BÀI 1: CÁC PHÉP CHIẾU HÌNH BẢN ĐỒ CƠ BẢN
Giảng viên: Trịnh Văn Hòa
PHẦN I: ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN
CHƯƠNG I: BẢN ĐỒ
NỘI DUNG BÀI HỌC
Bản đồ là hình vẽ thu nhỏ một phần hay toàn bộ bề mặt Trái Đất lên mặt phẳng, trên cơ sở toán học nhất định nhằm thể hiện các hiện tượng địa lí tự nhiên, KT-XH và mối quan hệ giữa chúng; thông qua khái quát hoá nội dung và được trình bày bằng hệ thống kí hiệu bản đồ.
Bản đồ là gì?
?
Để thành lập bản đồ người ta phải dùng các phép chiếu hình bản đồ để thể hiện Trái Đất hoặc một châu lục, một quốc gia vùng lãnh thổ nào đó lên bản đồ.
Bằng cách nào người ta thành lập được bản đồ?
?
Phép chiếu hình bản đồ là cách biểu thị mặt cong của trái đất lên một mặt phẳng để mỗi điểm trên mặt cong tương ứng với một điểm trên mặt phẳng.
Khái niệm phép chiếu hình bản đồ là gì?
?
Hãy quan sát các bản đồ sau:
Sự khác nhau giữa các hệ thống kinh, vĩ tuyến của ba bản đồ này như thế nào?
Trả lời
Đáp án
Vĩ tuyến là các đường tròn đồng tâm, còn kinh tuyến là những đoạn thẳng đồng quy ở cực.
Hệ thống kinh, vĩ tuyến là các đường thẳng song song và vuông góc với nhau.
Hệ thống kinh, vĩ tuyến đan xen với nhau giống hình nan quạt.
Tại sao có sự khác nhau như vậy?
Draw
Cong
Phẳng
Do bề mặt Trái Đất cong nên khi thể hiện lên mặt phẳng, các khu vực khác nhau thể hiện trên bản đồ không như nhau. Vì vậy, tuỳ từng yêu cầu sử dụng, từng vùng cần thể hiện trên bản đồ, người ta dùng các phép chiếu khác nhau.
Sử dụng phép chiếu phương vị
Sử dụng phép chiếu hình trụ
Sử dụng phép chiếu hình nón
ví dụ:
Mặt chiếu có thể tiếp xúc hoặc cắt bề mặt Địa Cầu.
Bài học này chỉ đề cập tới những trường hợp mặt chiếu tiếp xúc với mặt Địa Cầu.
Tiếp
xúc
Cắt
Vị trí tương quan giữa nguồn chiếu, quả Địa Cầu, mặt chiếu và nơi tiếp xúc
Nguồn
chiếu
Quả
Địa
Cầu
Mặt
chiếu
Nơi
tiếp
xúc
1. Phép chiếu phương vị
Phép chiếu phương vị là phương pháp thể hiện mạng lưới kinh tuyến, vĩ tuyến trên địa cầu lên mặt chiếu là mặt phẳng.
Phép chiếu phương vị là gì?
?
Theo phép chiếu này, mặt chiếu là một mặt phẳng tiếp xúc với một điểm của Địa Cầu. Tuỳ theo vị trí tiếp xúc của mặt chiếu so với trục của Địa Cầu sẽ có các phép chiếu phương vị khác nhau.
Đứng
Ngang
Nghiêng
Theo phép chiếu này, mặt chiếu tiếp xúc Địa Cầu ở Cực, trục Địa Cầu vuông góc với mặt chiếu.
* Phép chiếu phương vị đứng
Theo phép chiếu này, mặt chiếu ở vị trí như thế nào?
?
Với nguồn chiếu từ tâm Địa Cầu, các kinh tuyến là những đoạn thẳng đồng quy ở cực, các vĩ tuyến là những vòng tròn đồng tâm ở cực. Càng xa cực khoảng cách giữa các vĩ tuyến càng dãn xa.
Mạng lưới kinh, vĩ tuyến của phép chiếu này có đặc điểm gì?
?
Dựa vào các hình vẽ trên, cho biết khu vực nào của bản đồ tương đối chính xác, khu vực nào kém chính xác?
Khu vực chính xác là gần cực, càng xa cực càng kém chính xác.
?
Dùng để vẽ bản đồ vùng xung quanh cực.
ứng dụng của phép chiếu phương vị là gì?
Bản đồ Bắc Cực
Bản đồ Nam Cực
?
Phép chiếu hình nón là cách thể hiện mạng lưới kinh, vĩ tuyến của Địa Cầu lên mặt hình nón, sau đó triển khai mặt chiếu hình nón ra thành mặt phẳng.
Em hãy nêu khái niệm phép chiếu hình nón?
Draw
2. Phép chiếu hình nón
?
Phép chiếu hình nón được chia làm ba loại, tuỳ thuộc vào vị trí của hình nón so với Địa Cầu.
Phép chiếu hình nón có mấy loại. Sự phân loại đó dựa trên cơ sở nào?
Đứng
Ngang
Nghiêng
?
Dựa và 2 hình trên font chiếu, hãy cho biết:
Vĩ tuyến nào tiếp xúc và vĩ tuyến nào không tiếp xúc với hình nón khi thể hiện trên mặt chiếu?
- Vĩ tuyến nào chính xác, vĩ tuyến nào không chính xác?
Phép chiếu hình nón đứng là phép chiếu mà trục của hình nón trùng với trục quay của Địa Cầu.
?
Khi triển khai hình nón ra mặt phẳng, lưới chiếu có hình dạng như thế nào?
Khi triển khai hình nón ra mặt phẳng, lưới chiếu có dạng hình quạt, các kinh tuyến là những đoạn thẳng đồng quy ở cực, vĩ tuyến là những cung tròn đồng tâm.
Chỉ có vĩ tuyến tiếp xúc giữa Địa Cầu và mặt nón là chính xác, còn các vĩ tuyến khác đều dài ra, nên phép chiếu này không đảm bảo được hình dạng và diện tích.
?
Bản đồ hành chính châu Âu
ứng dụng của phép chiếu hình nón: dùng để vẽ bản đồ ở các vùng đất thuộc vĩ độ trung bình (khu vực ôn đới) và kéo dài theo vĩ tuyến như:
Bản đồ Liên bang Nga
Phép chiếu hình trụ là cách thể hiện lưới kinh, vĩ tuyến của Địa Cầu lên mặt chiếu là hình trụ, sau đó triển khai mặt trụ ra mặt phẳng.
Em hãy nêu khái niệm phép chiếu hình trụ?
Draw
?
3. Phép chiếu hình trụ
Phép chiếu hình trụ được chia làm ba loại, tuỳ thuộc vào vị trí của hình trụ so với Địa Cầu.
Phép chiếu hình trụ có mấy loại. Sự phân loại đó dựa trên cơ sở nào?
HT Đứng
HT Ngang
HT Nghiêng
Trục của hình trụ trùng với đường kính của Xích đạo và vuông góc trục quay của Địa Cầu.
Trục của hình trụ trùng với trục quay của Địa Cầu.
Trục của hình trụ đi qua tâm của Địa Cầu nhưng không trùng với trục của Địa Cầu và cũng không trùng với đường kính của Xích đạo.
?
Phép chiếu hình trụ đứng
Trong phép chiếu hình trụ đứng, mặt chiếu là một hình trụ bao quanh quả Địa Cầu. Vòng tròn tiếp xúc giữa Địa Cầu và hình trụ là vòng Xích đạo.
Draw
Phép chiếu hình trụ đứng
Dựa và 2 hình trên font chiếu, hãy cho biết:
Vĩ tuyến nào tiếp xúc và vĩ tuyến nào không tiếp xúc với hình trụ khi thể hiện trên mặt chiếu?
- Hệ thống kinh, vĩ tuyến có dạng gì?
- Vĩ tuyến nào chính xác, vĩ tuyến nào không chính xác?
Draw
Kết luận
Trong phép chiếu hình trụ đứng:
- Mặt hình trụ tiếp xúc với Địa cầu theo vòng xích đạo.
- Đặc điểm:
+ Kinh tuyến, vĩ tuyến đều là những đoạn thẳng song song và vuông góc với nhau.
+ Khu vực ở xích đạo tương đối chính xác, càng xa xích đạo càng kém chính xác.
+ Dùng để vẽ khu vực xích đạo.
Bản đồ Thế giới được vẽ bằng phép chiếu hình trụ đứng
YÊU CẦU VỀ NHÀ
TRẢ LỜI CÁC CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP CUỐI BÀI HỌC