BÀI 3:
BIẾN, PHÉP GÁN, PHÉP TOÁN VÀ BIỂU THỨC SỐ HỌC (2 TIẾT)
1. Biến, cách tạo biến, phép gán trong Python
Bài tập: Có hai hộp dung để đựng các viên bi. Hộp thứ nhất được dán nhãn bên ngoài là A, trong hộp có 20 viên bi. Hộp thứ hai được dán nhãn bên ngoài là B, trong hộp có 100 viên bi. Thực hiện thao tác sau: Bỏ 5 viên bi ra khỏi họp A sau đó khỏi hộp B số bi bằng số bi có trong hộp A
Hãy cho biết số bi trong hộp B sau khi thực hiện thao tác trên?
Hãy cho biết số bi trong hộp B sau khi tiếp tục thực hiện liên tiếp them hai lần thao tác trên?
Biểu thức giống như cái hộp được dán nhãn, có thể chứa dữ liệu vào trong hộp và sử dụng dữ liệu khi cần thông qua tên nhãn. Đểtạo và đặt giá trị cho biến sử dụng lệnh gán theo dạng:
=
Bài tập: Có hai hộp dung để đựng các viên bi. Hộp thứ nhất được dán nhãn bên ngoài là A, trong hộp có 20 viên bi. Hộp thứ hai được dán nhãn bên ngoài là B, trong hộp có 100 viên bi. Thực hiện thao tác sau: Bỏ 5 viên bi ra khỏi họp A sau đó khỏi hộp B số bi bằng số bi có trong hộp A
Hãy cho biết số bi trong hộp B sau khi thực hiện thao tác trên?
Hãy cho biết số bi trong hộp B sau khi tiếp tục thực hiện liên tiếp them hai lần thao tác trên?
Trong các ngôn ngữ lập trình biến là một vùng bộ nhớ được đặt tên, dung để lưu trữ giá trị và có thể thay dổi giá trị trong quá trình thực hiện chương trình. Khi sử dụng câu lệnh gán, nếu biến nằm ở bên trái của lệnh gán chưa từng được tạo thì chương trình sẽ tạo ra biến đó vàbiến nhận giá trị bằng giá trị biểu thức sẽ được thay đổi bằng giá trị biểu thức ở vế bên phải của lệnh gán.
Mỗi biến cần có tên và có ý nghĩa riêng. Quy tắc đặt tên biến:
- Bao gồm các ký tự thường (a – z), ký tự hoa (A- Z), chữ số (0 – 9), dấu gạch chân ( _ ). Có phân biệt chữ hoa và chữ thường.
- Không bắt đầu bằng chữ số
- Không được đặt tên trùng với “từ khoá” của Python (có thể nhận ra từ khoá này vì từ kháo có màu cam kho viết lệnh, ví dụ: not, and, or, for, if,….)
Ví dụ về cách đặt tên:
Chú ý: Câu lệnh print ( ) không chỉ dùng để ghi một thông điệp ra màn hình mà còn cóthể ghi một giá trị của một biến
2. Phép toán và biểu thức số học trong Python
2.1 Phép toán số học trong Python
Trong các ngôn ngữ lập trình đều cung cấp các phép toán số học như cộng, trừ, nhân, chia,… trên các đại lượng. Bảng dưới đây mô tả các phép toán mà Python hỗn trợ
2.2 Biểu thức số học trong Python
Biểu thức số học trong Python là kết hợp các số, các biến, các phép toán và dấu ngoặc tròn tương tự như biểu thức trong toán học. Thứ tự thực hiễn cũng tương tự như trong toán học, cụ thể:
- Thực hiện các phép toán trong dấu ngoặc tròn
- Thực hiện các phép toán luỹ thừa
- Trong dãy các phép toán không chứa ngoặc thù thực hiện từ trái sang phải theo thứ tự các phép toán nhân (*), chia (/), chia lấy thương (//) , chia lấy dư thực hiện trước và các phép toán cộng (+), trừ (-) thực hiện sau
Ví dụ:
2.3 Dữ liệu kiểu số
- Sử dụng biến nhận giá trị là số, và chưa phân biệt đó là số nguyên hay số thực. Tuy nhiên, trong Python có phân biể biến chứa kiểu số nguyên (int) hay biến chứa kiểu số thực (float). Khi một biến được gán bằng một biểu thức, tuỳ thuộc bểu thức đó là ssó nguyên hay số thực thì biến lưu trữ số nguyên hoặc số thực.
Hãy soạn thảo chương trình dưới đây để tìm hiểu dữ kiện số nguyên và số thực. Trong chương trình có sử dụng hàm type (a), hàm này cho biết kiểu sữ liệu của biến.
Cũng có thể chuyển đổi kiểu dữ kiện từ số nguyền sang số thực và ngược lại bang cách sử dụng hàm int( ) và float ( ). Khi một biến đang lưu trữ kiểu số thực mà bị ép về lưu trữ kiể số nguyên thì phần thực sau dấu chấm thập phân sẽ bị bỏ đi. Soạn thảo chương trình dưới đây đẻ tìm hiểu