V
Ậ
T
L
Ý
9
*
Chào Mừng Quí Thầy Cô
Và Các Em Học Sinh!
Phát biểu quy tắc nắm tay phải. Quy tắc bàn tay trái
Nắm bàn tay phải, rồi đặt sao cho bốn ngón tay hướng theo chiều dòng điện chạy qua các vòng dây thì ngón cái choãi ra chỉ chiều của đường sức từ trong lòng ống dây.
Quy tắc nắm tay phải
Qui tắc bàn tay trái
Đặt bàn tay trái sao cho các đường sức từ hướng vào lòng bàn tay, chiều từ cổ tay đến ngón tay giữa hướng theo chiều dòng điện thì ngón cái choãi ra 900 chỉ chiều của lực điện từ.
Để có kỹ năng vận dụng hai quy tắc trên, chúng ta sẽ tìm hiểu trong bài học hôm nay.
TIẾT 31- Bài 30:
BÀI TẬP VẬN DỤNG QUY TẮC NẮM TAY PHẢI
VÀ QUY TẮC BÀN TAY TRÁI
a) Có hiện tượng gì xảy ra với thanh nam châm.
b) Đổi chiều dòng điện chạy qua các vòng dây, hiện tượng sẻ xảy ra như thế nào?
c) Hãy làm thí nghiệm để kiểm tra.
BÀI 1: Treo thanh nam châm gần ống dây (hình bên). Đóng mạch điện
Đóng mạch điện
- Dòng điện chạy trong cuộn dây dẫn
Các đường sức từ trong cuộn dây xuất hiện. Có chiều như hình vẽ
- Đầu B của ống dây là từ cực Bắc, đầu A của ống dây là từ cực Nam
- Do vậy từ cực Bắc (N) của ống dây hút từ cực Nam (S) của nam châm nên nam châm bị ống dây dẫn hút vào
A
B
N
S
a) Thì
BÀI 1:
a. Nam châm bị ống dây dẫn hút vào
A
B
S
N
b) Khi đổi chiều dòng điện thì
- Các đường sức từ trong lòng ống đổi chiều.
Từ cực Nam của ống dây dẫn đẩy từ cực Nam của nam châm ra xa và đồng thời hút từ cực Bắc của nam châm lại gần ống dây
- Nên các từ cực của ống dây thay đổi đâù A là cực Bắc đầu B là cực Nam
Do vậy:
- Dòng điện đổi chiều
b. Lúc đầu nam châm bị đẩy ra, sau đó nó xoay đi và khi cực Bắc của nam châm hướng về đầu B của ống dây thì nam châm bị hút vào ống dây.
Các em quan sát thí nghiệm mô phỏng tương đối
A
B
A
B
Các em quan sát thí nghiệm mô phỏng tương đối
Xác định cực của nguồn AB trong trường hợp sau:

A B
S N
+ -
Ống dây B sẽ chuyển động như thế nào khi đóng khóa K ở ống A? Biết ống A được giữ cố định.
A
B
Ống dây B bị đẩy ra
B2
B3
Hoặc x/ đ chiều đường sức từ
BÀI 2: Hãy xác định chiều của lực điện từ, chiều của dòng điện, chiều đường sức từ và tên từ cực trong các trường hợp sau.
Ký hiệu:
S
N
a)
- Các đường sức từ đi từ cực bắc đến cực nam của nam châm
- Lực điện từ tác dụng lên dây dẫn có dòng điện chạy qua được xác định như hình vẽ
Tương tự ta xác định được chiều của dòng điện chạy trong dây dẫn ở (hình b).
Chiều của đường sức từ (hình c)


S



N

b)
c)
.


N



N



N



S

.
Xác định hướng lực điện từ
Hướng sang trái
Hướng sang phải
Hướng ra trước
a
b
c
I
Xác định chiều của lực điện từ tác dụng lên dây MN trong hình vẽ sau:
M
N


N



S

BÀI 3: Cho khung dây dẫn ABCD (có thể quay quanh trục oo’) có dòng điện chạy qua đặt trong từ trường, chiều của dòng điện và tên các cực của nam châm như hình vẽ.
c) Để khung dây ABCD quay theo chiều ngược lại thì phải làm thế nào?
D
A
B
C
b) Cặp lực , làm cho khung dây quay theo chiều ngược kim đồng hồ
c) Để cho khung dây ABCD quay theo chiều ngược lại thì:
- Đổi chiều của dòng điện chạy trong khung dây ABCD
- Đổi chiều của đường sức từ
hoặc
D
A
B
C
O
O’
- Dòng điện đi từ A đến B, C đến D
- Đường sức từ đi từ cực N đến cực S
- Lực tác dụng lên dây AB
- Lực tác dụng lên dây CD
S
N
B
C
D
- H30.3b
o
o`
A
* Cú 2 cỏch
Cách 1: + Đổi chiều đường sức từ ( 2 cực từ đổi chỗ cho nhau), giữ nguyên chiều dòng điện (H30.3b ).
+ Lúc này lực tác dụng lên AB
+ L?c tỏc d?ng lờn CD: F2 hu?ng xu?ng du?i ( c?p l?c t? F1, F2 d?i chi?u). Khung dõy ABCD quay ngu?c l?i ( H 30.3 b ).
: F1 hu?ng lờn trờn
20
N
S
A
B
C
D
- H 30.3c
o`
o
+ Cách 2:Đổi chiều dòng điện, giữ nguyên chiều đường sức từ
+ Cạnh CD: F2 hướng xuống dưới,cặp lực điện từ F1, F2 làm khung quay ngược lại ( H30. 3c )
+ Lúc này cạnh AB: lực điện từ F1 hướng lên trên

Ghi nhớ
* Các bước giải bài tập vận dụng quy tắc nắm tay phải
Bước 1: Xác định chiều dòng điện
Bước 2: Xác định chiều của dòng điện chạy qua dây dẫn
Bước 3: Đặt bàn tay phải theo đúng quy tắc
Bước 4: Rút ra kết luận của bài toán
* Các bước giải bài tập vận dụng quy tắc bàn tay trái
Bước 1: Vẽ và xác định được chiều đường sức từ của nam châm
Bước 2: Vẽ chiều đường sức từ của ống dây có dòng điện
Bước 3: Đặt bàn tay trái theo đúng quy tắc
Bước 4: Rút ra kết luận của bài toán
I
F
I
Dây dẫn thẳng AB đặt ở đầu M của 1 ống dây có dòng điện chạy qua như H30.1, cho dòng điện chạy từ A đến B. Hãy xác định chiều của lực điện từ tác dụng lên AB
M
H30. 1
A
B
Xác định cực của nguồn điện trong hình vẽ sau:
S
N
A
B
+
-
?
?
N
S
Đặt dây dẫn trước một cực bất kì, quan sát chuyển động của dây dẫn xác định chiều của lực điện từ. Áp dụng qui tắc bàn tay trái ta biết chiều đường sức từ và từ đó ta suy ra đâu là cực bắc cực nam của nam châm
Dùng đoạn dây dẫn thẳng và nguồn điện, hãy nêu cách xác định từ cực của một nam châm
Biểu diễn lực điện từ tác dụng vào đoạn dây AB. Nếu đổi chiều dòng điện hoặc cực của nam châm thì lực điện từ sẽ ra sao?
-
+
A
B
N
S
-Chiều lực điện từ đi vào trong lòng nam châm
-Nếu đổi chiều dòng điện hoặc cực nam châm thì lực điện từ có chiều ngược lại
O
O’
B C
A D
Khung dây quay ngược chiều kim đồng hồ
Xác định lực điện từ lên đoạn AB và CD rồi cho biết khung dây quay theo chiều nào?

DẶN DÒ
- Về nhà ôn lại các bước giải bài tập vận dụng quy tắc nắm tay phải, quy tắc bàn tay trái
- Làm các bài tập 30.1→30.7 trong sách bài tập
- Đọc và nghiên cứu trước bài: Hiện tượng cảm ứng điện từ
HƯỚNG DẪN GIẢI BÀI 30.5 SBT
s
N
- Vận dụng quy tắc nắm tay phải, xác định tên các cực của nam châm điện
- Sau đó vận dụng quy tắc bàn tay trái để xác định chiều của lực điện từ tác dụng lên dây dẫn có dòng điện.
Cám ơn quý thầy cô
và các em học sinh!