ÁNH SÁNG VÀ BÓNG TỐI
2
1. Vật tự phát sáng và vật được chiếu sáng.
Quan sát tranh 1 và 2 ở SGK.
2. Viết tên các vật tự phát sáng và những vật được chiếu sáng.
1. Tranh nào ban ngày, tranh nào ban đêm? Vì sao em biết?
3
Ban ng�y
Ban d�m
4
Nêu tên các vật tự phát sáng và những vật được chiếu sáng.
Tranh
Vật tự phát sáng
Vật được chiếu sáng
1
Ban
ngày
2
Ban
đêm
Mặt trời
Bàn ghế,gương,
quần áo, sách vở ......
Mặt trăng, gương, bàn ghế, tủ.....
ngọn đèn điện (khi có dòng điện chạy qua)
5
Kết luận:
Ban đêm vật tự phát sáng là vật gì?
Mọi vật mà chúng ta nhìn thấy ban đêm là do gì?
Ban ngày vật tự phát sáng duy nhất là gì? Còn tất cả mọi vật khác được cái gì chiếu sáng?.
Ban ngày vật tự phát sáng duy nhất là Mặt trời còn tất cả mọi vật khác được Mặt trời chiếu sáng.
Ban đêm vật tự phát sáng là đèn điện khi có dòng điện chạy qua, đom đóm….
Mọi vật mà chúng ta nhìn thấy ban đêm là do đèn chiếu sáng hoặc do ánh sáng phản chiếu từ Mặt trăng chiếu sáng.
6
Cầu vồng là hiện tượng tán sắc của ánh sáng Mặt trời khi khúc xạ và phản xạ qua các giọt nước mưa.
7
Các vật toàn bộ ánh sáng đi qua
Các vật chỉ cho một phần ánh sáng đi qua
Các vật không cho ánh sáng đi qua
Tấm kính thủy tinh trong, tấm nhựa kính trong,…
Tấm kính mờ, vải mỏng, thước kẻ bằng nhựa trong,…
Tấm bìa, quyển vở, quyển sách, tấm ván, viên gạch,…
2. Tìm hiểu sự truyền ánh sáng truyền qua các vật
8
Thí nghi?m 3
3. Mắt nhìn thấy vật khi nào?
9
1. Khi đèn trong hộp chưa sáng em có nhìn thấy vật không?
2. Khi đèn trong hộp sáng em có nhìn thấy vật không?
3. Chắn mắt bạn bằng một cuốn vở, bạn có nhìn thấy vật nữa không?
- Khi đèn trong hộp chưa sáng không nhìn thấy vật.
- Khi đèn trong hộp sáng mắt ta nhìn thấy vật.
- Chắn mắt bằng một cuốn vở, ta không nhìn thấy vật nữa.
10
- Mắt ta nhìn thấy vật khi nào?
- Mắt ta nhìn thấy vật khi vật đó tự phát ra ánh sáng, khi có ánh sáng chiếu vào vật, khi không có vật gì che mắt ta, khi vật đó ở gần mắt.....
Mắt ta nhìn thấy vật khi có ánh sáng từ vật đó truyền vào mắt.
11
K?T LU?N :
Ta chỉ nhìn thấy vật khi có ánh sáng từ vật đó truyền vào mắt.
Quan sát hình chụp
Mặt trời chiếu sáng từ phía nào trong hình?
Trái
Phải
3. Bóng tối
Quan sát tranh và dự đoán:
Khi bật sáng đèn
1- Bóng tối sẽ xuất hiện ở đâu?
2- Bóng tối có hình dạng như thế nào?
Đặt một tờ bìa to phía sau cuốn sách với khoảng cách 5 cm. Đặt đèn pin thẳng hướng với cuốn sách trên mặt bàn và bật đèn (như hình vẽ)
Bóng tối xuất hiện phía sau quyển sách.
Bóng tối có hình dạng giống quyển sách.
Kết quả thí nghiệm
Thí nghiệm 2
Thay quyển vở bằng vỏ hộp, bóng tối sẽ xuất hiện ở đâu?
Bóng tối có hình dạng như thế nào?
Bóng tối xuất hiện phía sau vỏ hộp.
Bóng tối có hình dạng giống vỏ hộp.
Kết quả thí nghiệm 2
Ánh sáng có truyền qua quyển sách hay vỏ hộp không?
Ánh sáng không thể truyền qua quyển sách hay vỏ hộp.
Những vật ánh sáng không thể truyền qua gọi là gì?
Những vật không cho ánh sáng truyền qua gọi là vật cản sáng.
Bóng tối xuất hiện ở đâu?
Bóng tối xuất hiện phía sau vật cản sáng.
Khi nào bóng tối xuất hiện?
Bóng tối xuất hiện khi vật cản sáng được chiếu sáng.
Kết luận:
Khi gặp vật cản sáng, ánh sáng không truyền qua được nên phía sau vật có một vùng không nhận được ánh sáng truyền tới, đó chính là vùng bóng tối

4. Tìm hiểu về sự thay đổi về hình dạng, kích thước của bóng tối.
Theo em hình dạng, kích thước của bóng tối có thay đổi hay không? Khi nào nó sẽ thay đổi?
THÍ NGHIỆM CHỨNG MINH
Tiến hành quan sát thí nghiệm với 3 vị trí của mặt trời: phía trên, bên phải, bên trái của chiếc bút dựng đứng trên mặt bìa.
- Quan sát thí nghiệm và báo cáo phần bóng của chiếc bút
Kết quả thí nghiệm:
Khi đèn pin chiếu sáng phía trên chiếc bút bi thì bóng chiếc bút ngắn lại, ở ngay dưới chân chiếc bút bi. Khi đèn chiếu sáng từ bên trái thì bóng bút bi dài ra, ngả về phía bên phải. Khi đèn chiếu sáng từ bên phải thì bóng bút bi dài ra và ngả về phía bên trái.
Hãy giải thích tại sao vào ban ngày, khi trời nắng, buổi sáng sớm, bóng của ta ngả về hướng tây, buổi trưa bóng của ta ở dưới chân và khi chiều tà thì bóng của ta lại ngả về hướng đông?
Làm thế nào để bóng của vật to hơn?
Muốn bóng của vật to hơn, ta đặt vật gần với vật chiếu sáng.
Bóng của vật thay đổi khi nào?
Bóng của vật thay đổi khi vị trí chiếu sáng đối với vật đó thay đổi.
K�?t ku�?n:
Do a?nh sa?ng truy�`n theo duo`ng tha?ng n�n bo?ng cu?a v�?t phu? thuơ?c va`o v�?t chi�?u sa?ng hay vi? tri? cu?a v�?t chi�?u sa?ng.
Tiết 2
ÁNH SÁNG CẦN CHO SỰ SỐNG
1. Vai trò của ánh sáng đối với đời sống của thực vật
HÌNH 1
Trả lời các câu hỏi sau:
Em có nhận xét gì về cách mọc của cây đậu?
Cây đậu trồng nơi được chiếu sáng sẽ phát triển như thế nào?
Cây đậu trồng nơi ít ánh sáng sẽ ra sao?
- Em có nhận xét gì về cách mọc của cây đậu?
- Cây đậu trồng nơi được chiếu sáng sẽ phát triển như thế nào?
Cây trong chậu vươn về phía có ánh sáng của bóng đèn (ở hình 1)
Cây đậu trồng nơi được chiếu sáng sẽ phát triển tươi tốt, lá xanh

Cây đậu trồng nơi ít ánh sáng sẽ phát triển chậm hơn.
Hoa hướng dương
HÌNH 2
Theo em, vì sao những bông hoa ở hình 2 có tên là hoa hướng dương?
1.Vai trò của ánh sáng đối với đời sống của thực vật

Theo em, vì sao những bông hoa ở hình 2 có tên là hoa hướng dương?
=> Vì hoa hướng dương luôn mọc hướng về phía mặt trời.
1. Vai trò của ánh sáng đối với đời sống của thực vật
Giải thích vì sao cây lại mọc hướng về phía ánh sáng như vậy?
- Do các cây đó cần ánh sáng để phát triển và duy trì sự sống.
=> Ánh sáng rất cần thiết cho sự sống của thực vật, vì chúng cần ánh sáng để phát triển.
Hình 3
Hình 4
Quan sát và dự đoán cây nào xanh tốt hơn?
1. Vai trò của ánh sáng đối với đời sống của thực vật
Xanh tốt hơn
Hình 3
Hình 4
Vì sao?
Đủ ánh sáng
Thiếu ánh sáng
1. Vai trò của ánh sáng đối với đời sống của thực vật
Quan sát và cho biết cây nào xanh tốt hơn?
Điều gì sẽ xảy ra
với thực vật
nếu không có
ánh sáng?



Trong trồng trọt, muốn cây luôn phát triển, không kể ngày đêm để tăng sản lượng, người ta làm gì?
?
=>Người ta sẽ thắp bóng đèn điện cho cây.
1. Vai trò của ánh sáng đối với đời sống của thực vật.
Nếu không có ánh sáng thực vật sẽ mau chóng tàn lụi vì chúng cần ánh sáng để duy trì sự sống.
Hình ảnh thắp bóng đèn điện cho cây.
+Tại sao một số loài cây chỉ sống được ở những nơi rừng thưa, các cánh đồng thảo nguyên,…được chiếu sáng nhiều?
+Tại sao lại có một số loài cây sống được trong rừng rậm, hang động ?
-Mỗi loại thực vật có nhu cầu ánh sáng mạnh, yếu, nhiều, ít khác nhau. Vì vậy có những loài cây chỉ sống ở những nơi rừng thưa, các cánh đồng thoáng đãng đầy đủ ánh sáng, đó là những cây ưa sáng.
-Một số loài cây khác ưa sống ở nơi ít ánh sáng nên có thể sống được trong hang động. Một số loài cây lại không thích hợp với ánh sáng mạnh nên cần được che bớt nhờ bóng của cây khác.
2. Nhu cầu về ánh sáng của thực vật.
Cây cần ít ánh sáng
Cây nấm
Cây dương sỉ
Cây phát tài
Cây cần nhiều ánh sáng
Cây mía
Cây xoài
Cây xương rồng


2. Nhu cầu về ánh sáng của thực vật
- Nhu cầu về ánh sáng của thực vật khác nhau.
Để tận dụng đất trồng và giúp cho cây phát triển tốt người ta thường trồng xen canh cây ưa bóng với cây ưa sáng trên cùng một thửa ruộng.
Cà chua và rau xanh
Chuối tiêu và đậu
Nhờ có ánh sáng của mặt trời cây cối phát triển tươi tốt. Vậy thực vật đem lại nguồi lợi gì cho con người và động vật?
Thực vật
Cung cấp thức ăn.
Cung cấp không khí sạch.
Ghi nhớ:
Không có ánh sáng thực vật sẽ mau chóng tàn lụi vì chúng cần ánh sáng để duy trì sự sống. Mặt Trời đem lại sự sống cho thực vật, thực vật lại cung cấp thức ăn, không khí sạch cho động vật và con người.
3. Vai trò của ánh sáng đối với đời sống con người

Suy nghĩ và trả lời câu hỏi:
1/ Ánh sáng có vai trò như thế nào đối với sự sống của con người?
2/ Ánh sáng có vai trò như thế nào đối với sức khỏe của con người?
 

Ánh sáng có vai trò như thế nào đối với sự sống của con người?

Ánh sáng giúp ta nhìn thấy mọi vật xung quanh; phân biệt được màu sắc; phân biệt được kẻ thù; phân biệt được các loại thức ăn, nước uống; nhìn thấy được các hình ảnh của cuộc sống, cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên …
Ruộng bậc thang, miền Bắc
Ánh sáng có vai trò như thế nào đối với sức khỏe của con người?
Ánh sáng giúp cho con người khoẻ mạnh, có thức ăn, và sưởi ấm cơ thể.


 
Cuộc sống của con người sẽ ra sao nếu không có ánh sáng mặt trời?

Nếu không có ánh sáng Mặt Trời thì Trái Đất sẽ tối đen như mực. Con người sẽ không nhìn thấy mọi vật, không tìm được thức ăn nước uống, động vật sẽ tấn công con người, bệnh tật sẽ làm cho con người yếu đuối và có thể chết.
Nếu mặt trời không chiếu sáng, khi đó khắp nơi sẽ tối đen như mực. Chúng ta sẽ không nhìn thấy mọi vật.
Ánh sáng tác động lên mỗi chúng ta trong suốt cả cuộc đời. Nó giúp chúng ta có thức ăn, sưởi ấm và cho ta sức khỏe. Nhờ ánh sáng mà chúng ta cảm nhận được tất cả vẻ đẹp của thiên nhiên.


Quan sát hình 3, 4 và 5 trong SGK/97 và trả lời câu hỏi :
1/ Kể tên một số động vật kiếm ăn vào ban ngày và ban đêm?
2/ Những loài động vật đó cần ánh sáng để làm gì?
3/ Em có nhận xét gì về nhu cầu ánh sáng của các loài động vật đó?

4. Vai trò của ánh sáng đối với đời sống động vật.

Động vật kiếm ăn ban ngày
Động vật kiếm ăn ban đêm
* Những loài động vật đó cần ánh sáng để làm gì?

Những con vật đó cần ánh sáng để di chuyển, di cư đi nơi khác tránh rét, tránh nóng, tìm thức ăn, nước uống, chạy trốn kẻ thù.…
* Em có nhận xét gì về nhu cầu ánh sáng của các loài động vật đó?

Các loài động vật cần ánh sáng rất khác nhau. Có loài ưa sáng, có loài ưa tối.
4. Vai trò của ánh sáng đối với đời sống động vật.

Loài vật cần ánh sáng để di chuyển, tìm thức ăn, nước uống, phát hiện ra những nguy hiểm cần tránh. Ánh sáng và thời gian chiếu sáng còn ảnh hưởng đến sự sinh sản của một số loài động vật. Trong thực tế, người ta áp dụng nhu cầu ánh sáng khác nhau của động vật để có những biện pháp kĩ thuật đem lại hiệu quả kinh tế cao.


Loài vật cần ánh sáng để di chuyển, tìm thức ăn, nước uống, phát hiện ra những nguy hiểm cần tránh. Ánh sáng và thời gian chiếu sáng còn ảnh hưởng đến sự sinh sản của một số động vật.
Ví dụ : Người ta dùng ánh sáng điện để kéo dài thời gian chiếu sáng trong ngày, kích thích cho gà ăn nhiều, chóng tăng cân và đẻ nhiều trứng.
Trong chăn nuôi người ta làm gì để kích thích cho gà ăn nhiều, chóng tăng cân và đẻ nhiều trứng?

Dùng ánh sáng điện