = 7: hoa màu trắng sữa.

pH > 7: hoa màu đỏ, màu
hồng hoặc màu tím.

pH < 7: hoa màu lam.

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

II. SỰ TƯƠNG TÁC GIỮA KIỂU GEN VÀ MÔI TRƯỜNG
VD2: Hoa Cẩm Tú Cầu

- Màu sắc hoa tùy thuộc vào độ pH của đất.
- Vậy môi trường ngoài (độ pH) có thể ảnh hưởng đến sự biểu hiện
của gen

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

II. SỰ TƯƠNG TÁC GIỮA KIỂU GEN VÀ MÔI TRƯỜNG
VD3: Bệnh phêninkêtô niệu ở người:
- Do một gen lặn trên NST thường quy định. Bệnh này do rối loạn
chuyển hóa axit amin phêninalanin.
- Hậu quả: bị thiểu năng trí tuệ.
- Nếu phát hiện sớm và áp dụng chế độ ăn kiêng giảm thức ăn có
phênialanin thì cơ thể có thể phát triển bình thường.
* Vậy thức ăn có thể ảnh hưởng đến sự biểu hiện của gen.
Môi trường
2. Kết luận:

KG
KH
- Môi trường trong và ngoài cơ thể có thể ảnh hưởng đến
Từ các ví dụ trên, ta có thể kết luận về mối quan hệ
sự biểu hiện của gen.
giữa KG - môi trường - KH như thế nào?
- Bố mẹ không truyền cho con những tính trạng đã hình
thành sẵn mà di truyền 1 kiểu gen.
- Kiểu hình là kết quả sự tương tác giữa kiểu gen với môi
trường cụ thể.

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

Vd: Con taéc keø bieán ñoåi maøu saéc theo neàn moâi tröôøng
Treân laù
caây

Treân
caønh caây

Treân
ñaù

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

III. MỨC PHẢN ỨNG CỦA KIỂU GEN
1. Mức phản ứng của kiểu gen
a. Khái niệm

Kiểu gen 1

Môi trường 1

Kiểu hình 1

Môi trường 2

Kiểu hình 2

Môi trường 3
……

Kiểu hình 3

Môi trường n

Kiểu hình n

Mức phản ứng của kiểu gen là tập hợp các kiểu
hình của cùng một kiểu gen tương ứng với các môi
trường khác nhau.

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

III. MỨC PHẢN ỨNG CỦA KIỂU GEN

Kiểu gen 1

Môi trường 1

Kiểu hình 1

Môi trường 2

Kiểu hình 2

Môi trường 3

Kiểu hình 3

……
Môi trường n

Kiểu hình n

Mức phản ứng của kiểu gen do yếu tố nào quy định?
Mức phản ứng của kiểu gen được chia làm mấy loại?

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

Vd: ở gà Tam Hoàng
+ Nuôi rất tốt :
3kg,
+ Nuôi tốt:
2.5kg,
+ Nuôi bình thường: 2kg,
+ Nuôi không tốt:
1kg,
Tính trạng số lượng có
mức phản ứng rộng

lông vàng
lông vàng
lông vàng
lông vàng
Tính trạng chất lượng
có mức phản ứng hẹp

→ chế độ dinh dưỡng ảnh hưởng lớn đến trọng lượng
nhưng ít ảnh hưởng đến màu lông.

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

III. MỨC PHẢN ỨNG CỦA KIỂU GEN
1. Mức phản ứng của kiểu gen

b. Đặc điểm:
- Mức phản ứng do kiểu gen quy định.
- Mức phản ứng có 2 loại:
+ Mức
gen tố
quy
định
tính
trạng số lượng.
Mứcphản
phảnứng
ứngrộng:
do yếu
nào
quy
định?
+ Mức phản ứng hẹp: gen quy định tính trạng chất lượng.

Mức phản ứng được chia làm mấy loại?

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

1. Mức phản ứng của kiểu gen do yếu tố nào quy định?
2. Mức phản ứng của kiểu gen được chia làm mấy loại?

3. Tại sao các nhà khoa học lại khuyên nông dân
không nên chỉ trồng 1 giống cây trồng duy nhất
(cho dù giống đó có năng suất cao) trên một diện
tích rộng trong cùng 1 vụ ?
4. Hãy đọc SGK và đề xuất phương pháp để xác
định mức phản ứng của một KG?

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

III. MỨC PHẢN ỨNG CỦA KIỂU GEN
2. Sự mềm dẻo kiểu hình (Thường biến)
MT3: lá dạng
mũi mác
MT2: lá dạng
bản rộng

MT1: lá dạng
bản dài

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

III. MỨC PHẢN ỨNG CỦA KIỂU GEN
2. Sự mềm dẻo kiểu hình (Thường biến)
-

Hiện tượng một kiểu gen có thể thay đổi kiểu hình trước
những điều kiện môi trường khác nhau được gọi là sự mềm
dẻo kiểu hình(hay còn gọi là thường biến).

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

Mùa hè

Mùa đông

Loài gấu Bắc cực

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

Mùa hè

Mùa đông

Loài gấu Bắc cực

Tiết 14: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

III. MỨC PHẢN ỨNG CỦA KIỂU GEN
2. Thường biến (sự mềm dẻo kiểu hình)
- Hiện tượng một kiểu gen có thể thay đổi kiểu hình trước
những điều kiện môi trường khác nhau được gọi là sự mềm
dẻo kiểu hình (hay còn gọi là thường biến)
- Nguyên nhân : Do sự thay đổi của môi trường và do sự tự
điều chỉnh về sinh lí.
- Đặc điểm:
+ Biến đổi đồng loạt theo 1 hướng xác định tương ứng với môi
trường.
+ Không di truyền
+ Mức độ mềm dẻo kiểu hình phụ thuộc vào kiểu gen
- Ý nghĩa : Giúp sinh vật thích nghi với những thay đổi của môi
trường.

Câu 1: Chọn phát biểu đúng trong các câu sau:
A. Kiểu gen như nhau chắc chắn có kiểu
hình như nhau.

Sai

B. Kiểu hình như nhau bao giờ cũng có
cùng kiểu gen.

Sai

C. Cùng một kiểu gen có thể biểu hiện
kiểu hình khác nhau.

Đúng

D. Cùng một kiểu hình chỉ có một kiểu gen.

Sai

Câu 2: Điều nào sau đây không đúng về mức
phản ứng?
A. Mức phản ứng là tập hợp các KH của
một KG tương ứng với các điều kiện MT
khác nhau.
B. Mức phản ứng không được di truyền.

Sai

Đúng

C. Tính trạng chất lượng có mức phản
ứng hẹp.

Sai

D. Tính trạng số lượng có mức phản ứng
rộng.

Sai

Một số bà con nông dân mua hạt ngô lai có
năng suất cao về trồng nhưng cây ngô lại
không cho hạt. Giả sử công ty giống đã cung
cấp hạt giống đúng tiêu chuẩn. Hãy giải thích
nguyên nhân dẫn đến tình trạng cây ngô
không cho hạt trong trường hợp trên?

- Trả lời các câu hỏi và làm bài tập cuối
bài.
- Đọc phần “em có biết” cuối bài học.
- Làm các bài tập chương 1 và chương 2.