CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN
VỀ MỘT ĐOẠN THƠ,
BÀI THƠ

I. ĐỀ BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Đề bài sách giáo khoa - trang 79/80
Đề 1. Phân tích các tầng nghĩa trong đoạn thơ sau: “nào đâu những đêm vàng…
nay còn đâu.” (Thế Lữ, Nhớ rừng)
Đề 2. Cảm nhận và suy nghĩ của em về đoạn kết trong bài thơ Đồng chí của
Chính Hữu: “Đêm nay rừng… trăng treo.”
Đề 3. Cảm nhận của em về tâm trạng của Tản Đà qua bài thơ Muốn làm thằng
Cuội.
Đề 4. Hình tượng người chiến sĩ lái xe trong Bài thơ về tiểu đội xe không kính
của Phạm Tiến Duật.
Đề 5. Bài thơ Ánh trăng của Nguyễn Duy gợi cho em những suy nghĩ gì?
Đề 6. Phân tích khổ thơ đầu trong bài Sang thu của Hữu Thỉnh.
Đề 7. Những đặc sắc trong bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phương.
Đề 8. Cảm nhận và suy nghĩ của em về tình cảm cha con trong bài Nói với con
của Y Phương.

I. ĐỀ BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Đề bài sách giáo khoa - trang 79/80
2. Nhận xét
- Các đề bài có cấu tạo khác nhau.
+ Có đề bài không kèm theo lệnh cụ thể: đề 4, 7.., mà chỉ có yêu cầu
ngầm.
+ Có đề bài kèm theo mệnh lệnh cụ thể như các đề còn lại.
Phân tích
Khác nhau

Cảm nhận

Suy nghĩ

yêu cầu nghiêng về yêu cầu nghị luận yêu cầu nghị luận nhấn
phương pháp nghị
trên cơ sở cảm thụ
mạnh tới nhận định,
luận
của người viết
đánh giá của người viết
So
Cácsánh
đề bài
sự được
giốngcấu
và
Giống nhau
Các đề bài đều yêu cầu nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
khác
tạo như
nhauthế
giữa
nào?
các
đề bài?
- Đề bài bao giờ cũng nêu lên vấn đề nghị luận.
- Có đề bài kèm theo mệnh lệnh, có đề bài không kèm theo
mệnh lệnh.

II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về
một đoạn thơ , bài thơ

* Đề bài : Phân tích tình yêu quê
hương trong bài thơ Quê hương
của Tế Hanh.

a. Tìm hiểu đề và tìm ý
* Tìm hiểu đề
- Vấn đề nghị luận: biểu hiện của
tình yêu quê hương trong bài thơ
Quê hương của Tế Hanh.
- Phương pháp: phân tích.
- Tư liệu: văn bản bài thơ Quê
hương của Tế Hanh.

Vấn đề nghị
luận là gì?
Phương pháp
nghị luận? Để
nghị luận được
vấn đề đó em
cần sử dụng tư
liệu chủ yếu
nào?

II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về * Đề bài : Phân tích tình yêu quê
một đoạn thơ , bài thơ
hương trong bài thơ Quê hương
của Tế Hanh.
a. Tìm hiểu đề và tìm ý
* Tìm hiểu đề
* Tìm ý:
- Bài thơ được sáng tác trước cách
mạng tháng 8, khi tác giả đi học xa
quê hương.

? Bài thơ
được sáng
tác vào thời
gian, địa
điểm nào?
trong tâm
trạng như
thế nào?

II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một
đoạn thơ , bài thơ
a. Tìm hiểu đề và tìm ý
* Tìm hiểu đề
* Tìm ý:
- Bài thơ được sáng tác trước cách mạng
tháng 8, khi tác giả đi học xa quê hương.
- Nhà thơ luôn nhớ về hình ảnh, màu sắc, mùi
vị của quê hương....
- Nghệ thuật: cách miêu tả, chọn lọc hình
ảnh, ngôn từ, cấu trúc, nhịp điệu, tiết tấu...
- Luận điểm:
+ Tình yêu quê hương trong hồi ức về quê.
+Tình yêu quê hương trong nỗi nhớ trực tiếp.

* Đề bài : Phân tích tình yêu quê
hương trong bài thơ Quê hương
của Tế Hanh.
Trong
xa tìm
cách
Bàiviệc
thơ
có
Từ
nhà
thơbài
luôn
nhớ
hình
ảnh,
hiểu
thơ
về ngôn
quêhãy
hương
từ,
em
như
thế
nào?
giọng
điệu
khái
quát
Hình
ảnh
làng
cóthành
gì
đặc
quê hiện lên
sắc?
những
luận
trong nỗi nhơ
điểm nào về
của nhà thơ có
yêu
đặctình
điểm
và vẻ
quêđẹp
hương?
gì ?

II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ , bài thơ
* Đề bài : Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ Quê hương của Tế Hanh.
a. Tìm hiểu đề và tìm ý
b. Lập dàn bài chi tiết.
* Mở bài : Giới thiệu bài thơ quê hương, nêu ý kiến khái quát của mình về tình yêu
quê hương trong bài.
* Thân bài :
- Phân tích tình yêu quê hương.
+Khái quát chung về bài thơ: một tình yêu tha thiết, trong sáng, đậm chất lí tưởng,
lãng mạn.
+ Cảnh ra khơi: vẻ đẹp trẻ trung, giàu sức sống, đầy khí thế vượt trường giang.
+ Cảnh trở về: Đông vui, no đủ, bình yên.
+ Nỗi nhớ: h/ả đọng lại vẻ đẹp sức mạnh, mùi nồng mặn của quê hương.
* Kết bài : Cả bài thơ là một khúc ca quê hương tươi sáng, ngọt ngào. Nó là sản
phầm của một hồn thơ trẻ trung, tha thiết, đầy thơ mộng.

II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ

1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ , bài thơ
* Đề bài : Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ Quê hương của Tế
Hanh.
a. Tìm hiểu đề và tìm ý
b. Lập dàn bài chi tiết
c. Viết bài
d. Đọc và sửa chữa bài viết

II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ , bài thơ
2. Cách tổ chức, triển khai luận điểm
Bài văn: Quê hương trong tình thương nỗi nhớ.
- Mở bài: từ đầu đến quê hương là
thành công khởi đầu rực rỡ

Nhận xét khái quát về quê
hương, cảm xúc...

- Phần thân bài: từ nhà thơ đã viết
đến tâm hồn thành thực của Tế
Hanh.

triển khai luận điểm

- Kết bài: phần còn lại

Khái quát giá trị của bài thơ
 

? Xác định phần Mở bài,
thân bài, kết bài ?

II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ , bài thơ
2. Cách tổ chức, triển khai luận điểm
Bài văn: Quê hương trong tình thương nỗi nhớ.
Thân bài : nhận xét về tình yêu quê hương.
- Nhà thơ đã viết Quê hương bằng cả tình yêu quê hương tha thiết,
trong sáng đầy thơ mộng của mình. Cảnh ra khơi đánh cá của trai làng
trong buổi sáng đẹp trời...
- Tế Hanh như khắc tạc bức tượng đài người dân chài giữa đất trời lồng
lộng gió với hình khối màu sắc và hương vị không thể lẫn...Dân chài
lưới làn da ngăm...
- Nỗi nhớ quê hương đã đọng lại thành kỉ niệm ám ảnh, vẫy gọi Tôi
thấy cái mùi.
? Phần thân bài người viết đã trình bày những
nhận xét gì về tình yêu quê hương trong bài
thơ Quê hương?

II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ , bài thơ
2. Cách tổ chức, triển khai luận điểm
Bài văn: Quê hương trong tình thương nỗi nhớ.
Thân bài : nhận xét về tình yêu quê hương.
- Những suy nghĩ, ý kiến được gắn với sự phân tích, bình giảng cụ thể
qua hình ảnh, ngôn từ, giọng điệu của bài thơ.
- Liên kết với phần mở bài, kết bài một cách chặt chẽ tự nhiên.
- Văn bản hấp dẫn, thuyết phục bởi:
+ Bố cục mạch lạc rõ ràng.
+ VB tập trung trình bày nhận xét, đánh giá về những giá trị đặc sắc nổi
bật về nội dung cảm xúc và nghệ thuật của bài thơ, người viết phân tích
những đặc sắc vê h/ả và ngôn từ...
+ Qua VB thấy người viết trình bày cảm nghĩ bằng cả sự rung cảm thiết
tha đối với quê? hương.
Những suy? nghĩ,
kiếnthuyết
đó được
VB cóý sức
phụcdẫn
, dắt
 
khẳng định bằng
cáchdẫn
nào?
ĐượcVìliên
kết với
sức hấp
không?
sao?
phần Mở bài,  và kết bài ra sao?

Ghi nhớ : (sgk – trang 83)
* Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cần được bố cục mạch lạc
theo các phần:
- Mở bài : Giới thiệu đoạn thơ, bài thơ và bước đầu nhận xét, đánh
giá của mình. (Nếu phân tích một đoạn thơ nên nêu rõ vị trí của
đoạn thơ ấy trong tác phẩm và khái quát nội dung cảm xúc của nó.
- Thân bài : lần lượt trình bày những suy nghĩ, đánh giá về nội
dung và nghệ thuật của đoạn thơ.
- Kết bài : Khái quát giá trị, ý nghĩa của đoạn thơ, bài thơ.
* Bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cần nêu được các nhận
xét, đánh giá và sự cảm thụ riêng của người viết. Những nhận xét,
đánh giá ấy phải gắn với sự phân tích, bình giá ngôn từ, hình ảnh,
giọng điệu, nội dung cảm xúc,...của tác phẩm.

III. LUYỆN TẬP
Phân tích khổ thơ đầu bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh.

Gợị ý:
 * Mở bài : Giới thiệu về tác giả và đánh giá, nhận xét nội dung khái quát của khổ thơ.

* Thân bài :
a. Thiên nhiên được cảm nhận từ những gì vô hình:
+ Hương ổi phả trong gió se (se lạnh và hơi khô). “Hương ổi” là làn hương đặc biệt của mùa thu miền Bắc được
cảm nhận từ mùi ổi chín rộ.
+ Từ “phả”: Động từ có nghĩa là toả vào, trộn lẫn -> gợi mùi hương ổi ở độ đậm nhất, thơm nồng quyến rũ, hoà
vào trong gió heo may của mùa thu, lan toả khắp không gian tạo ra một mùi thơm ngọt mát - hương thơm nồng
nàn hấp dẫn của những vườn cây sum suê trái ngọt ở nông thôn Việt Nam.
+ Sương chùng chình: Những hạt sương nhỏ li ti giăng mắc như một làm sương mỏng nhẹ nhàng trôi, đang “cố ý”
chậm lại thong thả, nhẹ nhàng, chuyển động chầm chậm sang thu. Hạt sương sớm mai cũng như có tâm hồn
b. Cảm xúc của nhà thơ:
+ Kết hợp một loạt các từ: “Bỗng, phả, hình như” thể hiện tâm trạng ngỡ ngàng, cảm xúc bâng khuâng trước
thoáng đi bất chợt của mùa thu. Nhà thơ giật mình, hơi bối rối, hình như còn có chút gì chưa thật rõ ràng trong
cảm nhận. Vì đó là những cảm nhận nhẹ nhàng, thoáng qua. hay là vì quá đột ngột mà tác giả chưa nhận ra? Tâm
hồn thi sĩ biến chuyển nhịp nhàng với phút giao mùa của cảnh vật. Từng cảnh sang thu thấp thoáng hồn

người: Chùng chình, bịn rịn, lưu luyến, bâng khuâng…
* Kết bài : Khái quát giá trị, ý nghĩa của đoạn thơ, bài thơ

Bài tham khảo
Mùa thu là một trong những đề tài được nhiều thi nhân viết đến. Tuy nhiên, mỗi bài thơ
thu lại có những nét độc đáo và thi vị riêng. “Sang thu” của Hữu Thỉnh cũng là một bài thơ
thu như thế. Bài thơ đã phác họa thành công sự chuyển mùa tinh tế của đất trời và của lòng
người lúc sang thu.
Mở đầu bài thơ, người đọc đã có thể nhận ra ngay cảm nhận tinh tế của Hữu Thỉnh khi tiết
trời sang thu:
Bỗng nhận ra hương ổi 
Phả vào trong gió se
Từ “bỗng” thể hiện sự đột ngột, bất chợt trong cảm nhận. Ở đây đó chính là bất chợt nhận ra
đất trời đã chớm sang thu. Cái hay và tinh tế nữa đó là, tác giả nhận thấy mùa thu không phải
vì bầu trời cao xanh hơn hay hoa cúc nở vàng như trong các bài thơ ta thường thấy mà ở đây
là vì “hương ổi phả vào trong gió se”. Sự tinh tế của tác giả chính là ở việc không tả mà chỉ
gợi. Hương ổi thơm lừng trong gió se gợi cho người đọc màu vàng ươm của những trái ổi nơi
vườn quê trong một buổi chiều cuối hạ, đầu thu. Và vì có gió thu “se” lạnh nên hương ổi mới
thêm nồng nàn, phả vào đất trời và hồn người để cho tác giả “bỗng” phát hiện ra thu đã về.

Không chỉ có “hương ổi” trong “gió se”, nhà thơ còn nhận thấy:
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về
Với cách nhân hóa, từ láy “chùng chình” gợi tả sự chậm rãi, nhẹ nhàng của màn sương
giống như một nàng Thu yêu kiều đang bước tới. Sương bay qua ngõ, giăng mắc vào
những giậu rào, trên những cành cây khô đầu ngõ cuối thôn. Thế nhưng, dù đã cảm
nhận được mùa thu qua ba giác quan khứu giác (hương ổi – vị giác, gió se – xúc giác,
sương chùng chình – thị giác) nhưng tác giả vẫn chưa hết sững sờ, vẫn chưa dám tin là
thu đã về nên mới mơ hồ: “Hình như thu đã về”.  “Hình như” là chưa chắc chắn, không
chắn chắn nhưng kì thực là tác giả đã tự khẳng định rằng: mùa thu về thật rồi.
Khổ thơ đầu tiên của bài thơ “Sang thu” đặc biệt dịu dàng tinh tế, nó diễn tả những
biến đổi tinh vi của đất trời và lòng người trong thời khác giao mùa được chờ đợi rất
nhiều trong năm: từ hạ chuyển sang thu. Khổ thơ đã góp phần quan trọng tạo nên bài
thơ “Sang thu”, một áng thơ thu duyên dáng và tài tình trong thi đề mùa thu quen thuộc
của văn học Việt Nam.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
-Học thuộc ghi nhớ (sgk – trang 83).
-Hoàn thiện bài tập viết đoạn
-Chuẩn bị bài : Mây và Sóng