Tiết 48,49,50: BẾP LỬA
(Bằng Việt)
1. Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc.
2. Những hồi tưởng về bà và tình bà cháu.
* Kỉ niệm năm 4 tuổi:
Đói mòn, đói mỏi: hình ảnh tả thực, miêu tả rõ nét nhất về nạn đói.
Mùi khói: khói hun nhèm mắt, sống mũi còn cay.
->Tuổi thơ có nhiều nhọc nhằn thiếu thốn, vất vả, gian nan, đói khổ nhưng hạnh phúc vì có bà và có bàn tay bà chăm sóc.




Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy.
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !
Em hãy cho biết trong hồi tưởng của người cháu những kỷ niệm nào về tình bà cháu đã được gợi lại?
Kỉ niệm khi cháu lên 4 tuổi có gì đáng chú ý?
Những hình ảnh đó gợi lại tuổi thơ như thế nào của tác giả?
Tuổi ấu thơ
(4 tuổi)
- Quen mùi khói
- Đói mòn, đói mỏi
- Khói hun nhoèn mắt
- Sống mũi còn cay
Tuổi thơ gian nan, vất vả
Ấn tượng về bếp lửa
Dòng hồi tưởng của cháu
Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói mòn, đói mỏi
Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy
Chỉ nhớ khói hun nhoèn mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ, sống mũi còn cay
quen mùi khói
đói mòn, đói mỏi
khói hun nhoèn
Nghĩ lại đến giờ, sống mũi còn cay
Có bà và bếp lửa
“Năm Ất Dậu tháng ba còn nhớ mãi 
Giống Lạc Hồng cực trải lắm đau thương! 
Những thây ma thất thểu đầy đường, 
Rồi ngã gục không đứng lên vì…đói!” 
(Đói – Bàng Bá Lân)
Ta nhớ mãi cái thời kỳ đen tối!
Quên làm sao tội lỗi kẻ xâm lăng!
Quên làm sao mối thù hận khôn cùng!
Quên sao được hai triệu người chết đói!

- Điệp ngữ:
“ Tiếng chim tu hú”: → Tiếng kêu giục giã khắc khoải, da diết, gợi hoài niệm nhớ mong :
+ Những câu chuyện bà kể cháu nghe.
+ Bà bảo cháu nghe
+ Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học.
Liệt kê, điệp ngữ, các từ: bảo, dạy, chăm
Bà đã làm thay công việc của người bố, người mẹ và người thầy. Bà tần tảo, giàu tình yêu thương và đức hi sinh.
* Kỉ niệm 8 năm bên bà:
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa.
Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế,
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế !
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe,
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học,
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi !chẳng đến ở cùng bà,
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?
- Cụm từ “ Nghĩ thương bà khó nhọc” -> lòng biết ơn bà, thương bà.
- Câu thơ cảm thán và câu hỏi tu từ diễn tả nỗi nhớ thương bà bồi hồi, tha thiết: Tu hú ơi!..Kêu chi hoài....xa?

Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi !chẳng đến ở cùng bà,
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?
- Tám năm ròng
- Tu hú kêu
- Bà kể chuyện
-Bà dạy cháu và chăm cháu
Cuộc sống vắng vẻ
Bà tần tảo, giàu tình thương và đức hy sinh
Tuổi ấu thơ
(4 tuổi)
Thời niên thiếu
(Tám năm )
- Quen mùi khói
- Đói mòn, đói mỏi
- Khói hun nhoèn
- Đến giờ sống mũi còn cay
Dũng h?i tu?ng c?a chỏu
Có bà và bếp lửa
Tuổi thơ gian nan, vất vả
Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi,
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi,
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh.
Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
“Bố ở chiến khu bố còn việc bố,
Mày có viết thư chớ kể này kể nọ,
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên”.

Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi,
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi,
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh.

→ Chi tiết thơ đậm chất hiện thực, thành ngữ “cháy tàn cháy rụi” đem đến cảm nhận về hình ảnh làng quê hoang tàn trong khói lửa của chiến tranh. Trên cái nền của sự tàn phá hủy diệt ấy là sự cưu mang, đùm bọc của xóm làng đối với hai bà cháu.
Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
“Bố ở chiến khu bố còn việc bố,
Mày có viết thư chớ kể này kể nọ,
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên”.
  → lời bà dặn cháu hết sức nôm na giản dị nhưng vẫn toát lên sự hi sinh. Bao gian khổ bà dành hết về cho mình để các con an lòng toàn tâm toàn ý ngoài trận mạc.
3. Những suy ngẫm về bà và bếp lửa:
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng…
→ Điệp ngữ: “ Một ngọn lửa” – chuyển đổi hình tượng .Từ “bếp lửa” thành “ngọn lửa” là hành trình đi từ cái giản đơn bình dị đến cái cao cả, thiêng liêng, ngọn lửa là linh hồn của bếp lửa.
→ Cùng với hình tượng “ngọn lửa”, các từ ngữ chỉ thời gian:“rồi sớm rồi chiều”, các động từ “nhen”, “ủ sẵn”, “chứa” đã khẳng định ý chí, bản lĩnh sống của bà, cũng là của người phụ nữ Việt Nam .
Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Cụm từ “ biết mấy nắng mưa “ được lặp lại giống khổ thơ thứ nhất của bài thơ.
Cuộc đời người bà được gói gọn trong hai chữ “lận đận“. Bao nhiêu khó khăn, vất vả, gian nan, “biết mấy nắng mưa”, bà âm thầm chịu đựng tất cả để được lo lắng chăm sóc cho con cháu.
=> Người bà chịu nhiều gian lao vất vả, giàu niềm hi sinh
Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
- Đã mấy chục năm rồi, dẫu mọi thứ có đi qua nhưng bà vẫn “giữ thói quen dậy sớm”
- Mặc dù là người thức khuya dậy sớm, chịu nhiều vất vả trong nhà nhưng bà cũng chính là người nhóm lên trong gia đình ngọn lửa của tình yêu thương.
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương, khoai sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
- Từ “nhóm” được lặp đi lặp lại nhiều lần trong khổ thơ như lời khẳng định: bà chính là người nhóm lên trong lòng tác giả ngọn lửa của tình yêu thương, của đức hy sinh cao cả:
+ Khi nhóm lên “ bếp lửa ấp iu nồng đượm”, bà đã dạy cho người cháu tình yêu thương những người ruột thịt
+ khi nhóm tình quê “ khoai sắn ngọt bùi “, bà đã dạy cho người cháu tình yêu thương xóm làng, yêu mảnh đất quê nghèo.
+ Khi “ nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui “, bà đã dạy cho người cháu phải luôn mở lòng ra với mọi người xung quanh
=> Không chỉ truyền lửa, bà còn là người giữ cho ngọn lửa đó ấm nồng và cháy sáng mãi. Người bà kì diệu ấy đã nhóm dậy, giáo dục, bồi đắp cho người cháu về cả thể xác lẫn tâm hồn, về ước mơ, lẽ sống của “tâm tình tuổi nhỏ”
Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa !
- Câu thơ chỉ có tám chữ nhưng khái quát cả suy nghĩ lẫn tình cảm của tác giả dành cho hình ảnh bếp lửa đã gắn liền với hình ảnh người bà – người nhóm lửa, truyền lửa, giữ lửa.
4. Nỗi nhớ bà và bếp lửa:
Giờ cháu đã đi xa. Có ngọn khói trăm tàu
- Hình ảnh “ ngọn khói “ ở khổ thơ này cũng là khói nhưng không phải là khói của bếp lửa năm nào, khói bếp tuy làm tác giả cay mắt nhưng đong đầy tình yêu thương, còn khói của tàu tuy không cay nhưng đối với tác giả là một thứ gì đó lạ lẫm.
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả
Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở
Thể hiện sự đối lập
Gợi sự nhớ thương da diết, dai dẳng
- Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa ?
- Bài thơ được kết thúc bằng một câu hỏi tu từ như một lời khẳng định hình ảnh bất diệt của bếp lửa trong tâm hồn của tác giả. Bếp lửa vẫn luôn cháy âm ỉ trong tâm hồn, trở th ành sức sống, niềm tin nâng bước người cháu...
III. Tổng kết
Nghệ thuật
Nội dung
(Ghi nhớ SGK/146)
1945 –Nhật Bản
A
1950 – Trung Quốc
B
1954 – Đức
c
1963 – Nga ( Liên Xô cũ)
D
Câu 1
0
1
2
3
4
5
B�i tho ` B?p L?a` du?c tỏc gi? sỏng tỏc v�o nam n�o, ? dõu?
HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
Chính Hữu
A
Phạm Tiến Duật
B
Huy Cận
c
Bằng Việt
D
Câu 2
0
1
2
3
4
5
Tờn tỏc gi? vi?t b�i tho ` B?p L?a` ?
3: HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
Bài thơ ‘ Bếp lửa’ thuộc thể thơ nào?
Thất ngôn tứ tuyệt
A
Thơ lục bát
B
Thơ tự do
c
Tho ngu ngơn
D
0
1
2
3
4
5
Câu 3
Bếp lửa thân thuộc, gần gũi
A
Bà vất vả, chăm lo, đầy yêu thương
B
Nỗi nhớ bà, tình bà cháu
c
Cả A, B và C
D
Câu 4
0
1
2
3
4
5
Nội dung thể hiện ở ba câu thơ đầu bài “Bếp lửa”
Nghệ thuật sử dụng ở ba câu thơ
đầu bài thơ “ Bếp lửa” ?
Ẩn dụ, so sánh, nhân hoá.
A
Điệp ngữ, từ láy, ẩn dụ.
B
So sánh, từ láy, hoán dụ .
c
Từ láy, so sánh, nhân hoá.
D
Câu 5
0
1
2
3
4
5
“Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy”
Miêu tả nạn đói năm nào?
1930
A
1935
B
1945
c
1954
D
0
1
2
3
4
5
Câu 6

Trong bài có hai hình ảnh đối lập nhau:
Một là ngọn lửa của thực dân Pháp trong câu thơ:
“Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi” và hình ảnh ngọn lửa cháy lên từ bếp lửa của bà.
? Em cho biết ý nghĩa khác nhau của hai ngọn lửa ấy


+ Ngọn lửa của kẻ thù là ngọn lửa hủy diệt
+ Ngọn lửa cháy lên từ bếp lửa của bà là ngọn lửa nhóm lên sự sống, niềm yêu thương
CÂU HỎI CỦNG CỐ
Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hãy tìm những câu thơ có liên quan đến hình ảnh này?
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh
Hãy tìm những câu thơ có liên quan đến hình ảnh này?
Yêu cầu về nhà:
Học thuộc lòng bài thơ
Tìm hiểu khổ thơ cuối: Niềm thương nhớ bà
Tìm hiểu nội dung và nghệ thuật toàn bài
Soạn trước bài: Làng
- Bà là hiện thân của sự tần tảo, giàu đức hi sinh, giàu lòng nhân hậu.
- Hình ảnh bà là hình ảnh của quê hương.
- Kỉ niệm tuổi thơ bên bà luôn là sức mạnh nâng đỡ cháu trên muôn nẻo đường đời.
“Năm Ất Dậu tháng ba còn nhớ mãi 
Giống Lạc Hồng cực trải lắm đau thương! 
Những thây ma thất thểu đầy đường, 
Rồi gục ngã không đứng lên vì đói”

“ Tôi viết bài thơ Bếp lửa năm 1963, lúc đang học năm thứ 2 Đại học tổng hợp Quốc gia Kiev( Ukrai na).
Mùa đông nước Nga rất lạnh, phải đốt lò để sưởi. Ngồi sưởi lửa, tôi bỗng nhớ đến
“ Bếp lửa” quê nhà, nhớ bà tôi, nhớ người nhóm bếp. Xa bà, xa gia đình khi đã trưởng thành tức là có độ lùi xa để nhớ và suy ngẫm những giá trị tinh thần nên bài thơ viết rất nhanh. Viết “Bếp lửa, tôi chỉ muốn giãi bày tâm trạng thật của lòng mình”