Giả sử em đang ở nhà ăn và thấy mọi người đều rất khó chịu với 1 người khách hút thuốc liên tục. Lúc này, em sẽ hành xử như thế nào?
_Câu cầu khiến_
I.

_I. Đặc điểm hình thức và chức năng_
Đọc ví dụ 1 (sgk-tr30)

Tìm câu cầu khiến và đặc điểm hình thức giúp em phát hiện

Cho biết tác dụng của những câu cầu khiến em vừa tìm được

1

2

3

THẢO LUẬN NHÓM
a) Ông lão chào con cá và nói:

- Mụ vợ tôi lại nổi cơn điên rồi. Nó không muốn làm bà nhất phẩm phu nhân nữa, nó muốn làm nữ hoàng.

Con cá trả lời:

- Thôi đừng lo lắng. Cứ về đi. Trời phù hộ lão. Mụ già sẽ là nữ hoàng.

_Thôi đừng lo lắng._

_Cứ về đi._

 Khuyên bảo

 Yêu cầu
b) Tôi khóc nấc lên. Mẹ tôi từ ngoài đi vào. Mẹ vuốt tóc tôi và nhẹ nhàng dắt tay em Thủy:

- Đi thôi con.

_Đi thôi con._

 Yêu cầu
a) - Anh làm gì đấy?

- Mở cửa. Hôm nay trời nóng quá.
b) Đang ngồi học bài, tôi bỗng nghe tiếng ai đó vọng vào:

- Mở cửa!
Mời 2 bạn lên diễn lại 2 tình huống sau. Các bạn ở dưới quan sát, nhận xét về giọng điệu và tác dụng của 2 từ “Mở cửa”
a

b

- Anh làm gì đấy?

- Mở cửa. Hôm nay trời nóng quá.

Đang ngồi học bài, tôi bỗng nghe tiếng ai đó vọng vào:

- Mở cửa!
_ Giọng đều đều _

_ Câu trần thuật: Dùng để trả lời câu hỏi_

_ Giọng nhấn mạnh_

_ Câu cầu khiến: Dùng để đề nghị, ra lệnh, yêu cầu_
Ghi nhớ

Câu cầu khiến là câu có từ cầu khiến _(hãy, đừng, chớ, …đi, thôi, nào,…) _hoặc ngữ điệu cầu khiến dùng để ra lệnh, yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo, …

Khi viết, câu cầu khiến thường kết thúc bằng dấu “!”, Nhưng khi ý cầu khiến không được nhấn mạnh thì có thể kết thúc bằng dấu “.”
TỰ BẠCH

_Em câu cầu khiến trong nhà,_

_Đề nghị, khuyên bảo luôn là niềm vui._

_Yêu cầu, ra lệnh vài lời,_

_Ngữ điệu cầu khiến mọi người nghe xem!_

_Học trò muốn nhận ra em,_

_Hãy, thôi, đừng, chớ không quên từ nào._

_Đi, nào giục giã làm sao!_

_Chấm than, dấu chấm góp vào thành câu._

_Mong học trò nhớ thật lâu!_

_Nếu không sẽ trở thành câu chuyện buồn!..._

_câu cầu khiến_

_Đề nghị, khuyên bảo_

_Yêu cầu, ra lệnh_

_Ngữ điệu cầu khiến_

_Hãy, thôi, đừng, chớ_

_Đi, nào_

_Chấm than, dấu chấm_
Bài tập nhanh

Đặc điểm hình thức nào cho biết những câu sau là câu cầu khiến? Nhận xét về chủ ngữ trong những câu trên. Thử thêm, bớt hoặc thay đổi chủ ngữ xem ý nghĩa của các câu trên thay đổi như thế nào.

a) _Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên vương._

b) _Ông giáo hút trước đi._

c) _Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem lão Miệng có sống được không._
a) _Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên vương._

 Vắng chủ ngữ, đó là: _Lang Liêu_

Thêm CN: _Con hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên vương_.

 Nghĩa của câu không đổi

 Đối tượng tiếp nhận câu nói được xác định rõ hơn, lời yêu cầu cũng nhẹ nhàng và tình cảm hơn
b) _Ông giáo hút trước đi._

 Chủ ngữ là: “ông giáo”

Bỏ CN: _Hút trước đi_

 Nghĩa của câu thay đổi (Ý nghĩa cầu khiến dường như mạnh hơn) và lời nói kém lịch sự hơn
Thay CN: _Nay các anh đừng làm gì nữa, ..._

 Nghĩa của câu thay đổi, ở đây, người nói đã được loại ra khỏi những đối tượng tiếp nhận lời đề nghị.

c) _Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem lão Miệng có sống được không._

 Chủ ngữ là: “chúng ta”
II.

Luyện tập
a) "Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi."

b) "Các em đừng khóc."

 Có từ ngữ cầu khiến _đi_ + Vắng chủ ngữ.

 Có từ ngữ cầu khiến _đừng_ + Chủ ngữ _các em_

c) "Đưa tay cho tôi mau!"; "Cầm lấy tay tôi này!"

 Không có từ ngữ cầu khiến, chỉ có ngữ điệu cầu khiến + Vắng chủ ngữ

Bài 2
Bài 3

_a/ Hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột!_

_b/ Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột. _

Vắng chủ ngữ

Chủ ngữ ngôi thứ hai số ít

 Câu b có ý cầu khiến nhẹ hơn, thể hiện rõ hơn tình cảm của người nói đối với người nghe
Bài 4

_… hay là anh đào giúp cho em một cái ngách …_

_ _Dế Choắt muốn Dế Mèn đào giúp một cái ngách từ _"nhà"_ mình sang _"nhà"_ của Dế Mèn _(có mục đích cầu khiến)._

 Không thể thay thành: _“Anh hãy đào giúp em…”_ hoặc _“Đào ngay giúp em…” _vì Choắt tự coi mình là vai dưới, yếu đuối, nhút hát hơn Mèn_ _nên ngôn ngữ khiêm nhường, có sự rào trước đón sau_ _
Hướng dẫn tự học

Soạn bài: Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh

Hoàn thiện BTVN và bài tập trong SGK vào vở

Soạn bài: Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh

Cảm ơn các em!