Cục… cục tác cục ta

Em hãy đọc những câu thơ
có hai hình ảnh trên ?
Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tay bà khum soi trứng
Dành từng quả chắt chiu
Cho con gà mái ấp

Trong chưương trình ngữ
văn THCS em đã đưưîc học
bài thơ nào có hai hình ảnh
trên ? Của tác giả nào ? Nội
dung của bài thơ ?
Tiếng gà trưa- Xuân Quỳnh
Viết về tình cảm bà, cháu

Tiết 53,54,55:

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
BẾP LỬA
Bằng Việt

I. Tìm hiểu chung:
1. Đọc :
2. Chú thích:
a.Tác giả :
- Sinh năm 1941.
- Quê : Hà Nội – thuở nhỏ sống ở Huế.
- Là nhà thơ trưởng thành trong
kháng chiến chống Mĩ.

- Giọng thơ Bằng Việt trong trẻo,

thiết tha. Phù hợp với đề tài kỷ niệm,
mơ ước của tuổi trẻ.
 

“…Những năm đầu theo học
Luật tại đây tôi nhớ nhà kinh
khủng. Tháng 9 ở bên đó trời se
se lạnh, buổi sáng sương khói
bay mờ mờ mặt đất, ngoài cửa
sổ, trên các vòm cây gợi cảnh
mùa đông ở quê nhà. Mỗi buổi
dậy sớm đi học, tôi hay nghĩ
đến hình ảnh một bếp lửa thân
quen, nhớ tới hình ảnh bà nội
lụi cụi dậy sớm nấu nồi xôi,
luộc củ khoai, củ sắn cho
cả nhà…” Đây cũng chính là
nguồn khơi mạch cảm xúc
cho Bằng Việt viết bài thơ “Bếp lửa”.

Em hãy cho biết bài
thơ “Bếp lửa” được
tác giả sáng tác trong
hoàn cảnh nào?

Bà nội tôi là một phụ nữ nông dân
chân chất, bình dị. Với tôi, bà là
hiện thân của sự cần cù, nhẫn nại và
đức hy sinh
“Tôi viết bài thơ “Bếp lửa” năm 1963, lúc đang học
năm thứ 2 Đại học tổng hợp Quốc gia Kiev( Ukraina).
Mùa đông nước Nga rất lạnh, phải đốt lò để sưởi. Ngồi
sưởi lửa, tôi bỗng nhớ đến “Bếp lửa” quê nhà, nhớ bà
tôi, nhớ người nhóm bếp. Xa bà, xa gia đình, khi đã
trưởng thành tức là có độ lùi xa để nhớ và suy ngẫm
những giá trị tinh thần nên bài thơ viết rất nhanh. Viết
“Bếp lửa”, tôi chỉ muốn giãi bày tâm trạng thật của
lòng mình”.

2. Chú thích:
a. Tác giả
b. Tác phẩm:
 - Bài thơ ra đời 1963, khi tác
giả đang là sinh viên học ngành
Luật ở nước ngoài.
-In trong tập “Hương cây –
Bếp lửa”.

 

• HOẠT ĐỘNG THEO CẶP ĐÔI (2 PHÚT)

mạch cảm xúc của bài thơ?
ào mạch cảm xúc ấy để phân chia bố cục?

- Mạch cảm xúc: Đi từ hồi tưởng quá khứ đến hiện tại, từ kỉ niệm -> suy ngẫm,
triết lí.
 

Bố cục:

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.
Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa.
Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế,
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế !
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe,
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học,
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi !chẳng đến ở cùng bà,
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?

Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi,
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh.
Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
“Bố ở chiến khu, bố còn việc bố,
Mày có viết thư chớ kể này kể nọ,
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên !”.
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn,
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng…
Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ,
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương, khoai sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui,
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa!
Giờ cháu đã đi xa, có ngọn khói trăm tàu,
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả,
Nhưng vẫn chẳng bao giờ quên nhắc nhở:
- Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?...

Bếp lửa ( Bằng Việt )
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.
Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !

Hình ảnh bếp lửa
khơi nguồn cảm
xúc kỉ niệm về bà.

Bếp lửa ( Bằng Việt )

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.
Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !

Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi,
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh.
Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
“Bố ở chiến khu, bố còn việc bố,
Mày có viết thư chớ kể này kể nọ,
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên !”.

Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa.
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn,
Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng…
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế,
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế !
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Những kỉ niệm tuổi
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe,
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học,
thơ sống bên bà.
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi !chẳng đến ở cùng bà,
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?

Bếp lửa ( Bằng Việt )

Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi,
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh.
Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
“Bố ở chiến khu, bố còn việc bố,
Mày có viết thư chớ kể này kể nọ,
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên !”.
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn,
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng…
Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ,
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương, khoai sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui,
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa!
Giờ cháu đã đi xa, có ngọn khói trăm tàu,
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả,
Nhưng vẫn chẳng bao giờ quên nhắc nhở:
- Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?...

Suy ngẫm về cuộc
đời bà và hình ảnh
bếp lửa.

Nỗi nhớ của người cháu
về bà và bếp lửa.

* Bố cục:

P1 : 3 dòng đầu =>H/ả bếp lửa khơi nguồn cảm xúc
kỉ niệm về bà.
- P2 : Tiếp  “dai dẳng” =>Những kỉ niệm tuổi thơ
sống bên bà.
- P3 : Tiếp  “ bếp lửa” =>Suy ngẫm về cuộc đời bà
và hình ảnh bếp lửa.
- P4: Còn lại => Nỗi nhớ của người cháu về bà và
bếp lửa.
-

 

-

II. Phân tích:

1. Hình ảnh bếp lửa khơi
nguồn cảm xúc kỉ niệm về bà.
 

Trong kí ức của
cháu, hình ảnh nào
hiện về đầu tiên?
Hình ảnh đó có ý
nghĩa như thế nào
ở làng quê?

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm

Hình ảnh bếp lửa: gần gũi, thân thuộc trong mỗi gia đình
người Việt. Nó gắn liền với hình ảnh người bà, người mẹ tảo
tần thức khuya dậy sớm chăm lo, săn sóc cho gia đình
=> Hình ảnh ấn tượng in sâu trong tâm hồn người cháu.
-

1. Hình ảnh bếp lửa
khơi nguồn cảm xúc kỉ
niệm về bà.
*Hình ảnh bếp lửa:
 

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

? Chỉ ra biện pháp
nghệ thuật và tác
dụng của nó trong
hai câu thơ đầu?
 

1. Hình ảnh bếp lửa
khơi nguồn cảm xúc kỉ
niệm về bà.
* Hình ảnh bếp lửa:
- Điệp ngữ Một bếp lửa:
=> Hình ảnh gần gũi, thân
thuộc ở làng quê.

 

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

1. Hình ảnh bếp lửa
khơi nguồn cảm xúc kỉ
niệm về bà.
*Hình ảnh bếp lửa:

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

- Điệp ngữ Một bếp lửa:
=> Hình ảnh gần gũi, thân
thuộc ở làng quê.
-Từ láy chờn vờn:

 

Gîi bÕp löa thùc bËp bïng trong sư¬ng sím
ấp iu: Gợi bàn tay kiên nhẫn, khéo léo và tấm lòng chi chút
của người bà.

Hình ảnh
bếp lửa đã
tác động gì
đến cháu?

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

Hình ảnh
bếp lửa đã
tác động gì
đến cháu?

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

- Gợi tình yêu thương của cháu dành cho bà.

1. Hình ảnh bếp lửa
khơi nguồn cảm xúc kỉ
niệm về bà.
* Hình ảnh bếp lửa:
* Cảm xúc về bà:
 

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

Cảm xúc của người cháu
với bà được bộc lộ qua
từ nào?

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

1. Hình ảnh bếp lửa
khơi nguồn cảm xúc kỉ
niệm về bà.
* Hình ảnh bếp lửa:
* Cảm xúc về bà:

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

 

- Bộc lộ trực tiếp : thương

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

Hình ảnh “Biết mấy nắng mưa”
hay ở chỗ nào?

1. Hình ảnh bếp lửa
khơi nguồn cảm xúc kỉ
niệm về bà.
*Hình ảnh bếp lửa:
*Cảm xúc về bà:
 

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

- Bộc lộ trực tiếp : thương
- Hình ảnh ẩn dụ: nắng mưa: những gian nan, lận
đận trong cuộc đời bà.
=> Từ hình ảnh bếp lửa, những kỉ niệm về bà và bếp lửa
trong những năm tháng tuổi thơ được gọi về.

1. Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc kỉ niệm về
bà.
2. Những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà.

Trong dòng hồi tưởng
của người cháu,
những kỉ niệm nào về
tình bà cháu đã được
gợi lại?

Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
Kỉ niệm thời thơ ấu khi
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
cháu lên 4 tuổi.
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa.
Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế,
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế !
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe,
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học,
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi !chẳng đến ở cùng bà,

Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa.
Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế,
Kỉ niệm về 8 năm
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế !
kháng chiến cùng bà
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe,
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học,
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi !chẳng đến ở cùng bà,
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?

Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi,
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh.
Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
“Bố ở chiến khu, bố còn việc bố,
Mày có viết thư chớ kể này kể nọ,
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên !”.

Kỉ niệm về
năm giặc đốt
làng

1. Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc kỉ niệm về
bà.
2. Những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà.
*Kỉ niệm năm 4 tuổi:

Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !

Kỉ niệm khi
cháu lên 4
tuổi có gì
đáng chú ý?

2. Những kỉ niệm tuổi thơLên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
sống bên bà.
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
*Kỉ niệm năm 4 tuổi:
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !

2. Những kỉ niệm tuổi thơ
sống bên bà.
Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
* Kỉ niệm năm 4 tuổi: Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !

- Đói mòn, đói mỏi: hình

ảnh tả thực, miêu tả rõ nét
nhất về nạn đói- một thời lịch
sử đau thương của dân tộc.

Đói mòn đói mỏi: cái đói dai
dẳng và mòn mỏi khắp chốn
thôn quê.

Khô rạc ngựa gầy: gợi lên cái hắt hiu, cái gầy gò của người bố
và đồng thời gợi cả cái còm cõi của con ngựa ấy.
II. ĐỌC – TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Bếp lửa gợi nỗi nhớ thương bà
2. Cảm nghĩ về bà và bếp lửa
* Hồi tưởng những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà

Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy

“Năm Ất Dậu tháng ba còn nhớ mãi 
Giống Lạc Hồng cực trải lắm đau thương! 
Những thây ma thất thểu đầy đường, 
Rồi ngã gục không đứng lên vì…đói!” 
(Đói

– Bàng Bá Lân)

Ta nhớ mãi cái thời kỳ đen tối!
Quên làm sao tội lỗi kẻ xâm lăng!
Quên làm sao mối thù hận khôn cùng!
Quên sao được hai triệu người chết đói!

Đói tự Bắc Giang, đói về Hà Nội
Đói ở Thái Bình, đói tới Gia Lâm
Khắp đường xa những xác đói rên nằm
Trong nắng lửa trong bụi lầm co quắp
Giữa đống trẻ chỉ còn đôi hố mắt
Đọng chút hồn sắp tắt của thây ma;
Những cánh tay gầy quờ quạng khua khua
Như muốn bắt những gì vô ảnh,
Dưới mái tóc rối bù và kết bánh
Một làn da đen sạm bọc xương đầu
Răng nhe ra như những chiếc đầu lâu
Má hóp lại, răng hằn sâu gớm ghiếc
Già trẻ gái trai không còn phân biệt,
Họ giống nhau như là những thây ma,
Như những bộ xương còn dính chút da
Chưa chết đã bốc xa mùi tử khí!

2. Những kỉ niệm tuổi thơ
sống bên bà.
Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
*Kỉ niệm năm 4 tuổi:
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !

Sâu đậm nhất trong kỉ niệm của cháu vẫn là
mùi khói bếp. “khói hun nhèm mắt cháu”


2. Những kỉ niệm tuổi thơ
sống bên bà.
Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
*Kỉ niệm năm 4 tuổi:
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !

- Đói mòn, đói mỏi: hình

ảnh tả thực, miêu tả rõ nét
nhất về nạn đói- một thời lịch
sử đau thương của dân tộc.

Khói hun nhèm mắt

Khói hun nhèm mắt: là khói
từ củi ớt cay xè từ bếp lửa
nhà nghèo.
Còn cay: là còn nguyên nỗi
xúc động

Những hình ảnh
đó gợi lại tuổi thơ
như thế nào của
tác giả?
 

2. Những kỉ niệm tuổi
sống bên bà.
*Kỉ niệm năm 4 tuổi:

Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
thơ Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !

- Đói mòn, đói mỏi: hình

ảnh tả thực, miêu tả rõ nét
nhất về nạn đói- một thời lịch
sử đau thương của dân tộc.

Khói hun nhèm mắt
=>Tuổi thơ có nhiều gian khổ, thiếu thốn.

Trong hồi tưởng của
cháu , kỉ niệm nào khác
nữa về bà được nhắc
tới ?

2. Những kỉ niệm tuổi thơ
sống bên bà.
*Kỉ niệm năm 4 tuổi:
* Kỉ niệm 8 năm kháng
chiến cùng bà

Trong 8 năm đó
cháu đã có những kỉ
niệm gì cùng bà?

 

Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa.
Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế,
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế !
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe,
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học,

2. Những kỉ niệm tuổi thơ
sống bên bà.
* Kỉ niệm năm 4 tuổi:
* Kỉ niệm 8 năm kháng
chiến cùng bà
+ Cùng bà nhóm lửa
+Bà kể chuyện.
+Bà dạy cháu làm,chăm cháu
học