BÀI CA NGẮN ĐI TRÊN BÃI CÁT
(Sa hành đoản ca)
Cao Bá Quát
MỤC TIÊU BÀI HỌC
- Hiểu được sự chán ghét của Cao Bá Quát đối với con đường mưu cầu danh lợi tầm thường và niềm khao khát đổi mới cuộc sống trong hoàn cảnh xã hội nhà Nguyễn bảo thủ, trì trệ.
- Nắm được một vài đặc điểm và khả năng biểu đạt nội dung của thể hành
I. GIỚI THIỆU CHUNG
1. Tác giả
Là một có tài năng và bản lĩnh, được tôn là “Thánh”
Thơ văn bộc lộ thái độ phê phán xã hội lạc hậu, bảo thủ
2. Tác phẩm
Được sáng tác trong khoảng thời gian vào kinh đô Huế để thi
(sau 1831)
Thể loại: hành (một thể thơ phóng khoáng, không bị gò bó)
1. Đọc, xác định bố cục
a. Đọc
BÀI CA NGẮN ĐI TRÊN BÃI CÁT
Bãi cát lại bãi cát dài,
Đi một bước như lùi một bước.
Mặt trời đã lặn không dừng được,
Lữ khách trên đường nước mắt rơi.
Không học được tiên ông phép ngủ,
Trèo non, lội suối, giận khôn vơi!
Xưa nay, phường danh lợi,
Tất tả trên đường đời.
Đầu gió hơi men thơm quán rượu,
Người say vô số, tỉnh bao người?
Bãi cát dài, bãi cát dài ơi!
Tính sao đây? Đường bằng mờ mịt,
Đường ghê sợ còn nhiều, đâu ít?
Hãy nghe ta hát khúc “đường cùng”,
Phía bắc núi Bắc, núi muôn trùng,
Phía nam núi Nam, sóng dào dạt.
Anh đứng làm chi trên bãi cát?


II. ĐỌC – HIỂU TÁC PHẨM
b. Bố cục
Phần 1:
(4 câu thơ đầu)
Hình ảnh bãi cát và người lữ khách
Phần 2:
(6 câu thơ tiếp)
Tâm sự của người đi đường
Phần 3:
(7 câu thơ cuối)
Suy tư về con đường giải thoát
2. Đọc – hiểu chi tiết
a. Hình ảnh bãi cát và người lữ khách
Bãi cát lại bãi cát dài
Điệp từ
một không gian mênh mông, rợn ngợp, tít tắp
Đi một bước như lùi một bước
Mặt trời đã lặn, chưa dừng được
Lữ khách trên đường nước mắt rơi
Một lữ khách đơn độc, mệt mỏi, tuyệt vọng
b. Tâm sự người đi đường
Không học được tiên ông phép ngủ
Trèo non, lội suối, giận khôn vơi
Lời oán thán ngậm ngùi , tự trách bản thân bối rối, bất lực trước hoàn cảnh
phường danh lợi
những người đi thi, đỗ đạt làm quan
“tất tả”
đua chen, dành giật
say
(vô số)
danh lợi, hư vinh
Bộc lộ cảm xúc suy tư, day dứt về thời cuộc, về ý nghĩa tồn tại của nho sĩ, của trí thức
c. Suy tư về con đường giải thoát
bãi cát dài
đường mờ mịt
đường ghê sợ
đường cùng
Gợi nên ý niệm về “con đường” mù mịt, con đường tắc, con đường vô hướng vô định.
Anh đứng làm chi trên bãi cát?
Phía bắc
núi muôn trùng
Phía nam
sóng dào dạt
câu hỏi tu từ
tra vấn quyết liệt về bản thân, về cách lựa chọn, cách hành xử trước hoàn cảnh
III. TỔNG KẾT
Nghệ thuật
Nhịp điệu thơ dài – ngắn, trúc trắc, gập ghềnh.
Sử dụng thành công những biểu tượng: bãi cát, con đường, người lữ khách.
2. Nội dung
Bài ca ngắn đi trên bãi cát là tiếng nói của một trí thức có lương tri, biết “đau” cho tình cảnh của mình và thực tại xã hội. Vì vậy, đó là tiếng nói đáng trọng, tiếng nói của lí tưởng nhân văn cao đẹp.
BÀI TẬP VẬN DỤNG
Từ bài thơ, hãy trình bày suy nghĩ của anh/chị về con đường lập thân, lập nghiệp mà anh/chị đang thực hiện.