? Đọc thuộc lòng khổ thơ đầu trong bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận. Phân tích nội dung, nghệ thuật của khổ thơ đó
- Cảnh hoàng hôn trên biển vừa diễm lệ, hùng vĩ, giàu sức sống:
+ So sánh: “Mặt trời xuống biển như hòn lửa”  Biển đẹp rực rỡ.
+ Nhân hóa: “Sóng đã cài then, đêm sập cửa”  Vũ trụ như ngôi nhà lớn, gần gũi.
- Hình ảnh người lao động:
+ Dùng từ: “lại”  Công việc thường xuyên.
+ Sự gắn kết ba sự vật: “cánh buồm, gió khơi, câu hát”  Hình ảnh khỏe, lạ.
+ Đối lập, tương phản: sự nghỉ ngơi của vũ trụ - con người ra khơi đánh cá.
=> Niềm vui, sự phấn chấn của người lao động như có sức mạnh vật chất, góp với sức gió, giúp con thuyền ra khơi nhanh hơn.
Trong chương trình Ngữ văn THCS em học bài thơ nào có 2 hình ảnh trên? Của tác giả nào? Nội dung chính của bài thơ
Ti?ng g� trua c?a Xuõn Qu?nh
Vi?t v? tỡnh c?m b� - chỏu
Em hóy d?c nh?ng cõu tho cú hỡnh ?nh trờn?
Trờn du?ng h�nh quõn xa
D?ng chõn bờn xúm nh?
Tay b� khum soi tr?ng
D�nh t?ng qu? ch?t chiu
Cho con g� mỏi ?p.
Cục… cục tác cục ta

I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
Bàng Việt Sinh năm 1941 tại Thạch Thất, Hà Tây
- Ông thuộc thế hệ các nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ.
Thơ ông trầm lắng suy tư, mượt mà trong sáng.
- Tác phẩm chính: Hương cây - Bếp lửa; Bếp lửa khoảng trời; Phía nửa mặt trăng chìm.
2. Tác phẩm: Sáng tác năm 1963, khi đó tác giả đang là sinh viên học Luật ở Nga.
- Bài thơ trích trong tập “ Hương cây – Bếp lửa”, in chung với Lưu Quang Vũ (1968).
Tiết 53 - Văn bản: BẾP LỬA
. “Những năm đầu theo học Luật tại đây tôi nhớ nhà kinh khủng. Tháng 9 ở bên đó trời se se lạnh, buổi sáng sương khói thường bay mờ mờ mặt đất, ngoài cửa sổ, trên các vòm cây, gợi nhớ cảnh mùa đông ở quê nhà. Mỗi buổi dậy sớm đi học, tôi hay nhớ đến khung cảnh một bếp lửa thân quen, nhớ lại hình ảnh bà nội lụi cụi dậy sớm nấu nồi xôi, luộc củ khoai củ sắn cho cả nhà”.
.
“Bà nội tôi là một phụ nữ nông dân chân chất, bình dị. Với tôi, bà là hiện thân của sự cần cù, nhẫn nại và đức hy sinh.”
II. Đọc hiểu văn bản
1. Đọc, tìm hiểu chú thích

B?P L?A

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay!

Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc
Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?
Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh
Vẫn vững lòng bà dặn cháu đinh ninh:
“ Bố ở chiến khu bố còn việc bố
Mày có viết thư chớ kể này kể nọ
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên”

Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng….

Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Mấy chục năm rồi đến tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương khoai sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa!

Giờ cháu đã đi xa có ngọn khói trăm tàu
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả
Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở
Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?
( Bằng Việt)
Phần 1: Từ đầu nắng mưa (khổ thơ 1)
Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc nhớ bà.
Phần 2: Tiếp bình yên (khổ thơ 2,3,4)
Dòng hồi tưởng kỉ niệm thời thơ ấu bên bà.
Phần 3: Tiếp bếp lửa (khổ thơ 5, 6)
Suy ngẫm về cuộc đời bà
Phần 4: còn lại (khổ thơ cuối)
Niềm thương nhớ bà.

2. MẠCH CẢM XÚC VÀ BỐ CỤC:
- Bài thơ là lời của người cháu ở xa nói về hình ảnh của bếp lửa và hồi tưởng lại những kỉ niệm những ngày còn sống bên bà.
Thể thơ:
Thơ tự do
Phương thức biểu đạt:
Biểu cảm kết hợp với miêu tả, tự sự và bình luận.
3. Phân tích
T? lỏy "ch?n v?n"
Gợi bàn tay kiên nhẫn, khéo léo của người nhóm lửa.

Gợi tấm lòng chăm chút của bà dành cho con cháu
Gợi bếp lửa thực bập bùng trong sương sớm

Gợi sự ám ảnh day dứt trong tâm trí của tác giả
"?p iu"
Hình ảnh ẩn dụ
“ biết mấy nắng mưa”
Gợi vẻ đẹp tần tảo, chịu thương chịu khó của bà

Người cháu thương bà vô hạn.
3.1. Bếp lửa khơi nguồn cảm xúc về bà.
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.
=> Đoạn thơ thể hiện được tình yêu thương của bà dành cho cháu đồng thời thể hiện nỗi nhớ thương của người cháu đối với bà.
- Sâu đậm nhất trong kỉ niệm của cháu vẫn là mùi khói bếp. “khói hun nhèm mắt cháu”.
Đói mòn, đói mỏi: hình ảnh tả thực, miêu tả rõ nét nhất về nạn đói- một thời lịch sử đau thương của dân tộc.
Khói hun nhèm mắt: là khói từ củi ướt cay xè từ bếp lửa nhà nghèo.
Còn cay: là còn nguyên nỗi xúc động
Tuổi ấu thơ
(4 tuổi)
- Quen mùi khói
- Đói mòn, đói mỏi
- Khói hun nhèm mắt
- Sống mũi còn cay
Tuổi thơ có nhiều thiếu thốn, gian khổ
Ấn tượng về bếp lửa
Dòng hồi tưởng của cháu
Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe , khô rạc ngựa gầy
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay!
quen mùi khói
đói mòn, đói mỏi
khói hun nhèm
Nghĩ lại đến giờ , sống mũi còn cay
Có bà và bếp lửa
II. ĐỌC – TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Bếp lửa gợi nỗi nhớ thương bà
2. Cảm nghĩ về bà và bếp lửa
* Hồi tưởng những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy
“Năm Ất Dậu tháng ba còn nhớ mãi 
Giống Lạc Hồng cực trải lắm đau thương! 
Những thây ma thất thểu đầy đường, 
Rồi ngã gục không đứng lên vì…đói!” 
“Ta nhớ mãi cái thời kỳ đen tối! 
Quên làm sao tội lỗi kẻ xâm lăng! 
Quên làm sao mối thù hận khôn cùng! 
Quên sao được hai triệu người chết đói!” 
(Bàng Bá Lân). 
- Tám năm ròng
- Tu hú kêu
- Bà kể chuyện
- Bà dạy cháu và chăm cháu
Cuộc sống vắng vẻ
Bà tảo tần, giàu tình thương và đức hy sinh.
Thời niên thiếu
(8 tuổi)
Dòng hồi tưởng của cháu
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!
Mẹ cùng cha công tác bận chưa về
Cháu ở cúng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy chàu làm, bà chăm cháu học.
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa.
Tám năm ròng
Tu hú kêu
Khi tu hú kêu,
Tiếng tu hú
Tu hú ơi!
Kêu chi hoài
bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm,
bà chăm cháu học
Bà hay kể chuyện
- Tám năm ròng
- Tu hú kêu
- Bà kể chuyện
- Bà dạy cháu và chăm cháu
Cuộc sống vắng vẻ
Bà tảo tần giàu tình thương và đức hy sinh
Tuổi ấu thơ
(4 tuổi)
Thời niên thiếu
(8 tuổi )
- Quen mùi khói
- Đói mòn, đói mỏi
- Khói hun nhèm
- Sống mũi còn cay
Dòng hồi tưởng của cháu
Có bà và bếp lửa
Tuổi thơ gian nan,vất vả
Nhóm 1+2
Bếp lửa được gợi nhớ bằng những giác quan nào?
Điều đó có ý nghĩa gì?
Nhóm 3+4
Tiếng tu hú được gợi nhớ bằng những âm thanh và
cảm xúc nào?
Điều đó thể hiện tâm trạng gì của người cháu?
Thảo luận nhóm
Bếp lửa
Thị giác
Cảm giác
Xúc giác
Khứu giác
Văng vẳng
Khắc khoải
Gần gũi
Dồn dập
Tiếng chim tu hú
Hình ảnh bếp
lửa và người bà đã hằn sâu vào tiềm thức người cháu.
Âm thanh tiếng chim tu hú: giục giã khắc khoải, da diết, gợi hoài niệm nhớ mong khao khát.



Tình yêu bà, yêu bếp lửa, yêu quê hương đất nước
Dòng hồi tưởng của cháu
Khi bốn tuổi
Khi tám tuổi
Tuổi thơ gian nan, vất vả
Cuộc sống vắng vẻ
Có bà và bếp lửa
Bà giàu đức hy sinh
Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hãy tìm những câu thơ có liên quan đến hình ảnh này?
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh
Hãy tìm những câu thơ có liên quan đến hình ảnh này?
3.2. Những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà.
Bà vẫn vững lòng trước mọi tai hoạ thử thách.
Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi…..
Vẫn vững lòng bà dặn cháu đinh ninh…..
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên!”
Lời dẫn trực tiếp
Hình ảnh người bà kháng chiến, giàu đức hi sinh, là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho cháu.
* Giữa tro tàn của mất mát đau thương, bà vẫn cần mẫn nhóm lửa:
- Thời gian: sớm, chiều: bền bỉ, không đứt gẫy
- Bếp lửa chuyển hóa thành ngọn lửa: Đó là ngọn lửa của tình yêu thương vô bờ bến, lửa của niềm tin bất diệt, lửa mà bà thắp lên trong tâm hồn cháu.
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn,
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng…


Ủ sẵn: Sự bất diệt của ngọn lửa.










Hình ảnh ngọn lửa toả sáng trong câu thơ, nó có sức truyền cảm mạnh mẽ. Ngọn lửa của tình yên thương, ngọn lửa của niềm tin, ngọn lửa ấm nồng như tình bà cháu, ngọn lửa đỏ hồng soi sáng cho con đường đứa cháu Bà luôn nhắc cháu rằng: nơi nào có ngọn lửa, nơi đó có bà, bà sẽ luôn ở cạnh cháu.  Môt tình cảm thiêng liêng cao cả.
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng
3.3. Suy ngẫm về bà và bếp lửa
 Nhen lửa
Bà lận đận
Qua nắng mưa
Thói quen dậy sớm
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương khoai sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
Ôi kì lạ và thiêng liêng - bếp lửa!
Sử dụng điệp từ: nhóm
Nhóm lửa
Giữ lửa
Truyền lửa
 
- Điệp từ nhóm: Bà không chỉ là người nhóm lửa, giữ lửa mà còn là người truyền lửa – ngọn lửa của sự sống niềm tin cho các thế hệ nối tiếp. Ngọn lửa mang ý nghĩa biểu tượng.
3.4. Nỗi niềm thương nhớ bà của người cháu.
- Giờ cháu đã đi xa:
+ Không gian, thời gian xa cách
+ Cuộc sống đổi thay: lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả
+ Vẫn luôn nhắc nhở
 Tình thương nhớ về bà luôn mãnh liệt trong lòng cháu.
=> Ngọn lửa trở thành kỷ niệm ấm lòng, niềm tin kỳ diệu nâng bước cháu.
Theo em ở khổ thơ cuối tác giả đã sử dụng thủ pháp nghệ thuật gì?
- Điệp từ: “Trăm”
- Câu hỏi tu từ: “Sáng mai này bà nhóm bếp lên chưa?”
Hãy cho biết ý nghĩa của các thủ pháp nghệ thuật đó?
→ Khẳng định thế giới rộng lớn, với những điều mới mẻ.
→ Không thể nào quên được bếp lửa, tình cảm của bà.
Khổ thơ cuối mang ý nghĩa triết lý thầm kín gì?
Những gì là thân thiết nhất của tuổi thơ mỗi người đều có sức tỏa sáng, nâng đỡ con người suốt hành trình trình dài rộng của cuộc đời. Tình yêu thương và lòng biết ơn chính là một biểu hiện cụ thể của tình yêu thương, sự gắn bó với gia đình, quê hương và đó cũng là sự khởi đầu của tình yêu con người, tình yêu đất nước.
4. Tổng kết.

4.1. Nghệ thuật
- Sáng tạo hình ảnh bếp lửa gắn với hình ảnh người bà.
- Kết hợp các yếu tố biểu cảm, miêu tả, tự sự, bình luận.
2. Nội dung – Ý nghĩa: Bài thơ gợi lại những kỷ niệm về bà và tình bà cháu. Thể hiện lòng kính yêu trân trọng và biết ơn của cháu đối với bà cũng là đối với gia đình, quê hương, đất nước.
Mạch cảm xúc của bài thơ:
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ :
************
- Học thuộc lòng bài thơ .
- Nắm vững cấu trúc của bài theo dòng hồi tưởng của tác giả.
- Soạn bài thơ:” Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ” .
- Xác định tác giả, tác phẩm,nội dung chính của bài.
- Nhận xét nghệ thuật sử dụng trong bài.