1. Tác giả

I. Tìm hiểu chung
_ Bằng Việt tên thật là Nguyễn Việt
Bằng , sinh năm 1941 _ Hà Tây.

•_ Ông là nhà thơ trưởng thành trong thời
kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước

Bằng Việt

Nhà thơ kể lại: “Những năm đầu theo học luật tại
đây tôi nhớ nhà kinh khủng. Tháng 9 ở bên đó trời
se se lạnh, buổi sáng sương khói thường bay mờ
mờ mặt đất, ngoài cửa sổ, trên các vòm cây, gợi
nhớ cảnh mùa đông ở quê nhà. Mỗi buổi dạy sớm
đi học, tôi hay nhớ đến khung cảnh một bếp lửa
thân quen, nhớ lại hình ảnh bà nội lụi cụi dậy sớm
nấu nồi xôi, luộc củ khoai, củ sắn cho cả nhà”.

2. Tác phẩm
Hoàn cảnh sáng tác:
_ Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ sáng tác năm
1963 , khi tác giả đang học ngành Luật ở
Liên Xô.
Mạch cảm xúc:
+ Từ hình ảnh bếp lửa -> nhớ tuổi thơ sống với bà.
+ Từ kỉ niệm -> suy ngẫm về bà, lòng yêu kính và
mong nhớ bà.
Thể thơ: Tự do (8 chữ xen 7 và 9 chữ)
PTBĐ: Biểu cảm kết hợp tự sự, miêu tả, bình luận

Bố
cục

- Phần1: 3 dòng đầu
=>Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc kỉ niệm
về bà.
- Phần 2: Tiếp  “dai dẳng”
=>Những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà.
- Phần 3: Tiếp  “ bếp lửa”
=>Suy ngẫm về cuộc đời bà và hình ảnh bếp lửa.
- Phần 4: Còn lại
=> Nỗi nhớ của người cháu về bà và bếp lửa.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Đọc khổ thơ 1 và trả lời câu hỏi sau :
1) Hình ảnh nào đã khơi nguồn cảm xúc của nhà thơ?
2) Tác giả dùng từ ngữ nào để miêu tả ngọn lửa? Từ ngữ đó gợi cho em
hình ảnh và cảm xúc gì?
3) Tình cảm của cháu đối với bà được thể hiện qua câu thơ nào?
4) Cụm từ” biết mấy nắng mưa” được tác giả sử dụng biện pháp nghệ
thuật gì và gợi cho em suy nghĩ gì?
5) Qua cách biểu cảm trực tiếp bằng từ "thương” và hình ảnh ẩn dụ
em thấy được tình cảm của ng­ười cháu dành cho bà là gì?
6) Như vậy, hình ảnh bếp lửa mở đầu bài thơ có ý nghĩa gì? Tình cảm
của tác giả ra sao ?

II. Đọc – hiểu văn bản
1.Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng
* Hình ảnh bếp lửa:
cảm xúc về bà:
- Điệp ngữ Một bếp lửa
=> Hình ảnh gần gũi,
thân thuộc ở làng quê.
- Chờn vờn: Gợi bếp lửa bập
bùng trong sương sớm.
- Ấp iu: Gợi bàn tay kiên nhẫn,
khéo léo và tấm lòng chi chút
của người bà.

II. Đọc – hiểu văn bản
1.Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc kỉ niệm về bà.
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa
* Cảm xúc về bà
- Bộc lộ trực tiếp: thương
=> Gợi tình cảm, lòng biết ơn
của người cháu với bà.
- Cụm từ “biết mấy nắng
mưa” là những vất vả, trắc trở
bà phải vượt qua để nuôi đứa

1.Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng
cảm xúc về bà:
 

_ Hình ảnh bếp lửa thật gần gũi, quen thuộc => gợi nhớ đến bà –
người nhóm lửa.
-Hình ảnh bà dâng tràn trong tình thương , nỗi nhớ( Cháu
thương bà biết mấy nắng mưa)
=> Hình ảnh bếp lửa bình dị mà thân thuộc, kỳ diệu, thiêng
liêng.
@ Hình ảnh thơ cụ thể , gần gũi=> mang ý nghĩa biểu tượng.

Hình ảnh nào đã khơi dòng cảm xúc về bà?

Bếp lửa.

Vì sao khi nhắc đến bếp lửa, tác giả lại nghĩ ngay
đến bà và ngược lại?
Bếp lửa do tay bà nhóm lên, hai hình ảnh sâu đậm trong kí ức
tuổi thơ của tác giả Bằng Việt.

 

2. Hình ảnh người bà và những kỉ niệm tình bà
cháu trong hồi tưởng của tác giả :

Những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà
Kỉ niệm về 8 năm
kháng chiến cùng bà

Kỉ niệm thời thơ ấu
năm cháu lên 4 tuổi

Kỉ niệm về năm giặc
đốt làng

PHIẾU HỌC TẬP 2
Hình ảnh

Ấn tượng

Nghệ thuật

Nhận xét:
..........................

Nhận xét:
..........................

Nhận xét:
..........................

Nhận xét:
..........................

Nhận xét:
..........................

Nhận xét:
..........................

Năm tác giả 4 tuổi

Tám năm ròng

Năm giặc đốt làng

Hình ảnh
Ấn tượng
- Lên bốn tuổi cháu đã - Chỉ nhớ khói hun nhèm
quen mùi khói
mắt cháu
Năm ấy là năm đói mòn đói Nghĩ lại đến giờ sống mũi
mỏi
còn cay.
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa
gầy.
*Tuổi thơ ấy có bóng đen Tác giả vừa miêu tả
ghê rợn của nạn đói năm chân thực cảm giác cay
1945 làm hơn hai triệu ng­ cay khi khói bếp vào mắt,
ười Việt Nam chết đói 
lại vừa biểu hiện thấm
thía t/c da diết, bâng
khuâng, xót xa, th­ương
mến, xúc động của người
cháu khi nghĩ về kỉ niệm
ấy -> ng­ười đọc cũng cay

Nghệ thuật
- Từ ngữ gợi tả, gợi cảm;
h/a thơ vừa chân thực,
vừa có sức liên t­ưởng.

Miêu tả: Thể hiện nỗi ám
ảnh về những năm tháng
tuổi thơ gian khổ, thiếu
thốn, nhọc nhằn và nỗi
xót xa, thương mến, xúc
động của ng­ười cháu.

Đoạn phim trên cung cấp cho em biết thông tin gì về nạn đói năm 1945?

*Kỉ niệm năm 4 tuổi:
Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Đói mòn đói mỏi: Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
cái đói dai dẳng Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
và mòn mỏi khắp
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !Khói
chốn thôn quê.
Khô rạc ngựa gầy: gợi lên cái hắt
hiu, cái gầy gò của người bố và đồng
thời gợi cả cái còm cõi của con ngựa
ấy.

Còn cay: là còn
nguyên nỗi xúc
động

hun nhèm
mắt: là khói từ củi
ớt cay xè từ bếp lửa
nhà nghèo.

Hình ảnh
* Hình ảnh về bà:
- cháu cùng bà nhóm lửa, kể chuyện.
- bà bảo cháu nghe
- bà dạy cháu làm
- bà chăm cháu học
* Hình ảnh tiếng chim tu hú:
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu bà còn nhớ không bà...
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế...
Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?
Nỗi nhớ thương, sự lo lắng của cháu đối với
bà cùng tâm hồn gắn bó sâu nặng với quê
hư­ơng.

Ấn tượng
Nghệ thuật
- Là bà và tiếng chim - Nghệ thuật liệt kê, giọng
tu hú
điệu thủ thỉ, tâm tình.
- Sử dụng điệp từ, câu cảm
thán, câu hỏi tu từ.

- Sự tận tuỵ, tình yêu thương,
đùm bọc, che chở của bà
dành cho cháu.
- Gợi cảm giác khắc khoải,
da diết, gợi hoài niệm nhớ
mong.

*Kỉ niệm 8 năm kháng chiến cùng bà:
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa.
Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế,
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế !
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe,
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học,

* Kỉ niệm của hai bà cháu:
+ Cùng bà nhóm lửa
+Bà kể chuyện.
+Bà dạy cháu làm, chăm cháu học

Nghệ thuật: Điệp từ, liệt kê, dùng nhiều động từ.
=> Bà yêu thương, đùm bọc che chở dạy dỗ và là chỗ dựa

Hình ảnh
* Hình ảnh chiến tranh:
Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi,
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh.
* Hình ảnh về bà với niềm tin lớn
lao:
- Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa, lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng.

Ấn tượng

Nghệ thuật
- Tách từ, từ ngữ gợi tả .
- Chiến tranh khốc - Ngôn ngữ bình dị, mộc mạc.
liệt: Năm giặc đốt làng - Hình ảnh ẩn dụ tượng trưng: bếp lửa ->
cháy tàn cháy rụi
ngọn lửa
- Lời bà dặn cháu:
- Điệp ngữ “một ngọn lửa”
Vẫn...bình yên”.

- Chiến tranh tàn phá đau th­ương, khốc
liệt.
- Bà là ngư­ời có tấm lòng đôn hậu, tình
yêu th­ương bao la, tần tảo, chịu th­
ương, chịu khó.

Lời bà dặn cháu nôm Cái bếp lửa mà bà nhen sớm sớm, chiều chiều
na nh­ưng vô cùng chân không phải chỉ bằng nhiên liệu ng­ười ta vẫn
thực và cảm động: hậu th­ường dùng nhóm lửa mà đã sáng bừng lên
ph­ương có gian khổ, thành ngọn lửa bất diệt, ngọn lửa của tình yêu
thiếu thốn, mất mát, thư­ơng luôn ủ sẵn trong lòng bà, ngọn lửa
nhớ nhung đến mấy nh­ của niềm tin dai dẳng, ngọn lửa thắp sáng lên
ưng vẫn phải giấu đi, niềm tin, ý chí, hy vọng và nghị lực.
nén lại cho tiền tuyến Điệp ngữ: nhấn mạnh tình yêu th­ương ấm áp
đư­ợc an lòng.
bà dành cho cháu.

*Kỉ niệm về năm giặc đốt làng

Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi,
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh.

Cháy tàn, cháy rụi:
Xơ xác, tiêu điều

- Ngọn lửa hung tàn đốt cháy ngôi nhà của hai bà
cháu.
=> Bà cháu là nạn nhân của chiến tranh.

* Con người quê hương:
- Hình ảnh hàng xóm hiện lên qua
từ láy “đỡ đần”
=> Trong bom đạn chiến tranh ngời
lên vẻ đẹp tình đoàn kết xóm làng.

* Lời dặn của bà với cháu:
Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
“Bố ở chiến khu, bố còn việc bố,
Mày có viết thư chớ kể này kể nọ,
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên !”.

- Bà vẫn vững lòng trước mọi tai
hoạ thử thách, để các con yên tâm
công tác.
=> Người mẹ Việt Nam yêu nước đầy lòng hy sinh.

*Giữa tro tàn của mất mát đau thương, bà vẫn cần
mẫn nhóm lửa:
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn,
Ủ sẵn: Sự bất
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng… diệt của ngọn
lửa.
-Thời gian sớm, chiều: bền bỉ, không đứt gẫy

- Bếp lửa chuyển hóa thành ngọn lửa : Đó là ngọn lửa của
tình yêu thương vô bờ bến, lửa của niềm tin bất diệt, lửa mà
bà thắp lên trong tâm hồn cháu.

=> Bếp lửa hiện diện như tình bà ấm áp, bà là chỗ dựa tinh
thần, là gia đình, là quê hương.
 

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3
1. Những suy ngẫm về cuộc đời bà của người cháu thể hiện
qua những câu thơ nào? Đó là những suy ngẫm về điều gì?
2. Phân tích ý nghĩa của điệp từ “ nhóm” trong khổ thơ?
Các từ “ nhóm” có ý nghĩa ntn ?
3. Có ý kiến cho rằng: hình ảnh người bà trong bài thơ là
hình ảnh ngư­ời nhóm lửa, giữ lửa và truyền lửa. ý kiến của
em như­thế nào?
4. Vì sao tác giả lại nói: Bếp lửa là “ kì lạ và thiêng liêng” ?
5. Nghệ thuật tiêu biểu?

 

3.Suy ngẫm về bà và bếp lửa:
Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ,
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm

-Vẻ đẹp tần tảo, nhẫn nại
+ Lận đận suốt một đời vì con cháu.
+ Đến tận bây giờ vẫn chẳng nghỉ ngơi.
=> Cuộc đời bà quanh năm vất vả, giàu đức hi sinh.
Bà không chỉ là người nhóm lửa, giữ
- Điệp từ “nhóm” lửa mà còn là người truyền lửa – ngọn
lửa của sự sống niềm tin cho các thế hệ
nối tiếp. Ngọn lửa mang ý nghĩa biểu

“Ôi kỳ lạ và thiêng liêng – bếp lửa”
+ Kỳ lạ: Vì không gì có thể dập tắt được bếp lửa. Bếp lửa vẫn
cháy lên trong mọi cảnh ngộ.
+ Thiêng liêng: Bếp lửa là tổ ấm, là cội nguồn gia đình, là cội
nguồn quê hương đất nước.

PHIẾU HỌC TẬP 4
1. Trở lại với thực tại, người cháu tự thấy mình có những may
mắn gì trong cuộc sống của mình?
2. Điều đó báo hiệu những gì về cuộc sống của người cháu?
3. Những cái đó chưa đủ để lòng cháu thanh thản vì sao?
4. Khi viết lời thơ:
Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở:
Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?...
Người cháu đã tự nhắc mình điều gì? Qua lời nhắc nhở ấy, em
cảm nhận được tình cảm nào mà người cháu dành cho bà?
Tình cảm ấy đươc gắn liền với những t/c nào khác?

- Điệp từ: “trăm”
→ Khẳng định thế giới rộng lớn, với những điều mới
mẻ.
- Câu hỏi tu từ: “Sớm mai này bà nhóm bếp lên
chưa?”
=> Không thể nào quên được bếp lửa, tình cảm của
bà.

- Nhìn ngọn lửa ( khói tàu , bếp lửa nhà
mọi người) nhớ đến:
Bà: người chịu thương chịu khó và giàu
đức hy sinh chăm lo cho mọi người của
bà .( Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa)
- Bếp lửa do bà nhóm là nhóm lên sự
ấm áp ,”nhóm dậy cả những tâm tình tuổi
nhỏ”.

- Bà là người truyền lửa, truyền sự sống,
niềm tin cho các thế hệ.
- Ở noi xa( đã trưởng thành) cháu vẫn
không nguôi nhớ về bà, về hình ảnh bếp
lửa.

=>Tình yêu thương và lòng biết ơn bà.
 
*NT: Hình ảnh thơ vừa cụ thể, gần gũi gợi nhiều liên
tưởng mang ý nghĩa biểu tượng; kết hợp nhuần nhuyễn
giữa biểu cảm với miêu tả, tự sự và bình luận; thể thơ 8
chữ phù hợp.

 

5.Ý nghĩa văn bản:

Từ kỉ niệm ấu thơ , nhà thơ cho
ta hiểu thêm về những người bà ,
những người mẹ, về nhân dân
nghĩa tình.

III. Tổng kết

SGK/146

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

*Bài học:
+ Học thuộc lòng đoạn thơ.
+ Nắm được nội dung bài học.
*Bài mới:

CHUYỂN GIAO NHIỆM VỤ
*Bài mới: ÔN TẬP PHẦN THƠ HKI
CẢ LỚP ĐỀU CHUẨN BỊ HỆ THỐNG
CÁC BÀI THƠ ĐÃ HỌC Ở HKI
Nhóm 1: Trình bày bài Đồng chí
Nhóm 2: Bài thơ về tiểu đội xe không kính.
Nhóm 3: Bài thơ Đoàn thuyền đánh cá
Nhóm 4: Bài Bếp lửa.