CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN VỚI
MÔN HỌC CÔNG NGHỆ TRỒNG TRỌT 10

BÀI 10: PHƯƠNG PHÁP CHỌN, TẠO GIỐNG CÂY TRỒNG
GV: Chu Thị Thanh Nhàn

KHỞI ĐỘNG
Làm thế nào để từ các giống ngô địa phương (A) tạo ra
được các giống ngô (B); (C); (D), (E) trong hình 10.1?

BÀI 10: PHƯƠNG PHÁP CHỌN, TẠO GIỐNG CÂY TRỒNG

NỘI DUNG BÀI HỌC
1. Một số khái niệm trong chọn và tạo giống cây trồng
2. Một số phương pháp chọn giống cây trồng
3. Một số phương pháp tạo giống cây trồng

1. Một số khái niệm trong chọn và tạo giống cây trồng
- Tạo giống cây trồng là cách hình thành giống mới từ những
nguồn vật liệu đã có qua việc thay đổi vật chất di truyền trong tế
bào.

- Chọn giống cây trồng là chọn lọc hay tuyển lựa những cây trồng
đã có hoặc mới tạo ra theo hướng đem lại lợi ích cho con người.

- Vật liệu khởi đầu là những cây dại hay cây trồng được sử dụng để tạo ra
giống mới bằng những phương pháp chọn tạo giống thích hợp.
- Vật liệu khởi đầu đa dạng, phong phú sẽ thuận lợi cho chọn tạo giống.
- Giống gốc là giống ban đầu trước khi được chọn lọc.
- Giống đối chứng là giống cùng loài đó được trồng phổ biến tại địa phương.
- Giống ưu thế lai là giống biểu hiện tính trạng vượt trội của con lai F1 so với bố mẹ chúng.

2. Một số phương pháp chọn giống cây trồng
- Phương pháp chọn lọc hỗn hợp
+ Vụ I: Chọn những cá thể mang các
tính trạng đúng theo yêu cầu đặt ra
từ ruộng giống gốc (1).
+ Vụ II, III: Trộn hạt của tất cả cá thể
đã chọn ở vụ I đê gieo trồng và so
sánh với các giống đối chứng (3)
và giống gốc (1).

Ưu điểm

Nhược điểm

Nhanh đạt được mục tiêu

Không tạo ra nhiều sự

chọn giống và dễ thực hiện.

khác biệt so với giống gốc.

- Phương pháp chọn lọc cá thể
- Vụ I: Chọn và để riêng những cá thể
mang các tình trạng theo yêu cầu đặt ra
từ ruộng giống gốc (1).
- Vụ II trở đi: Gieo trồng riêng rẻ cá thể đã
chọn mục I và tiếp tục chọn đến khi đạt
mục tiêu chọn giống; có thể hỗn hợp các
cá thể hoặc để riêng. Tiến hành so sánh
giống chọn lọc (2) với các giống đối
chứng (3) và giống gốc (1) ở vụ sau.

Ưu điểm: Tạo ra sự khác
biệt rõ theo mục tiêu chọn
giống.
Nhược điểm: Tốn nhiều
thời gian và diện tích đất.

- Ứng dụng công nghệ sinh học trong chọn lọc giống cây trồng

Cách tiến hành
- Loại giống nhiễm bệnh
- Chọn giống chuỗi có năng suất và chất
lượng cao Giám định bệnh Chọn làm
cây mẹ Tách thân cây con Tách đỉnh
sinh trưởng Nhân nhanh và nuôi thành
cây giống hoàn chỉnh.

- Ưu điểm: Rút ngắn
thời gian chọn được
giống cây trồng sạch
bệnh.
- Nhược điểm: Chi phí
cao.

3. Một số phương pháp tạo giống cây trồng
 Nhóm 1. Tìm hiểu tạo giống bằng phương pháp lai hữu tính.
 Nhóm 2. Tạo giống cây trồng bằng phương pháp đột biến gen.
 Nhóm 3. Tạo giống cây trồng bằng phương pháp đa bội thể.
 Nhóm 4. Tạo giống cây trồng bằng phương pháp chuyển gen.

Lai hữu tính

- Lai hữu tính là sự giao phối giữa hai hay
nhiều dạng bố mẹ khác nhau nhằm tạo ra các
con lai mang nhiều tính trạng tốt của bố mẹ
- Trong lại hữu tính, hiện tượng con lai F1 có
tính trạng vượt trội hơn bố mẹ được gọi là ưu
thế lai. Nhờ vậy, nhiều giống cây trồng năng
suất rất cao đã được tạo ra.
- Ưu điểm: Dễ thực hiện, đặc tính di truyền
ổn định, thế hệ sau tỉ lệ sinh sản cao.
- Nhược điểm: Tốn nhiều thời gian, khó loại
bỏ hoàn toàn tính trạng không mong muốn.

Đột biến gen

Ưu

điểm:
biến

Tạo

ra

dị

rất

Dùng một tác nhân như tia phóng xạ, chất hoá

nguồn

học,... tác động làm thay đổi cấu trúc hoá học

phong phú và nhanh

của DNA trong tế bào của lá, hạt, mô gây ra

tạo ra giống mới.

đột biến gen, kết hợp với chọn lọc để tạo ra

Nhược điểm: Tỉ lệ

giống mang các tính trạng đột biến có tính bền

biến dị có lợi thấp

vững và có thể di truyền cho các đời sau

(khoảng 1/10.000).

Đa bội thể
- Những loại cây trồng trong tế bào sinh dưỡng có số nguyên lần của bộ
nhiễm sắc thể đơn bội (từ 3n trở lên) được gọi là đa bội thể.
- Các tác nhân ảnh hưởng mạnh tạo nên đa bội thể như thay đổi nhiệt độ
đột ngột, tác động của hoá chất như cochicine.

- Ưu điểm: Có thể tạo ra giống cây trồng có năng suất cao, sức
sống cao, tính thích ứng rộng, có khả năng chống chịu cao với
điều kiện bất lợi.
- Nhược điểm: Tỷ lệ giống bất dục cao nên hạn chế nhân giống
hữu tính.

Chuyển gen
- Sử dụng kĩ thuật kết hợp một gen hay một
số gen của loài này vào gen của loài khác
bằng cách chuyên DNA tái tổ hợp vào
công cụ chuyển gen và đưa đến tế bào.
- Ưu điểm: Nhanh đạt được mục đích chọn
giống.
- Nhược điểm: Kĩ thuật cao và thiết bị
phức tạp.

LUYỆN TẬP
Câu 1: Quan sát hình 10.3 và
cho biết vì sao cần so sánh
giống chọn loc (2) với giống
gốc (1) và giống đối chứng (3)?
Trả lời
Cần so sánh giống chọn lọc (2) với
giống gốc (1) và giống đối chứng
(3) để đạt mục tiêu chọn giống.

Câu 2: Hãy giải thích vì sao giống
dưa hấu tam bội (3n) trong hình

Trả lời

10.10 không có hạt?

Do cây không sinh
sản hữu tính, nên
được ứng dụng tạo
ra

các

không hạt

loại

quả

VẬN DỤNG
Vì sao cây trồng biến đổi gen bị hạn chế hoặc
cấm sử dụng ở nhiều quốc gia?

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Củng cố lại kiến thức đã học ở bài 10
- Hoàn thành bài tập được giao
- Xem trước nội dung bài 11

CẢM ƠN CÁC EM
ĐÃ LẮNG NGHE
BÀI GIẢNG