HS xem video truyện cổ tích: Sự tích cây vú sữa
(hoặc Cậu bé Tích Chu)
Hỏi: Em rút ra bài học gì từ câu chuyện
trên?

Từ video truyện cổ tích: Sự tích cây vú sữa (hoặc
Cậu bé Tích Chu)
Hỏi: Em rút ra bài học gì từ câu chuyện trên?
Hỏi: Em hãy chia sẻ với bạn về lỗi lầm mà em
từng gây ra cho người khác?

Trong cuộc sống, có những lúc chúng ta
phạm phải những lỗi lầm và khiến chúng ta
phải ân hận. Những vấp ngã đó khiến chúng ta
nhận ra những bài học sâu sắc trong cuộc sống
của mình. Tiết học hôm nay "Bài học đường
đời đầu tiên" trích trong tác phẩm “Dế Mèn
phiêu lưu kí” của nhà văn Tô Hoài là sẽ giúp
các em chiêm nghiệm điều này.

BÀI 1. TÔI VÀ CÁC BẠN
Tiết 1
Văn bản 1 - BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI ĐẦU TIÊN
(Trích Dế Mèn phiêu lưu kí, Tô Hoài)


I. Đọc và tìm hiểu chung

HĐ cá nhân: Qua phần hướng dẫn chuẩn bị bài
ở nhà, theo các em chúng ta cần đọc văn bản
với giọng như thế nào?

+ Đọc to, rõ ràng, chú ý các chi tiết miêu tả hình
dáng, cử chỉ, lời nói, hành động của nhân vật.
+ Dế Mèn cao giọng, nhấn mạnh các tính từ, động
từ - thể hiện sự kiêu hãnh của Dế Mèn.
+ Dế Choắt: đọc chậm, nhỏ, yếu ớt, thể hiện sự sợ
hãi
+ Chị Cốc: đọc to, cao giọng, thể hiện sự tức giận,
đáo để...

Hãy giải nghĩa những từ khó: vũ, trịch
thượng, “ăn xổi ở thì”.

Hỏi: Em hãy nêu các sự việc chính của văn
bản? Từ những sự việc chính trên, em hãy kể
tóm tắt đoạn trích bằng lời văn của em?

+ Đoạn trích kể về Dế Mèn, một chú dế thanh niên cường tráng,
oai phong.
+ Dế Mèn rất tự hào với kiểu cách con nhà võ của mình. Tuy
nhiên Dế Mèn tính tình kiêu căng, tự phụ luôn nghĩ mình “là tay
ghê gớm, có thể sắp đứng đầu thiên hạ”.
+ Dế Mèn rất khinh miệt một người bạn ở gần hang và gọi anh ta
là Dế Choắt bởi anh ta quá ốm yếu.
+ Dế Mèn đã trêu chọc chị Cốc rồi lủi vào hang sâu.
+ Chị Cốc tưởng nhầm Dế Choắt đã trêu chọc chị nên đã mổ anh
ta trọng thương. Trước lúc chết, Choắt khuyên Dế Mèn nên chừa
thói hung hăng và làm gì cũng phải biết suy nghĩ.
+ Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn.



1. Tác giả

HĐ cá nhân (2') - chú ý thông tin
trong SGK/ 19 và trả lời câu hỏi sau:
Nêu hiểu biết của em về tác giả Tô
Hoài và đoạn trích Bài học đường đời
đầu tiên?
Gợi ý:
- Tác giả: Cuộc đời và sự nghiệp sáng
tác
- Tác phẩm: Xuất xứ, thể loại, PTBĐ,
ngôi kể, Bố cục

- Tô Hoài (1920 – 2014)
- Tên: Nguyễn Sen.
- Quê: Hà Nội.
- Ông viết văn từ trước CMT8/1945.
- Là nhà văn có lối sống phong phú,
năng lực quan sát, miêu tả tinh tế,
giàu hình ảnh, ngôn ngữ chân thực,
gần gũi với đời sống.
- Có nhiều tác phẩm viết cho thiếu
nhi.

+ Bút danh Tô Hoài: Để kỉ niệm và ghi nhớ về quê hương của ông: sông
Tô Lịch và huyện Hoài Đức
+ Sáng tác thiên về diễn tả những sự thật đời thường: “Viết văn là một
quá trình đấu tranh để nói ra sự thật. Đã là sự thật thì không tầm
thường, cho dù phải đập vỡ những thần tượng trong lòng người đọc”.
+ Có vốn hiểu biết sâu sắc, phong phú về phong tục, tập quán của nhiều
vùng khác nhau.
+ Lối trần thuật rất hóm hỉnh, sinh động nhờ vốn từ vựng giàu có, phần
lớn là bình dân và thông tục nhưng nhờ sử dụng đắc địa nên đầy ma lực
và mang sức mạnh lay chuyển tâm tư.
+ Viết cho thiếu nhi: Dế Mèn phiêu lưu kí, Võ sĩ bọ ngựa, Đàn chim gáy,
Chú bồ nông ở Samácan, Cá đi ăn thề.
+ Viết nhiều truyện cho người lớn về đề tài miền núi và Hà Nội: Vợ
chồng A Phủ, Miền Tây...

Giải
thưởng
Long
(UBND
Hà Nội) tập hồi ký
Giải
NhấtThăng
Hội Văn
nghệ
Việt Nam
cũ Hà
Giải A HộiChuyện
Văn nghệ
Hà Nội
Nội (1967)
(1956)
(1980)

*Một số tác phẩm viết cho thiếu nhi



2. Tác phẩm
- Xuất xứ: trích chương I
truyện "Dế Mèn phiêu lưu
kí"

Chương I :
Kể về lai lịch và bài học đường đời đầu tiên của Dế
Mèn.

Chương II, III:
Kể chuyện Dế Mèn bị bọn trẻ con bắt đi chọi nhau
với các con dế khác. Mèn trốn thoát. Trên đường về
gặp chị Nhà Trò bị sa vào lưới của bọn Nhện độc ác.
Mèn đánh tan bọn nhện cứu chị Nhà Trò yếu ớt.

Bảy chương còn lại :
Kể về cuộc phiêu lưu của Mèn cùng Trũi - người
anh em kết nghĩa - không ít nguy hiểm, vất vả
nhưng đầy ý nghĩa.



- Thể loại: truyện đồng
thoại
- PTBĐ chính: Tự sự.
- Ngôi kể: Thứ nhất (lời kể
của nhân vật Dế Mèn, xưng
tôi)

+ “Dế Mèn phiêu lưu kí” là tác phẩm nổi tiếng nhất của
Tô Hoài viết về loài vật dành cho thiếu nhi. Các nhân vật
trong truyện thường được nhân cách hoá vừa mang những
đặc tính vốn có của loài vật hoặc đồ vật vừa mang đặc
điểm của con người.
+ Là nhà văn hiện đại VN có số lượng tác phẩm nhiều
nhất : hơn 150 cuốn



- Bố cục: 3 phần theo sgk
+ Phần 1: Từ đầu... thiên hạ rồi: Bức chân dung tự họa
của Dế Mèn.
+ Phần 2: Chao ôi … không một chút bận tâm: Dế Mèn kể
về trò nghịch dại khi trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế
Choắt
+ Phần 3: Còn lại: Dế Mèn rút ra bài học đường đời đầu
tiên của Dế Mèn.

Hỏi: Em hiểu thế nào là bức chân dung tự họa?
- Là tự vẽ ( kể, miêu tả) về hình dáng, hành động,
tính cách của mình.



II. Tìm hiểu văn bản
1. Bức chân dung tự họa của Dế Mèn.

- Đọc phần 1 từ đầu -> thiên hạ rồi (sgk/12,13,14) - HĐ
nhóm 4 (5') trả lời câu hỏi 1,2,3 bằng cách điền từ, cụm
từ phù hợp vào chỗ trống:
1. Tìm các chi tiết miêu tả về ngoại hình, hành động,
tính cách của Dế Mèn?
2. Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật
được tác sử dụng trong đoạn văn?
3. Từ những chi tiết trên em hình dung Dế Mèn là một
chàng dế như thế nào?

Các chi tiết miêu tả
- Ngoại hình:
+ Đôi càng: ...
+ vuốt: ...
+ cánh: ...
+ thân hình: ...
+ đầu: ...
+ răng: ...
+ râu: ...
- Hành động:
+ Đạp: ...
+ nhai: ...
+ vuốt râu: ...
+ đi đứng: ...
- Tính cách: hãnh diện, tợn,
ngông cuồng, xốc nổi, ghê gớm...

Nghệ thuật
 

Nội dung
 

 

 

 

 

Các chi tiết miêu tả
- Ngoại hình:
+ Đôi càng: mẫm bóng
+ vuốt: cứng, nhọn hoắt
+ cánh: dài
+ thân hình: màu nâu
bóng mỡ
+ đầu: to, nổi từng tảng
+ răng: đen nhánh
+ râu: dài uốn cong, hùng
dũng

Nghệ thuật
Nội dung
- Sử dụng các
 
danh từ, tính từ
-> Nổi bật hình
dáng đẹp đẽ,
cường tráng

Các chi tiết miêu tả
- Hành động:
+ Đạp: phanh phách
+ nhai: ngoàm ngoạm
+ vuốt râu: trịnh trọng
+ đi đứng: oai vệ như con
nhà võ, nhún chân, rung
đùi...

Nghệ thuật
Nội dung
- động từ, từ láy  
- phép so sánh,
nhân hoá
-> khoẻ khoắn, tự
tin

Các chi tiết miêu tả
Nghệ thuật
- Tính cách: hãnh diện, - phép nhân hoá,
tợn, ngông cuồng, xốc tưởng tượng
nổi, ghê gớm...
-> kiêu căng, tự
phụ

Nội dung
- Chàng Dế
khỏe mạnh,
cường tráng,
trẻ trung, tự
tin, yêu đời
nhưng
kiêu
căng, tự phụ.
 


- Bằng nghệ thuật tưởng tượng, so
sánh, nhân hóa, các danh từ, động từ,
tính từ, từ láy, kể kết hợp tả cho thấy
Dế Mèn có vẻ đẹp khỏe mạnh, cường
tráng, trẻ trung, tự tin, yêu đời nhưng
kiêu căng, tự phụ.

- Đây là một đoạn văn rất độc đáo, đặc sắc về
nghệ thuật tả vật, bằng cách nhân hóa dùng nhiều
tính từ, động từ, so sánh rất chọn lọc, chính xác.
Miêu tả ngoại hình kết hợp với hành động; Miêu
tả từ khái quát đến cụ thể. Tô Hoài đã để cho Dế
Mèn tự họa về bức chân dung của mình vô cùng
sống động, phù hợp với thực tế, hình dáng, tập
tính của loài dế cũng như cách sống của một số
thanh thiếu niên ở tuổi mới lớn.

Hỏi (Câu 3 – sgk/19): Em thích hoặc không thích
điều gì trong cách Dế Mèn tự miêu tả và đánh giá
về bản thân? Vì sao?
- Thích: ăn uống và làm việc có chừng mực, luôn yêu
đời và khỏe mạnh. Bởi đó là những đức tính tốt đẹp
của Dế Mèn đáng khâm phục và noi theo.
- Không thích: kiêu căng, ngạo mạn không coi ai ra
gì. Bởi đây là những đức tính không tốt, khiến con
người dễ mắc sai lầm, gây ấn tượng xấu với mọi
người xung quanh.

HƯỚNG DẪN HỌC BÀI
* Bài cũ:
- Nhớ được những nét chính về cuộc đời, sự nghiệp của
tác giả.
- Tóm tắt nội dung đoạn trích, phân tích bức chân dung
tự họa của DM.
* HB mới: Bài hoc đường đời đầu tiên (tiếp)
- Trả lời các câu hỏi 4,5 trang 19