NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG
QUÝ THẦY, CÔ GIÁO
VỀ DỰ TIẾT HỌC
LỚP …

TRÒ CHƠI:

Ô CỬA BÍ MẬT

HƯỚNG DẪN TRÒ CHƠI
Có 4 miếng ghép tương ứng với 4 câu hỏi. Với mỗi câu trả
lời đúng 1 mảnh ghép sẽ được mở ra.
KEY: ĐÂY LÀ BIỂU TƯỢNG THIÊN NHIÊN NÀO?

01

02

03

04

01

02

03

04

Câu hỏi số 1
Đây là chân dung
của nhà thơ nào?
Nguyễn Duy

TRỞ VỀ

Câu hỏi số 2

Hãy kể tên ít nhất 2 bài
thơ có hình ảnh trăng của
Hồ Chí Minh?
- Cảnh khuya
- Rằm tháng giêng
- Ngắm trăng
TRỞ VỀ

Câu hỏi số 3
Xác định mạch cảm xúc trong bài thơ
Ánh trăng – Nguyễn Duy?
Quá khứ

Hiện tại

Suy ngẫm

TRỞ VỀ

Câu hỏi số 4

Vầng trăng trong quá khứ đại diện cho
điều
gì?
g trăng là biểu tượng của quá khứ nghĩa
TRỞ VỀ

Tiết 63:

Ánh trăng

- Nguyễn Duy -

1. Cảm nghĩ về vầng trăng trong quá khứ
Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ
Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa

đồng
sông

Hồi nhỏ

bể
Hồi chiến tranh

Sống hoà
hợp, thân
thiết với
thiên nhiên
ở rừng

Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở
ở rừng
rừng
vầng trăng
tri kỉ
kỉ
trăng thành
thành tri

Trăng là tri kỉ
 Liệt kê, điệp ngữ “với” , nhân hoá
Trăng với người là đôi bạn tri kỉ, thân thiết, ân tình, gắn với
những thăng trầm và gian lao của đất nước.

- NT: So sánh
 Sống gần gũi chan hoà với
thiên nhiên, với vầng trăng

“Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ

Vầng trăng không những trở
thành bạn tri kỉ, mà đã trở
thành “vầng trăng tình nghĩa”
biểu tượng cho quá khứ nghĩa
tình.

ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa

2. Cảm nghĩ về vầng trăng hiện tại
Từ hồi về thành phố
quen ánh điện cửa
gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua
đường.

Thình lình đèn điện
tắt
phòng buyn-đinh tối
om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng
tròn

Tình cảm giữa con
người và trăng giờ ra
sao? Nêu hiệu quả nghệ
thuật của phép tu từ so
sánh, nhân hóa trong 2
câu thơ”
“vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua
đường”

Thời hiện tại, cuộc sống của nhân vật trữ tình có gì
khác với quá khứ? Hai câu thơ:
“Từ hồi về thành phố
quen ánh điện cửa gương”
Sử dụng nghệ thuật gì? Nêu tác dụng?

Nhân vật trữ tình nhận ra
trăng trong tình huống nào?
Nhận xét về từ ngữ tác giả sử
dụng từ ngữ ở khổ thơ 4?

Hình ảnh “ vầng trăng
tròn” xuất hiện ở câu thơ:
“đột ngột vầng trăng tròn”
có ý nghĩa gì?

Ở khổ thơ thứ tư tác giả đã sử dụng rất thành công nghệ
thuật đối lập tương phản. Hãy chỉ ra và nêu tác dụng?

Đất nước hòa bình
Hồi về thành phố

Xa rời cuộc sống giản dị
Sống sung túc, tiện nghi

Trăng bị
lãng quên,
chỉ còn là dĩ
vãng

 Nghệ thuật đối lập, nhân hóa, so sánh
 Con người đã lãng quên quá khứ, đổi thay tình cảm

Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn

 Tình huống gặp lại trăng đầy bất ngờ

 Tính từ gợi tả “thình lình”, “đột ngột”
 Ngạc nhiên, ngỡ ngàng
 Ba động từ “vội, bật, tung” đặt liền nhau
 Khẩn trương, hối hả đi tìm nguồn sáng

Tâm
trạng
ngỡ
ngàng, bối rối, suy
ngẫm: con người
thay đổi nhưng trăng
vẫn vẹn nguyên,
thủy chung.

3. Cảm xúc, suy ngẫm của tác giả
Ngửa
mặt
lên
nhìn
mặt
có cái gì rưng
rưng
như là đồng là bể
như là sông Trăng
là
cứ tròn vành
rừng
vạnh
kể chi người vô
tình
ánh trăng im
phăng phắc
đủ cho ta giật

3. Cảm xúc, suy ngẫm của tác giả
Ngửa
mặt
lên
nhìn
mặt
có cái gì rưng
rưng
như là đồng là bể
như là sông là
rừng

- Mặt nhìn mặt: người - trăng, cảm xúc thành
kính, ngưỡng vọng
- Rưng rưng: từ láy gợi tả, diễn tả nỗi xúc động
nghẹn ngào.
- Hình ảnh lặp lại: đồng, bể, sông, rừng
Þ Cấu trúc thơ song hành (như là, là) cùng
với phép so sánh, liệt kê, giọng thơ xúc động,
nhịp thơ hối hả
Þ Tâm trạng xúc động, nghẹn ngào, kỉ niệm
được đánh thức nhớ về quá khứ.

Những hình ảnh
trong 4 câu thơ
sau có ý nghĩa biểu
tượng gì?
Trăng cứ tròn vành
vạnh
kể chi người vô
tình
ánh trăng im
phăng phắc
đủ cho ta giật
mình

THẢO LUẬN NHÓM ĐÔI
Thời gian: 3 phút
Hình ảnh
Trăng cứ tròn vành vạnh
ánh trăng im phăng phắc
ta giật mình

Ý nghĩa biểu tượng

3. Cảm xúc, suy ngẫm của tác giả
Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình

Xuyên suốt bài thơ là hình ảnh
vầng trăng nhưng tại sao tác
giả lại kết thúc bài thơ là ánh
trăng?

Vầng trăng

Ánh trăng

Vầng trăng là biểu
tượng của cuộc sống,
của thiên nhiên, quá
khứ nghĩa tình

Ánh trăng là ánh sáng triết lí về cuộc sống.
Ánh sáng ấy có thể len lỏi vào những nơi
khuất tối trong tâm hồn con người để lay
thức họ, giúp họ nhận ra những điều sai trái,
hướng con người đến vớ những giá trị tốt đẹp

Mang ý nghĩa biểu
tượng sâu sắc

Thể hiện được tư tưởng chủ đề cũng
như tính chất triết lí của bài thơ rõ nhất

HÌNH THỨC NGHỆ THUẬT TIÊU BIỂU
HÌNH ẢNH XUYÊN SUỐT
THỂ THƠ
BIỆN PHÁP TU TỪ
GIỌNG ĐIỆU
KẾT CẤU

HÃY CHỌN VÀ ĐIỀN
TRONG CÁC TỪ, CỤM TỪ
SAU ĐÂY VÀO Ô TRỐNG
SAO CHO ĐÚNG NHẤT?

Tâm tình, sâu lắng
Đằm thắm, ngọt ngào
Năm chữ
Ánh trăng
Chặt chẽ, theo mạch
cảm xúc.
Điệp ngữ, nhân hoá, ẩn
dụ, so sánh
Theo từng lời ru

HÌNH THỨC NGHỆ THUẬT TIÊU BIỂU
HÌNH ẢNH XUYÊN SUỐT
THỂ THƠ
BIỆN PHÁP TU TỪ
GIỌNG ĐIỆU
KẾT CẤU

Ánh trăng

NỘI DUNG

Bài thơ là lời tự nhắc nhở
về những năm tháng gian
Năm chữ
lao đã qua, có ý nghĩa gợi
Điệp ngữ, nhân hoá, nhắc, củng cố ở người đọc
so sánh, ẩn dụ
thái độ sống “Uống nước
Tâm tình, sâu lắng nhớ nguồn”, ân tình, thuỷ
chung cùng quá khứ.
Chặt chẽ, theo
mạch cảm xúc.

Câu 1: Nhận định nào sau đây không phù hợp với ý nghĩa
của hình ảnh vầng trăng trong bài thơ này?
A. Biểu tượng của thiên nhiên hồn nhiên, tươi mát.
B. Biểu tượng của quá khứ nghĩa tình.
C. Biểu tượng của vẻ đẹp bình dị, vĩnh hằng trong cuộc
sống.
D. Biểu tượng của sự hồn nhiên, trong sáng của tuổi thơ.

Câu 2 :Tư tưởng của nhà thơ gửi gắm trong bài thơ này là gì?
A. Thiên nhiên, vạn vật thì vô hạn, tuần hoàn còn cuộc đời con
người thì hữu hạn.
B. Con người có thể vô tình, lãng quên tất cả, nhưng thiên nhiên,
quá khứ nghĩa tình thì luôn tròn đầy bất diệt.
C. Thiên nhiên luôn bên cạnh con người, là người bạn thân thiết
của con người.
D. Cuộc sống vật chất dù đầy đủ rồi cũng sẽ tiêu tan, chỉ có đời
sống tinh thần là bất diệt.

Nhóm:………………..

THẢO LUẬN NHÓM

So sánh ý nghĩa của hình ảnh ánh trăng trong 2 bài thơ “Đồng chí” của
Chính Hữu và “Ánh trăng” của Nguyễn Duy ?

Đồng chí
Giống
nhau

Khác
nhau

Ánh trăng

So sánh ý nghĩa của hình ảnh ánh trăng trong 2 bài thơ “Đồng chí” của
Chính Hữu và “Ánh trăng” của Nguyễn Duy ?

Đồng chí
Giống
nhau

Khác
nhau

Ánh trăng

Hai bài thơ đều lấy một vẻ đẹp trong thiên nhiên - ánh trăng
- để khai thác xây dựng hình ảnh thơ
- Ánh trăng là biểu tượng cho vẻ
đẹp và sức mạnh của tình đồng
chí ở người chiến sĩ trong kháng
chiến chống Pháp
- Là hình tượng thơ đậm chất
lãng mạn trong thơ Chính Hữu
và thơ ca kháng chiến

- Khơi nguồn cho việc bày tỏ
thái độ, tình cảm của con
người với hiện tại và quá
khứ
- Là hình ảnh để nhà thơ
thể hiện chủ đề bài thơ :
“uống nước nhớ nguồn”

Viết đoạn văn khoảng 2/3 trang giấy, nêu suy nghĩ về truyền
thống đạo lí “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Hoàn thiện sơ đồ tư duy bài học

Trong bài thơ “Ánh trăng” của Nguyễn Duy có câu:
“Ngửa mặt lên nhìn mặt”
Câu 1: Chép tiếp câu thơ trên để hoàn thành khổ thứ năm của bài thơ.
Câu 2: Từ “mặt” thứ hai trong khổ thơ vừa chép được chuyển nghĩa theo
phương thức nào? Phân tích cái hay của cách dùng từ nhiều nghĩa trong câu
thơ đó?
Câu 3: Hãy viết một đoạn văn quy nạp (khoảng 10 câu) phân tích ý nghĩa
biểu tượng của hình ảnh vầng trăng và chiều sâu tư tưởng mang tính triết lí
trong khổ thơ kết của bài thơ. Trong đoạn có sử dụng một câu phủ định (Gạch
chân câu phủ định).

Chép chính xác khổ thơ thứ 5:
“Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì dưng dưng
như là đằng là bể
như là sông là rừng.”

Câu 2: Từ “mặt” thứ hai trong khổ thơ vừa chép được chuyển nghĩa theo
phương thức nào? Phân tích cái hay của cách dùng từ nhiều nghĩa trong câu
thơ đó?
Từ “mặt” thứ haỉ trong câu “Ngửa mặt lên nhìn mặt”:
- Từ “mặt” thứ hai được chuyển nghĩa theo phương thức ẩn dụ
- Phân tích cái hay của từ “mặt”:
+ Từ “mặt” (thứ 2) mang ý nghĩa ẩn dụ sâu xa, gợi cái hồn, tinh thần cùa sự vật
+ “Mặt” gợi hình ảnh mặt trăng, thiên nhiên tươi mát, là gương mặt người bạn
tri kỉ, quá khứ nghĩa tình, lương tâm của chính mình (tư vấn).
+ Hai từ “mặt” trong cùng một câu thơ tạo tư thế mặt đối mặt, đội diện đàm
tâm giữa người và trăng, thức tỉnh mọi người hướng tới lối sống cao đẹp: ân
nghĩa thủy chung, bao dung, độ lượng.

- Trăng đã trở thành biểu tượng cho sự bất biến, vĩnh hằng không thay đồi. “Trăng
tròn vành vạnh” biểu tượng cho sự tròn đầy, thuỷ chung, trọn vẹn của thiên nhiên,
quá khứ, dù cho con người đổi thay “vô tình”.
- Ánh trăng còn được nhân hoá “im phăng phắc” gợi liên tường đến cái nhìn
nghiêm khắc mà bao dung, độ lượng của người bạn thuỷ chung, tình nghĩa.
- Sự im lặng ấy làm nhà thơ “giật mình” thức tỉnh, cái “giật mình" của lương tâm
nhà thơ thật đáng trân trọng, nó thề hiện sự suy nghĩ, trăn trở tự đấu tranh với chính
mình để sống tốt hơn.
- Dòng thơ cuối dồn nén biết bao niềm tâm sự, lời sám hối ăn năn dù không cất lên
nhưng chính vì thế càng trở nên ám ảnh, day dứt. Qua đó, Nguyễn Duy muốn gửi
đến mọi người lời nhắc nhờ về lẽ sống, về đạo lí ân nghĩa thủy chung.
- Khồ thơ kết tập trung thể hiện ý nghĩa biểu tượng của hình ảnh vầng trăng và
chiều sâu tư tưởng mang tính triết lí của tác phẩm.

Mở đầu bài thơ “Ánh trăng”, Nguyễn
Duy viết:
“Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỷ”
Câu 1: Trong bài thơ, các hình ảnh
“đồng, sông, bể, rừng” được nhắc lại ở
một khổ thơ khác. Chép chính xác khổ
thơ đố.
Câu 2: Các hình ảnh “đồng, sông, bể,
rừng” ở hai khổ thơ khác nhau như thế
nào?

Câu 3: Bài thơ gợi nhắc và củng cố thái độ nào ở
người đọc?
Câu 4: Chỉ ra sự kết hợp giữa tự sự và trữ tình
trong bài thơ.
Câu 5: Chép chính xác khổ thơ thể hiện tình
huống của câu chuyện. Theo em, đó là tình huống
nào? Tình huống này có tác dụng gì trong việc
diễn tả mạch cảm xúc của nhân vật trữ tình?
Câu 6: Theo em, hoàn cảnh ra đời của bài thơ có
mối liên hệ gì với việc thể hiện chủ đề của bài
thơ?
Câu 7: Trong bải thơ “Ánh trăng”, tại sao tác giả
lại tự nhận mình là “người vô tình” vả lại “giật
mình” trước “ánh trăng im phăng phắc”?

Chép chính xác khổ thơ cũng có
“đồng, sông, bể, rừng”;
“Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng.”

Câu 2: Các hình ảnh “đồng, sông, bể, rừng” ở hai khổ thơ
khác nhau như thế nào?
Điểm khác nhau giữa các hình ảnh “đồng, sông, bể, rừng”:
- Các từ “đồng, sông, bể, rừng” là trường từ vựng chỉ nơi chốn
- Khổ 1: Là hình ảnh thiên nhiên trong hiện thực (liệt kê): là
những khoảng không gian ghi dấu ấn kỉ niệm giữa người và
trăng.
- Khổ 5: Hiểu theo nghĩa khái quát (so sánh): thiên nhiên hiện về
trong tâm tưởng, những kỉ niệm từng gắn bó chan hòa giữa người
và trăng chợt ùa về.

Câu 3: Bài thơ gợi nhắc và củng cố thái độ nào ở người đọc?
Bài thơ gợi nhắc thái độ sống “Uống nước nhớ nguồn”:
- Không lãng quên quá khứ
- Sống tình nghĩa, thủy chung với thiên nhiên, quá khứ.

Câu 4: Chỉ ra sự kết hợp giữa tự sự và trữ tình trong bài thơ.
Sự kết hợp tự sự và trữ tình:
- Bài thơ mang dáng dấp một câu chuyện nhỏ được kể theo trình tự
thời gian. Dòng cảm nghĩ trữ tình của nhà thơ cũng men theo dòng tự
sự này mà bộc lộ.
- Trong dòng diễn biến theo thời gian, sự vỉệc bất thường ở khổ thơ
thứ tư là bước ngoặt để từ đó tác giả bộc lộ cảm xúc, thể hiện chủ đề
của tác phẩm.

Câu 5: Chép chính
xác khổ thơ thể hiện
tình huống của câu
chuyện. Theo em, đó
là tình huống nào?
Tình huống này có
tác dụng gì trong việc
diễn tả mạch cảm xúc
của nhân vật trữ tình?

Chép chính xác khổ thơ thứ 4:
“Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn.”
- Tình huống bất ngờ đèn điện tắt, vầng trăng
đột ngột xuất hiện.
- Ý nghĩa: làm thay đổi mạch cảm xúc và có
tác dụng thức tỉnh con nguời (chuyển từ thái
độ vô tình sang xúc động và suy ngẫm về lẽ
sống thủy chung ân nghĩa).

Câu 6: Theo em, hoàn cảnh ra đời của bài thơ có mối liên hệ gì
với việc thể hiện chủ đề của bài thơ?
Mối quan hệ giữa hoàn cảnh ra đời và chủ đề của bài thơ:
Những người từng trải qua những năm tháng chiến tranh gian khổ, đã
từng được nhân dân che chở nay được sống trong hoà bình xin hãy
đừng quên quá khứ, quên những gian khổ đã qua.

Câu 7: Trong bải thơ “Ánh trăng”, tại sao tác giả lại tự nhận mình là “người
vô tình” vả lại “giật mình” trước “ánh trăng im phăng phắc”?
- Tác giả tự nhận mình là “người vô tình” vì suốt tuổi thơ rồi thời chiến tranh,
cả quãng thời gian dài gian khó, trăng luôn là người bạn đồng hành thuỷ
chung, tình nghĩa; vậy mà kết thúc chiến tranh, quen với cuộc sống tiện nghi,
hiện đại, con người đã lãng quên vầng trăng, lãng quên cả quá khứ gian lao mà
tình nghĩa.
- Mặc con người vô tình, con người lãng quên, trăng vẫn tròn đầy, vẫn thuỷ
chung, vẫn đến với con người vào những lúc khó khăn nhất. Hơn nữa, trăng
bao dung, độ lượng, lặng im không hề trách cứ. Chính thái độ im lặng cao
thượng ấy của vầng trăng đã thức tỉnh con người, khiến con người “giật mình”
thức tỉnh, sám hối và hướng thiện.

Hướng dẫn tự học
Sưu tầm các bài thơ, bài hát chủ đề “Uống nước nhớ nguồn” + Tìm
đọc thêm các tác phẩm của Nguyễn Duy
Tưởng tượng mình là nhân vật trữ tình trong “Ánh trăng”, diễn tả
dòng cảm nghĩ trong bài thơ thành 1 bài tâm sự ngắn.

Soạn bài “…”