TIẾT 6,7 BÀI 5: XÃ HỘI NGUYÊN THỦY

 Người nguyên thuỷ biết dùng những mảnh đá
nhọn khắc sâu vào vách hang đá để vẽ hình.
Vì vậy, hình người và động vật chỉ là một nét
khắc, sau đó họ mới biết vẽ thêm cho có thân,
có đầu. Nhiều bức tranh còn được tô màu,
chủ yếu là màu đỏ.
 Trong hình vẽ những người cầm cung đang
nhắm bắn vào một đàn hươu đang chạy.


Em có nhận xét gì về bước đầu vế đời sống
vật chất, tinh thần của người nguyên thuỷ
thông qua quan sát bức tranh này.
2

Tiết 6,7. Bài 5 - XÃ HỘI NGUYÊN THỦY
NỘI DUNG BÀI HỌC

1. 1. Các giai đoạn phát triển của xã hội
nguyên thuỷ?
2. Đời sống vật chất và tinh thần của người

nguyên thủy trên đất nước Việt Nam.

TIẾT 6,7 BÀI 5: XÃ HỘI NGUYÊN THỦY
1. Các giai đoạn phát triển của xã hội nguyên thủy
Từ khi người nguyên thuỷ xuất hiện đến khi xã hội có giai
cấp và nhà nước hình thành, kéo dài hàng triệu năm.

4

“

 Xã hội nguyên
thuỷ đã trải qua
những giai đoạn
phát triển nào?
 Hãy cho biết đời
sống vật chất,
tinh thần của
Người tối cổ và
Người tinh
khôn?

5

TIẾT 6,7 BÀI 5: XÃ HỘI NGUYÊN THỦY
1. Các giai đoạn phát triển của xã hội nguyên thủy
Bầy người nguyên thủy (Người tối cổ)
 Tổ chức xã hội: Sống thành bầy đàn, có người đứng đầu, có phân
công lao động, chăm sóc con cái.
 Đời sống vật chất: Sống trong hang động, dựa vào săn bắt và hái
lượm, chế tạo công cụ lao động bằng đá, được ghè đẽo thô sơ.
 Đời sống tinh thần: Làm đồ trang sức, vẽ tranh trên vách đá.
6

TIẾT 6,7 BÀI 5: XÃ HỘI NGUYÊN THỦY
1. Các giai đoạn phát triển của xã hội nguyên thủy
Công xã thị tộc (Người tinh khôn)
 Tổ chức xã hội: 2-3 thế hệ, cùng dòng màu, làm chung, hưởng
chung
 Đời sống vật chất: Trồng trọt, chăn nuôi, dệt vải, làm gốm.
 Đời sống tinh thần: Làm đồ trang sức tinh tế hơn, làm tượng
bằng đá, đất nung, tục chôn cất người chết, đời sống tâm linh.
7

Các giai đoạn phát triển, đời sống vật chất,
đời sống tinh thần của xã hội nguyên thủy
Bầy người nguyên thủy
(Người nguyên thủy)
 Tổ chức xã hội: Sống thành bầy
đàn, có người đứng đầu, có phân
công lao động, chăm sóc con cái.
 Đời sống vật chất: Sống trong hang
động, dựa vào săn bắt và hái lượm,
chế tạo công cụ lao động bằng đá,
được ghè đẽo thô sơ.
 Đời sống tinh thần: Làm đồ trang
sức, vẽ tranh trên vách đá.

Công xã thị tộc
(Người tinh khôn)
 Tổ chức xã hội: 2-3 thế hệ, cùng
dòng màu, làm chung, hưởng
chung
 Đời sống vật chất: Trồng trọt,
chăn nuôi, dệt vải, làm gốm.
 Đời sống tinh thần: Làm đồ trang
sức tinh tế hơn, làm tượng bằng
đá, đất nung, tục chôn cất người
chết, đời sống tâm linh.

8

Vì sao giai đoạn đầu khi loài người vừa hình thành lại phải sống với nhau
theo từng bầy?
Trong giai đoạn bầy người nguyên thuỷ do con người vừa thoát khỏi thế giới
động vật, công cụ lao động thô sơ, trình độ thấp kém,... nên người ta phải sống
dựa vào nhau, dùng sức mạnh tập thể để tìm kiếm thức ăn và tự bảo vệ mình,
tạo thành những “bầy người'.' Họ sống lang thang, nay đây, mai đó, hái lượm
hoa quả, đào củ cây, săn bắt thú để ăn.

Đọc mục Em có biết (SGK trang 21)
Em hãy cho biết: Thế nào là công xã, thị tộc, công xã thị tộc?
Thị tộc: một nhóm người có
cùng dòng máu, sống quần tụ
với nhau
Công xã: một tổ chức xã hội
cộng đống, trong đó mọi cái
đều là của chung, mọi người
đều cùng làm, cùng hưởng)

Công xã thị tộc: một
tổ chức xã hội mà trong
đó mọi thành viên đều
có cùng huyết thống,
bình đẳng và cùng làm
chung, hưởng chung.
10

Quan sát Hình 2
 Để sinh tồn và phát triển, người nguyên thuỷ
làm gì?
 Những hoạt động đó có tác động ngược trở
lại như thế nào đối với sự phát triển của
người nguyên thuỷ và xã hội loài người?
Người nguyên thuỷ luôn phải
chế tác công cụ, cải tiến cồng
cụ để tăng năng suất và hiệu
quả lao động.

Đôi bàn tay trở nên khéo léo
hơn, cơ thể biến đổi để trở
thành Người hiện đại.

Nhờ có lao động, con người từng bước cải biến, hoàn
thiện mình, đời sống ngày càng phong phú hơn

11

TIẾT 6,7 BÀI 5: XÃ HỘI NGUYÊN THỦY
1. Các giai đoạn phát triển của xã hội nguyên thủy
2. Đời sống vật chất và tinh thần của người
nguyên thủy trên đất nước Việt Nam.

Nhìn vào lược đồ di chỉ thời đồ đá và đồ
đồng ở Việt Nam tr.22 các di chỉ thuộc thời
đại đồ đá mới ở Việt Nam. Em có nhận xét
gì về sự phân bố của các di chỉ đó? Sự
phân bố đó chứng tỏ điều gì?
Các di chỉ đá mới ở Việt Nam được phân
bố rải rác khắp mọi miền đất nước.
Chứng tỏ đến thời đá mới, cư dân đã định
cư gần như trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam
ngày nay. Qua các hiện vật được tìm thấy
trong các di chỉ, chúng cho chúng ta biết
khá chi tiết vế đời sống vật chất và tinh
thần của người xưa
Lược đồ di chỉ thời đồ đá và đồ đồng ở Việt

Một số hình ảnh nơi từng là địa bàn cư trú
của người nguyên thủy tại Việt Nam

Lạc Sơn (Hòa Bình)

Quỳnh Văn (Nghệ An)
14

“

 Các di chỉ đá mới ở Việt Nam được phân bố rải rác
khắp mọi miến đất nước. Chứng tỏ đến thời đá mới,
cư dân đã định cư gần như trên toàn bộ lãnh thổ
Việt Nam ngày nay.
 Qua các hiện vật được tìm thấy trong các di chỉ,
chúng ta biết khá chi tiết về đời sống vật chất và
tinh thần của người xưa.

15

Quan sát Hình 3, 5, 6

Công cụ đặc trưng là rìu mài lưỡi
(văn hóa Bắc Sơn). Người ta
chọn những hạch đá dài hoặc
hình ô-van vừa tay cầm, hoặc
những mảnh đá dài rối mài vẹt
hẳn một đầu làm lưỡi, dùng để
cắt, chặt, đào củ,...)

Hình khắc trên vách hang
Đồng Nội (Hoà Bình). Miêu
tả mặt và đầu người búi tóc

Với những hoa văn
chải, nan rá trên
thân gốm.
16

Một số tranh vẽ minh họa về đời vật chất
của người nguyên thủy ở Việt Nam

17

TIẾT 6,7 BÀI 5: XÃ HỘI NGUYÊN THỦY
2. Đời sống vật chất và tinh thần của người nguyên
thủy trên đất nước Việt Nam.
- Đời sống vật chất:
 + Biết chế tác công cụ: rìu, chày, cuốc đá,...; dùng tre, gỗ, xương,
sừng để làm mũi tên, mũi lao,...
+ Biết trồng trọt và chăn nuôi
+ Biết làm đồ gốm nhiều kiểu dáng, hoa văn trang trí phong phú.
 

Một số tranh vẽ minh họa về đời tinh thần
của người nguyên thủy ở Việt Nam

19

TIẾT 6,7 BÀI 5: XÃ HỘI NGUYÊN THỦY
2. Đời sống vật chất và tinh thần của người nguyên
thủy trên đất nước Việt Nam.
- Đời sống tinh thần:
+ Biết làm đồ trang sức: đàn đá, vòng tay, chuỗi hạt bằng đất nung,
+ Biết vẽ tranh trên vách hang,...
+ Đời sống tâm linh: chôn theo người chết cả công cụ và đồ trang

Tục chôn người chết

Em nhận thấy kĩ thuật chế tác công cụ Bắc Sơn có điểm gì tiến bộ hơn so với Núi Đọ?

Rìu mài lưỡi (Bắc Sơn)

Công cụ đá (Núi Đọ)

+ Công cụ đá ở Núi Đọ (hình 4): được ghè đẽo thô sơ; hình dáng công cụ còn tùy thuộc vào sự nứt vỡ
tự nhiên của khối đá qua quá trình ghè 2 mảnh đá vào nhau.
+ Rìu mài lưỡi Bắc Sơn: đã được ghè đẽo và mài nhẵn toàn thân; có hình thù tương đối rõ ràng, vừa
với tay cầm, phần lưỡi mỏng và sắc bén hơn.
=> Như vậy, kĩ thuật chế tác công cụ lao động của cư dân văn hóa Bắc Sơn đã cao hơn, tinh xảo hơn
so với cư dân văn hóa Núi Đọ. Ngoài kĩ thuật ghè đẽo, người Bắc Sơn đã sử dụng thêm kĩ thuật mài 2
mặt, mài nhẵn mài thành những hạch đá dài hoặc hình ô-van vừa tay cầm … để tạo nên những công cụ
lao động nhỏ gọn, sắc bén hơn.

Luyện tập
Tổ chức xã hội đầu tiên của người
nguyên thủy là:

Công xã nông thôn

A

Bầy người nguyên thủy

C

Công xã thị tộc

B

Bộ lạc

D

23

Công cụ lao động chủ yếu của
người nguyên thủy được chế tác từ:

A

B

C

D

Đá

Sắt

Chì

Đồng thau
24

“

● Luyện tập mở rộng

Em hãy đặt từ ngữ cho sẵn vào các ô A, B, C, D, E để hoàn thiện
sơ đồ tổ chức xã hội của người nguyên thủy: (1) Người tối cổ, (2)
Bầy người nguyên thủy, (3) Người tinh khôn, (4) Bộ lạc, (5) Thị tộc.

A

C

B

D

E

A-2
C-1
B-3
D-5
E-4
25

“

Vẽ sơ đồ tư duy về đời sống
của người nguyên thủy ở Việt Nam
Đời sống của người
nguyên thủy ở Việt Nam
Đời sống
vật chất

Sống trong các
hang động, biết
săn bắt, hái lượm

Tạo ra nhiều
công cụ lao động

Đời sống
tinh thần
Làm đồ gồm, đồ
trang sức bằng
nhiều vật liệu

Vẽ, khắc tranh thể
hiện óc thẩm mĩ
của người xưa
26

Hướng dẫn về nhà

Trả lời các câu hỏi
1,2,3 SGK trang 23

Đọc trước Bài 6 –
Sự chuyển biến và phân hóa
của xã hội nguyên thủy

27

Theo em, lao động có vai trò như thế nào trong việc làm thay đổi con
người và cuộc sống của người nguyên thuỷ?
- Lao động và chính trong lao động mà từ một loài vượn người đã dần biến đổi (từ chỗ đi
bằng bốn chân rồi đi bằng hai chân, hai chi trước trở nên khéo léo và trở thành hai bàn tay,
họp sọ phát triển, thể tích sọ não lớn hơn,...) để trở thành Người tối cổ, rồi thành Người tinh
khôn.
- Cũng chính nhờ có lao động: Trong chế tác công cụ lao động, từ chỗ chỉ biết ghè đẽo thô
sơ tiến tới biết mài, khoan, cưa đá,...; trong đời sống vật chất: từ chỗ phải sống trong các
hang đá tiến tới biết làm những túp lều bằng cành cầy, lợp lá hoặc cỏ khô; biết chế tạo ra
lửa để sưởi ấm và nướng chín thức ăn; từ chỗ phải sống thành từng bầy để tự bảo vệ và tìm
kiếm thức ăn tiến tới các tổ chức xã hội chặt chẽ hơn là công xã thị tộc “cùng làm cùng
hưởng”,...loài người phát triển ngày càng tiến bộ hơn qua các giai đoạn bầy người nguyên
thuỷ đến công xã thị tộc

CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ LẮNG NGHE BÀI GIẢNG!

29