Ề
V
Ơ
H
T
BÀI

G
N
Ô
H
K
E
X
I
Ộ
TIỂU Đ
Phạm Tiến Duật
KÍNH

TIẾN TRÌNH
TÌM HIỂU
CHUNG

ĐỌC HIỂU
VĂN BẢN

TỔNG KẾT

Tác giả
• Phạm Tiến Duật (1941-2007), quê Phú Thọ.
• Ông là gương mặt tiêu biểu của thế hệ các
nhà thơ trẻ trưởng thành từ cuộc kháng
chiến chống Mĩ cứu nước, bên cạnh Thu
Bồn, Nguyễn Khoa Điềm, Nguyễn Duy,
Thanh Thảo, Hoàng Nhuậm Cầm, Hữu
Thỉnh...
• Quan niệm “chủ yếu đi tìm cái đẹp từ trong
những diễn biến sôi động của cuộc sống” .
• Giọng thơ: sôi nổi, trẻ trung, hồn nhiên,
hóm hỉnh, tinh nghịch mà sâu sắc.
• Đối tượng hướng đến: thế hệ trẻ trong
kháng chiến chống Mĩ, qua hình tượng

TÁC PHẨM
• Năm sáng tác: 1969, thời điểm
kháng chiến chống Mĩ đang vô
cùng gay go, ác liệt.
• In trong tập "Vầng trăng quầng
lửa” (1970).
• Thể thơ: Tự do
• PTBĐ: Biểu cảm + tự sự + miêu tả
• Lấy cảm hứng từ hình ảnh chiếc xe
không kính, từ đó khắc họa nên
chân dung người chiến sĩ lái xe:
ung dung, lạc quan sôi nổi,

bất

chấp mọi khó khăn gian khổ, tình
đồng chí đồng đội gắn bó, tình yêu

Bố cục
PHẦN 1
Hình
ảnh
chiếc
xe
không kính &
tư thế ung
dung
của
người lính lái
xe

PHẦN 2

PHẦN 3

Tinh
thần Tình đồng chí,
dũng cảm, bất đồng đội thắm
chấp
khó thiết
của
khăn và tinh người lính lái
thần lạc quan xe
của
người
Lòng yêu nước và ý
lính.
PHẦN 4 chí chiến đấu hết
mình vì miền Nam.

CHIA SẺ CỦA TÁC
GIẢ
Tôi phải thêm “Bài thơ về…”, để
báo trước cho mọi người biết rằng
là tôi viết thơ, chứ không phải một
khúc văn xuôi. Bài thơ về tiểu đội
xe không kính là cách đưa chất
liệu văn xuôi vào thơ, những câu
thơ “đặc” văn xuôi được kết hợp
lại trong một cảm hứng chung.

Ý NGHĨA NHAN ĐỀ
.
”
ơ
th
i
à
“b
từ
ừa
th
ư
d
hư
n
,
- Nh an đ ề khá d ài
ho
c
ò
m
tò
sự
y
ậ
d
ơi
h
k
,
o
đá
c
độ
,
=> T ạo n ên sự lạ
ng ư ờ i đ ọc
,
áo
đ
c
ộ
đ
nh
ả
h
n
hì
:
"
h
ín
k
g
ôn
kh
e
- "N h ữ n g ch iế c x
h
án
ản
h
p
,
m
ẩ
ph
c
tá
bộ
àn
to
ốt
kh ác lạ, xu yê n su
hi ệ n th ự c kh ốc liệ t c ủa c h iế n tran h.
c
ự
th
n
iệ
h
i
lạ
n
ệ
hi
i
tá
n
ố
u
m
hỉ
c
=> Tác g iả khô ng
rõ
m
là
ốn
u
m
n
cò
à
m
,
h
an
tr
n
iế
kh ốc liệt c ủa ch
t
ấ
ch
y
ấ
c
ự
th
n
iệ
h
h
n
hí
c
g
on
tr
ch ất th ơ n ảy sin h
ẻ
tr
,
ổi
n
i
sô
,
ảm
c
g
ũn
d
,
g
n
a
ng
n
iê
th ơ củ a tu ổ i tr ẻ h
tru n g .

• HÌNH ẢNH NHỮNG
CHIẾC XE KHÔNG KÍNH
"Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi"
• Câu thơ rất thực, đậm chất văn xuôi
• Điệp ngữ “không” + động từ mạnh “giật”,

“rung”
=> Tác giả lí giải nguyên nhân không có kính
của chiếc xe.
"Không có kính rồi xe không có đèn
Không có mui xe, thùng xe có xước"
• Phép liệt kê, điệp ngữ, lặp cấu trúc câu.
• Bom đạn chiến tranh đã làm cho những

chiếc xe

2. Hình ảnh những người lính lái xe
a. Tư thế hiên ngang, ung dung; thái độ tự tin; tâm hồn lãng mạn, lạc
quan, yêu đời.
"Ung dung buồng lái ta ngồi
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng."

• Đảo ngữ + từ láy “ung dung”
• Điệp ngữ “nhìn” + liệt kê
=> Nhấn mạnh tư thế ung dung,
bình tĩnh, tự tin của người lính lái xe.
+ Cái nhìn bao quát, rộng mở “nhìn
đất”,” nhìn trời” + trực diện “nhìn
thẳng”.
=> Nhìn vào khó khăn, gian khổ, hi
sinh mà không hề run sợ, né tránh
Bản lĩnh vững vàng của người lính.

"Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng

Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào
tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa, như ùa vào buồng lái"
• Nhịp thơ đều đặn, trôi chảy
• Điệp ngữ “thấy” + phép liệt kê
• Hình ảnh “con đường chạy thẳng
vào tim”,” sao trời”,” cánh chim"
• Bptt so sánh + động từ mạnh "sa",
"ùa"
=> Hiện thực chiến tranh trần trụi đã

b. Tinh thần lạc quan, sôi nổi, bất chấp
khó khăn, gian khổ, nguy hiểm của
người lính
"Không có kính, ừ thì có bụi
Bụi phun tóc trắng như người
già"
...
"Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn, mưa xối như ngoài
trời"

• Câu thơ giản dị, nhiều khẩu ngữ,
giọng điệu thản nhiên, ngang
tàng, hóm hỉnh.
• Khó khăn: bụi phun, mưa tuôn,
mưa xối
• Điệp cấu trúc: “không có”,” ừ thì”
• Động từ "phun, tuôn, xối" + bptt
so sánh
=> Làm nổi bật niềm vui, tiếng cười
của người lính cất lên một cách tự
nhiên giữa gian khổ, hiểm nguy của
cuộc chiến đấu.

Hai câu sau nói lên tinh thần vượt lên

"Chưa cần rửa, phì phèo châm
điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha
...
"Chưa cần thay, lái trăm cây số
nữa
Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi"

hoàn cảnh khắc nghiệt của người lính lái
xe trong chiến tranh:
• Điệp cấu trúc "chưa cần"
• Câu thơ đậm tính khẩu ngữ
• Giọng điệu ngang tàng, tếu táo
=> Lấy cái bất biến của lòng dũng cảm,
của thái độ hiên ngang để chiến thắng cái
vạn biến của chiến trường sinh tử gian
khổ, ác liệt.
=> Vẻ đẹp của lòng dũng cảm, tự tin,
kiêu bạc đã lấn át thực tại đen tối của
chiến tranh.

c. Những khoảnh khắc đẹp đẽ của
tình đồng chí, đồng đội nơi chiến
trường
"Những chiếc
xe từ trong
TẬP ĐOÀN BÙI HÒA

bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu
đội
Gặp bạn bè suốt dọc
Sự khốc liệt của chiến tranh "những chiếc xe từ trong
đường
đi
tới
bom rơi" đã tạo nên tiểu đội xe không kính.
tay
nhau
qua
cửa
• "Kính vỡ"Bắt
: điều kiện thuận lợi để những người lính
kínhbắt
vỡtay,
rồi làm quen
chào nhau,
• "Bắt tay": thể hiện niềm tin, tiếp thêm sức mạnh,
bù đắp cho những thiếu thốn về vật chất mà họ
phải chịu đựng.
Liên hệ:
"Thương nhau tay nắm lấy bàn tay"

(Đồng Chí -

Những giờ phút sinh
hoạt, ăn uống, nghỉ
"Bếp
Hoàng
ngơi
vộiCầm
vã:ta dựng giữa trời

Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy"
• Định nghĩa về gia đình đậm chất lính: chung
bát đũa
=> Gia đình của những người lính cùng chung
nhiệm vụ, lí tưởng chiến đấu.
"Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm"
Điệp ngữ “lại đi” + hình ảnh ẩn dụ “trời xanh
thêm”
=> Tạo âm hưởng thanh thản, nhẹ nhàng, thể
hiện niềm lạc quan, tin tưởng của người lính về
sự tất thắng của kháng chiến chống Mỹ.
Kết luận: Chính tình đồng chí, đồng đội đã tạo

Sức mạnh của người lính thời đại Cụ
Hồ là vẻ đẹp kết hợp truyền thống
và hiện đại,

hiện thân Chủ nghĩa

anh hùng Cách mạng, hình tượng
đẹp nhất của thế kỷ:

"Xẻ dọc miền Nam đi cứu
nước
Mà lòng phơi phới dậy tương
lai"
("Theo chân Bác" - Tố Hữu)

d. Lòng yêu nước, ý chí quyết tâm giải phóng
miền Nam

"Không có kính rồi xe không có đèn
Không có mui xe, thùng xe có xước
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước
Chỉ cần trong xe có một trái tim"

• Điệp ngữ "không có" + liệt kê: kính, đèn, mui xe, thùng xe có xước
=> Chiếc xe đã biến dạng hoàn toàn.
Từ hàng loạt những cái “không có” ở trên, nhà thơ khẳng định một cái có,
đó là “một trái tim”.
• “Trái tim”: phép hoán dụ, chỉ người chiến sĩ lái xe Trường Sơn
• Yêu thương đồng bào, căm thù giặc là động lực thôi thúc người chiến sĩ
lái xe khao khát giải phóng miền Nam - thống nhất đất nước.
Câu thơ cuối xứng đáng là nhãn tự của toàn bài thơ, làm sáng rõ chủ đề,
tỏa sáng vẻ đẹp hình tượng người lính lái xe thời kháng chiến chống Mỹ.

TỔNG KẾT
Nội dung - nghệ thuật

Luyện tập
Bài tập trắc nghiệm

Bài thơ về tiểu đội xe không kính
sáng tác trong hoàn cảnh nào?

Trước Cách
mạng tháng
Tám năm 1945

Trong kháng
chiến chống Mĩ

Trong kháng
chiến chống
Pháp

Sau đại thắng
mùa xuân
1975

Bài thơ có sự kết hợp giữa các
phương thức biểu đạt nào?

Biểu cảm
Thuyết minh
Miêu tả

Biểu cảm
Tự sự
Nghị luận

Biểu cảm
Tự sự
Miêu tả

Biểu cảm
Tự sự
Thuyết minh

Tác giả sáng tạo hình ảnh độc đáo - những
chiếc xe không kính nhằm mục đích gì?
Làm nổi bật
hình ảnh người
lính lái xe hiên
ngang dũng
cảm, sôi nổi,
trẻ trung

Làm nổi bật
khó khăn,
thiếu thốn về
vật chất, vũ
khí của người
lính trong cuộc
kháng chiến

Nhấn mạnh tội
ác man rợ của
đế quốc Mĩ đã
tàn phá, xâm
lược đất nước

Làm nổi bật sự
vất vả, gian
lao của người
lính lái xe

Biện pháp tu từ nào được sử dụng trong câu sau:
"Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái"

So sánh

Ẩn dụ

Hoán dụ

Nhân hóa

Giọng điệu bài thơ được thể hiện thế nào?
Ngang tàng,
phóng khoáng,
pha chút
nghịch ngợm,
phù hợp với
đối tượng được
miêu tả

Trữ tình, nhẹ
nhàng, uyển
chuyển, phù
hợp với đối
tượng miêu tả

Sâu lắng, nhẹ
nhàng, da diết
phù hợp với
đối tượng được
miêu tả

Hào hùng,
hoành tráng,
phù hợp với
đối tượng được
miêu tả

Hình tượng người lính lái xe Trường Sơn
thời chống Mỹ được tác giả khắc hoạ qua
những phương diện nào?
Xuất thân;
hoàn cảnh
sống và chiến
đấu; phẩm
chất của người
lính nơi chiến
trường.

Đời sống tâm
hồn; hoàn
cảnh sống và
chiến đấu;
phẩm chất của
người lính nơi
chiến trường.

Nỗi lòng riêng
tư; hoàn cảnh
sống và chiến
đấu; phẩm
chất của người
lính nơi chiến
trường

Hoàn cảnh
sống và chiến
đấu; phẩm
chất của người
lính nơi chiến
trường.

Dòng nào nói đúng nhất đặc điểm của
người lính lái xe trong thơ Phạm Tiến
Duật Sống
? giản dị,
Tư thế hiên
Lái xe giỏi, tinh

ngang, tinh thần
dũng cảm coi
thường hiểm
nguy, sống sôi
nổi, chan hoà
trong tình đồng
đội, có ý chí
chiến đấu vì
miền Nam.

Có tư thế hiên
ngang, tinh thần
dũng cảm coi
thường hiểm
nguy, sống sôi
nổi trẻ trung
chan hoà trong
tình đồng đội.

tinh thần dũng
cảm coi thường
hiểm nguy, sống
sôi nổi trẻ trung
chan hoà trong
tình đồng đội,
có ý chí chiến
đấu vì miền
Nam.

thần dũng cảm
coi thường hiểm
nguy, sống sôi
nổi trẻ trung
chan hoà trong
tình đồng đội, có
ý chí chiến đấu
vì miền Nam.

TR Ả L ỜI

- Từ “trái tim” được dùng theo nghĩa chuyển.
- Trái tim thay thế những thiếu thốn trên xe “không kính, không đèn, không
mui”, hợp nhất với tinh thần, ý chí của người lính lái xe không gì có thể ngăn
cản, tàn phá được. Trái tim ấy là niềm tin, niềm lạc quan và sức mạnh chiến
thắng.
- Hình ảnh trái tim được hiểu theo nghĩa hoán dụ: trái tim tượng trưng cho tâm
hồn và phẩm chất của người chiến sĩ lái xe.

Câ u hỏ i

- Trái tim nồng cháy một lẽ cao đẹp thiêng liêng: tất cả vì miền Nam thân yêu,
trái tim chứa đựng bản lĩnh, chất ngang tàng, lòng dũng cảm cùng tinh thần lạc
quan vào ngày chiến thắng.
- Trái tim trở thành nhãn tự toàn bài thơ, hội tụ vẻ đẹp của tinh thần, ý chí của
người lính lái xe cũng như để lại cảm xúc sâu lắng trong lòng người đọc.

Dựa vào khổ cuối của bài thơ “Bài thơ về tiểu đội xe
không kính”, cho biết từ “trái tim” dùng theo nghĩa gốc
hay nghĩa chuyển? Nêu ý nghĩa của hình ảnh ấy trong