Chào mừng các em đến với tiết học!
Tiết 26: TLV

CÁCH LẬP Ý
CỦA BÀI VĂN BIỂU CẢM
* Những cách lập ý thường gặp của bài văn biểu cảm
1. Liên hệ hiện tại với tương lai
VD: sgk/117
I. Tìm hiểu bài
Ví dụ 1: sgk trang 117

1.Trong đoạn văn, có phải tác giả đang ở hiện tại nghĩ đến tương lai không? Câu văn nào nói lên điều đó?
Tác giả đang ở hiện tại nghĩ đến tương lai: “Các em rồi đây lớn lên” (mở bài)
2. Ở hiện tại tác giả muốn nói đến điều gì? Tương lai tác giả muốn nói đến điều gì? Và tác giả đã dùng biện pháp nghệ thuật nào nói đến những điều đó?
Ở hiện tại tác giả nói đến hình ảnh cây tre. Tương lai thì sắt, thép…Tác giả đã sử dụng phép liệt kê: “ sắt, thép, xi măng cốt sắt, tre, nứa…”
Vd 1 trang 117
3. Giữa hình ảnh ở hiện tại và hình ảnh ở tương lai thì hình ảnh nào làm tác giả xúc động? Đó là những cảm xúc gì?
Hình ảnh cây tre làm tác giả gợi lên những cảm xúc:
+ Gắn bó: “còn mãi” (thân bài - đoạn 1).
+ Biết ơn: “Bóng mát, khúc nhạc tâm tình, làm cổng chào,chiếc đu, sáo…” (thân bài - đoạn 2).
+ Yêu thương: “nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy chung, can đảm, hiền, cao quý” (thân bài - đoạn 3).
4. Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật nào để biểu cảm lên những cảm xúc ấy?
Liệt kê: “sắt, thép, xi măng cốt sắt, tre, nứa…”
Phép lặp: “còn mãi” ba lần.
Nhân hóa: “thủy chung, can đảm…” (kết bài)
*Phép liệt kê đi suốt đoạn văn.
2. Hồi tưởng quá khứ suy nghĩ về hiện tại
Vd 2: sgk/ 118
* Vd 2: sgk/ 118

1. Tác giả viết văn bản trên theo trình tự thời gian như thế nào?
→ Tác giả đang ở hiện tại nghĩ về quá khứ: “đến bây giờ…tái sinh…” (mở bài)




2. Món đồ chơi làm tác giả say mê nhất là gì? Tác giả say mê món đồ chơi đó thế nào?
→Tác giả say mê con gà đất (thân bài)
+ Dáng vẻ: “đẹp mã, oai vệ, có kèn…”
+ Tình cảm gắn bó: “niềm vui diệu kì, còn gì vui hơn, ấp nó…”
3.Từ việc say mê đó đã gợi lên cảm xúc gì trong lòng tác giả?
→ Cảm xúc tình cảm thiêng liêng: “nỗi gì sâu thẳm, giống như một linh hồn” (kết bài)




3. Tưởng tượng tình huống, hứa hẹn, mong ước
* Vd sgk/ 119



* Vd 3: sgk/ 119

1. Đoạn văn diễn biến theo trình tự thời gian như thế nào? → Từ hiện tại nghĩ đến tương lai: “sau này”
2. Tác giả bày tỏ lòng yêu quý cô giáo như ra sao?
→ Sẽ nhớ và tìm về cô: “và em sẽ tìm gặp cô giữa một đám học trò nhỏ”
→ Nghệ thuật liệt kê: “mệt nhọc và đau đớn; yêu thương mọi người; cô đã thất vọng; cô đã lo lắng; lấy làm sung sướng” thấy cô hy sinh vì học trò và nhận ra tình cảm càng sâu sắc hơn > như một người mẹ.
* Vd 4:sgk/ 119

Cà Mau
Lũng Cú
1. Tác giả đang ở Lũng Cú hay Cà Mau?
→Tác giả đang ở Lũng Cú: “ngồi trên núi cao mùa thu”
2. Tác giả có tình cảm như thế nào đối với Lũng Cú?
→Tình cảm say mê thiên nhiên: “Chao ôi!...hết chỗ trữ tình…đời đời không chịu tan…”
3. Tác giả ngồi ở Lũng Cú nhớ về nơi nào? Nơi đó có gì để tác giả nhớ?
- Nhớ về Cà Mau: “đất ngày càng lấn biển, chim, rạch, kênh, cù lao…”
4.Từ tình cảm đối với Lũng Cú và Cà Mau tác giả đã liên tưởng đến điều gì? Điều đó thể hiện tình cảm gì?
Liên tưởng đến một ngày đất nước thanh bình. Sẽ bay từ Cà Mau ra Lũng Cú.→Tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương, đất nước.
4. Quan sát, suy ngẫm
* Vd 5: sgk/ 120

Quan sát theo trình tự không gian và thời gian:
+ Không gian: “Nhưng tôi…nâu đồng”
+ Thời gian: “Cái bóng…thở dài”
Tầm quan sát của tác giả có theo trình tự không gian và thời gian không? Hãy chia đoạn theo trình tự quan sát mà em nghĩ?
→ Theo không gian: “cái bóng đen đủi” tác giả thấy được số phận cực nhọc của U nên thương U.
→ Theo thời gian: “mơ hồ yêu dấu, lớp lớp…ngậm ngùi đói khổ, thấp thỏm chờ đợi…ngấn nước mắt…thở dài” nhận ra nỗi vất vả, gian truân của U nên thương U nhiều hơn.
Tầm quan sát của tác giả có theo trình tự không gian và thời gian không? Hãy chia đoạn theo trình tự quan sát mà em nghĩ?
Từ những sự quan sát đó tác giả đã biểu hiện tình cảm như thế nào?
- Cảm giác có lỗi vì không quan tâm đến U
- Quay về quan sát gương mặt U, với những đặc điểm thấy U đã già: “tóc…lốm đốm, rụng…thưa; nhăn ở đuôi con mắt…rạn khía; răng…khuyết” thấy U đã già đi theo năm tháng và vì quá cực nhọc, càng yêu thương U nhiều hơn.
II. Bài học: ghi nhớ (sgk/121)
III/ LUYỆN TẬP
1.Tập lập ý bài văn biểu cảm theo các đề sau

a) Cảm xúc về vườn nhà.
b) Cảm xúc về con vật nuôi (con bò, con chó, con mèo…)
c) Cảm xúc về người thân.
d) Cảm nghĩ về mái trường thân yêu.
2.Gợi ý về cách lập ý cho một số đề:
b) Cảm xúc về con vật nuôi.
b) Cảm xúc về con vật nuôi.
* Liên hệ hiện tại với tương lai:
- Xác định hình dung con vật mà em muốn nói đến ở hiện tại.
- Trong tương lai nếu con vật đó không còn nữa thì em sẽ nhớ đến những đặc điểm mà em yêu quý (hình dáng, tính cách).
- Xác định tình cảm của em đối với con vật đó.
b) Cảm xúc về con vật nuôi

* Hồi tưởng quá khứ, suy nghĩ về hiện tại:
- Xác định hình dung con vật mà em đã từng nuôi, những đặc điểm (hình dáng, tính cách) làm em nhớ mãi.
- Bây giờ con vật đó có còn tồn tại hay không? Nếu còn tồn tại thì có đặc điểm gì khác? Nếu không còn tồn tại thì điều gì ở quá khứ làm em nhớ đến con vật đó nhất.
- Tình cảm đối với con vật ở quá khứ đó còn mãi trong em đến bây giờ.
d) Cảm nghĩ về mái trường thân yêu
d) Cảm nghĩ về mái trường thân yêu:
* Tưởng tượng tình huống, hứa hẹn, mong ước:
- Đặt một tình huống có liên quan đến ngôi trường (một buổi chào cờ, buổi lao động, hội trại). Nghĩ đến một tình huống khác tương tự nhưng không phải trên nền ngôi trường để nhận ra sự khác biệt, để bộc lộ cảm xúc.
- Cảm xúc sẽ ùa về là những cảm xúc nào? Thôi thúc em làm gì?
- Qua những cảm xúc đó em sẽ nhận ra tình cảm của em đối với ngôi trường mình.
d) Cảm nghĩ về mái trường thân yêu:
* Quan sát, suy ngẫm:
- Nhìn vào một ngôi trường nào đó mà hình dung đến một ngồi trường khác trong tuổi thơ của em.
- Suy ngẫm điều khác biệt giữa hai ngôi trường đó. Điều gì nỗi bật tạo nên sự khác biệt đó, từ đó biểu lộ cảm xúc.
- Biểu cảm tâm trạng của em khi những cảm xúc đó ùa về.