Bếp lửa

- Bằng Việt -

I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả
-

Bằng Việt (1941), tên khai sinh là Nguyễn Việt
Bằng, ở Hà Tây (nay là Hà Nội)

-

Thơ Bằng Việt trong trẻo, mượt mà, khai thác
những kỉ niệm và ước mơ của tuổi trẻ.

-

Là nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến
chống Mỹ

Tác phẩm chính
1986

1973

1968

1983

2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời: Năm 1963,
khi tác giả đang là sinh viên ngành
luật ở nước ngoài (Liên Xô).

“Tôi viết bài thơ “Bếp lửa” năm
1963, lúc đang học năm thứ 2 đại học
Tổng hợp Quốc Gia Kiew (Ukraina).
Mùa đông nước Nga rất lạnh, phải đốt lò
để sưởi. Ngồi sưởi lửa, tôi bỗng nhớ đến
“bếp lửa” quê nhà, nhớ bà tôi, nhớ
người nhóm bếp. Xa bà, xa gia đình khi
đã trưởng thành tức là có độ lùi xa để
nhớ và suy ngẫm những giá trị tinh thần
nên bài thơ viết rất nhanh. Viết “Bếp
lửa” tôi chỉ muốn giãi bày tâm trạng thật
của lòng mình.”

2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời: Năm 1963, khi
tác giả đang là sinh viên ngành luật
ở nước ngoài (Liên Xô).
 - Xuất xứ: In trong tập “Hương cây –
Bếp lửa” – tập thơ đầu tay của Bằng
Việt và Lưu Quang Vũ.

- Thể thơ: 8 tiếng (Thơ mới) – Thơ tự do
- PTBĐ: Biểu cảm + Tự sự + Miêu tả
- Mạch cảm xúc: Bếp lửa  Gợi kỉ niệm về bà  Suy ngẫm về bà  Gửi niềm
thương nhớ về tới bà
- Cảm xúc: Hồi tưởng về quá khứ  Trở về với hiện tại: từ kỉ niệm  Suy ngẫm
theo dòng hồi tưởng
Khổ 1: Những hồi tưởng về bà và tình bà cháu
- Bố cục:

Khổ 2,3,4,5: Hồi tưởng về những kỉ niệm tuổi thơ sống bên
bà và hình ảnh bếp lửa
Khổ 6: Những suy ngẫm về bà và hình ảnh bếp lửa
Khổ 7: Nỗi nhớ về bà của người cháu

II. Đọc hiểu văn bản

1. Những hồi tưởng về bà và tình bà cháu:
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.”

Tìm biện pháp tu từ và cách sử dụng hình ảnh trong ba
câu thơ đầu.
Hình ảnh bếp lửa đánh thức trong lòng người cháu
những hồi ức, tình cảm gì?

1. Những hồi tưởng về bà và tình bà cháu:
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa”
- Điệp ngữ “Một bếp lửa”
- Từ láy tượng hình “chờn vờn”; “ấp iu”
- Ẩn dụ “nắng mưa”

 Hình ảnh bếp lửa (gần gũi, quen
thuộc) đã khơi nguồn nhớ thương
của cháu đối với bà.

- Sự hồi tưởng bắt đầu từ bếp lửa:
+ ''chờn vờn'': là hình ảnh quen thuộc, gần gũi
+ ''ấp iu'': gợi sự kiên nhẫn, khéo léo và tấm lòng chi chút của người nhóm lửa
 Hình ảnh gần gũi, quen thuộc, giản dị, ấm áp tình người

2. Hồi tưởng những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà và hình ảnh bếp
lửa:

2. Những kỉ niệm tuổi thơ bên bà
Trong hồi tưởng của
ỉ
k
g
n
ữ
h
n
,
u
á
h
c
i
ờ
ư
Kỉ niệm tám năm
sống
g
n
à
b
h
n
tì
à
v
à
b
ề
v
o
à
n
bên bà
niệm
lại
ớ
h
n
i
ợ
g
c
ợ
ư
đ
ã
đ
u
á
ch

Năm lên bốn tuổi

Năm giặc đến đốt làng

a/ Lúc lên bốn tuổi

“Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói

Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi

Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy

Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại bây giờ sống mũi vẫn còn cay.”

Phim tư liệu về nạn đói năm 1945

a/ Lúc lên bốn tuổi
Đói mòn đói mỏi,
khô rạc ngựa gầy
(thành ngữ, từ ngữ
gợi hình gợi cảm)

Gian khó,
thiếu thốn,
nhọc nhằn

Khói hun
mắt cháu

Gợi kỉ niệm
ngậm ngùi,
khó quên

nhèm

Giọng
thơ trĩu
nặng,
gợi kỉ
niệm
khó
quên

b/ Kỉ niệm tám năm
sống bên bà:

“Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu bà còn nhớ không bà
Bà thường hay kể chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học.
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa.

- Tiếng chim tu hú

hay kể chuyên

- Bà

bảo cháu nghe
dạy cháu làm
chăm cháu học

Hình ảnh sáng tạo
làm cho nỗi nhớ
trở nên da diết

Tình bà cháu
quấn quýt,
tấm lòng đôn
hậu, tình
thương bao la
của bà

Nỗi nhớ
nhà, nhớ
quê hương,
thương bà
một mình
lận đận

START
TIMER
TIME'S
UP!

LÀM VIỆC NHÓM
Kĩ thuật khăn trải bàn
Nhóm 1 + 2:
Bếp lửa được gợi nhớ bằng những giác
quan nào? Ý nghĩa?
Nhóm 3 + 4:
Tiếng tu hú được gợi nhớ bằng những âm
thanh và cảm xúc nào? Điều đó thể hiện
tâm trạng thế nào của người cháu?

5

4

1

3

2

Thị giác
Cảm giác
Bếp lửa

Xúc giác
Khứu giác

Hình ảnh bếp
lửa và bà đã
hằn sâu trong
tâm trí của
người cháu

Văng vẳng
Tiếng tu hú

Khắc khoải
Gần gũi
Dồn dập

Tiếng tu hú thể
hiện tâm trạng
của cháu mỗi
lúc một mạnh
mẽ, tha thiết

Cộng hưởng trí tuệ
Ngồi đọc thầm lại
những nội dung đã
học, viết ra những câu
hỏi mình chưa hiểu đề
các bạn trong lớp/
giáo viên giải đáp

Dòng hồi tưởng của cháu
Khi bốn tuổi

Khi tám tuổi

Tuổi thơ gian nan, vất vả

Cuộc sống vất vả

Có bà và bếp lửa

Bà giàu đức hi sinh

Tình yêu bà, yêu quê hương, đất nước

Trò chơi: Mảnh ghép bí mật

GV đưa ra 4 mảnh ghép tương ứng với 4 câu hỏi
HS lật các miếng ghép bằng cách trả lời câu hỏi
Thời gian suy nghĩ: 30s

Biểu cảm kết hợp
Dòng hồi tưởng của cháu thuộc
tự
sự
PTBĐ nào?

1

Ở nơi phồn hoa đô thị với
những phương tiện hiện đại
mà cháu vẫn nhớ về bếp lửa
Tâm hồn cao đẹp
quê hương và người bà. Qua
đó, em thấy người cháu là
người thế nào?

3

Em có nhận xét gì về từ ngữ
giàutrong
sắc các
màTừ
tác ngữ
giả dùng
thái
cảm
đoạnbiểu
thơ trên?

Tình cảm nào của người cháu
Tình
yêu
bà
được thể hiện trong các đoạn
Sâuvừa
nặng
thơ
học?

2

4

Rồi sớm rồi chiều, lại bếp lửa bà nhen,
Một ngọn lửa, lòng bà luôn ủ sẵn,
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng...
Mấy chục năm rồi đến tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương khoai sắn ngọt
bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ

Hình ảnh người
bà cha, người mẹ, người
Là người
bạn

Lam lũ, tần tảo
Thương yêu, chăm sóc, nâng
niu cả về vật chất tinh thần
Giàu đức hi sinh, nghị lực

Điệp ngữ, ẩn dụ,
láy lại

Nhóm dậy
những yêu
thương, chia
sẻ, tâm tình

Ngọn lửa luôn
hiện diện, bất
diệt

Nhóm bếp lửa để duy trì
cuộc sống, nấu khoai sắn,
xôi gạo mới

“Bãi cỏ lau già. Bà đứng dáng liêu xiêu
Cành xoan mảnh trên tay làm gậy chống
Gió xa tắp, đồng tháng Năm lồng lộng
Tóc phơ phơ, hắt đỏ ráng chiều.
Giờ bà đã nằm trên đất đồng làng
Con đường cũ cháu về, gắt gao màu nắng
đỏ
Cuộc đời bà đã qua tất cả
Lẳng lặng, khiêm nhường, không dấu

NỖI NHỚ VỀ BÀ
Giờ cháu đã đi xa. Có ngọn khói trăm
tàu,
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả,
Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc
nhở:
- Sớm mai này, bà nhóm bếp lên chưa?...

Quan hệ từ,
câu tách đôi,
liệt kê, câu
hỏi tu từ

Nỗi nhớ da
diết, ám ảnh

Tình yêu bà,
yêu quê
hương, đất
nước

Hình ảnh
bếp lửa

Hình ảnh
quen
thuộc

Khơi
nguồn
cảm
hứng

Hồi
tưởng kỉ
niệm
tuổi thơ
sống
bên bà

Suy
ngẫm về
bà và
cuộc đời
bà

Cháu ở
xa khôn
nguôi
nhớ bà

Nhớ về
tình cảm
của hai
bà cháu

Những 5
tháng
đói khổ
nhưng
bà cháu
luôn bên
nhau

Bà là
người
nhóm
lửa, giữ
lửa và
truyền
lửa

Hình ảnh
bà gắn
với bếp
lửa

TRÒ CHƠI: “LẬT MẢNH
GHÉP”

 Đây là trò chơi khám phá thành ngữ, tục ngữ bên
trong các mảnh ghép.
 Trò chơi gồm 4 câu hỏi lần lượt ứng với 4 mảnh
ghép.
 Trả lời đúng mỗi câu hỏi, mảnh ghép tương ứng sẽ
được mở ra.
 Trả lời đúng tên của bức tranh được 10 điểm.

5

3

4
3

4

1

2

2

1

5
Ăn quả nhớ kẻ trồng

KEY

HẾT
10
5GIỜ
4
3
2
1
9
8
7
6

 

Bài thơ Bếp lửa được sáng tác năm nào?
Đáp án: 1963

TIME

KEY

HOME

HẾT
10
9GIỜ
8
7
6
5
4
3
2
1

Hình ảnh nào trong bài thơ đã khơi nguồn dòng
cảm xúc về bà?
Đáp án: Hình ảnh bếp lửa

TIME

KEY

HOME

HẾT
10
9GIỜ
8
7
6
5
4
3
2
1

Hình ảnh ngọn lửa trong bài thơ tượng trưng cho
điều gì?
Đáp án: Tình yêu thương, niềm
tin mà bà đã thắp lên trong cháu

TIME

KEY

HOME

HẾT
10
9GIỜ
8
7
6
5
4
3
2
1

Âm thanh nào được nhắc đi nhắc lại bốn lần ở
trong bài thơ?
Đáp án: Tiếng chim tu hú

TIME

KEY

HOME

Hết
10
1giờ
2
3
4
5
6
7
8
9

Hình ảnh người bà giàu lòng yêu thương, đức hi sinh
trong bài thơ gợi cho em nhớ đến bài thơ nào cũng có
hình ảnh người bà mà em đã học?
Đáp án : Tiếng gà trưa (Xuân Quỳnh)
TIME

KEYHOMESlide 47

Cùng chia sẻ

Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, hình
ảnh người bà có những gì thay đổi trong
cách cư xử hay không?

Hướng dẫn tự học

Sưu tầm những đoạn thơ, bài thơ viết về tình bà cháu
Xây dựng đoạn kịch về tình cảm bà cháu, đoạn thơ
diễn tả hình ảnh 2 bà cháu bên bếp lửa
Chuẩn bị bài “Tổng kết về từ vựng” (Tiếp)

Cảm ơn các em!
Chúc các em luôn học giỏi