LỚP: 8B

CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ
VỀ DỰ TIẾT SINH HOẠT CHUYÊN MÔN

KHỞI ĐỘNG

Bạn Nam băn khoăn không biết câu hỏi ở đoạn thơ sau
để làm gì, các em hãy trả lời giúp bạn.
“ Em là ai? Cô gái hay nàng tiên
Em có tuổi hay không có tuổi
Mái tóc em là mây hay là suối
Đôi mắt em nhìn hay chớp lửa đêm đông
Thịt da em hay là sắt là đồng?”

Trích “Người con gái Việt Nam” – Tố Hữu

Đáp án
“ Em là ai? Cô gái hay nàng tiên
Em có tuổi hay không có tuổi
Mái tóc em là mây hay là suối
Đôi mắt em nhìn hay chớp lửa đêm đông
Thịt da em hay là sắt là đồng?”.
=>Các câu hỏi trên không dùng để hỏi mà để khẳng
định vẻ đẹp của cô gái.

Trong nói và viết thường ngày nhằm thu hút sự chú ý,
khơi gợi sự tò mò và kích thích suy nghĩ của người đọc
hoặc người nghe, người ta thường sử dụng biện pháp
nghệ thuật để tạo nên cái hay, cái đẹp cho tác phẩm, làm
tăng sức gợi hình, gợi cảm trong diễn đạt,… Biện pháp
nghệ thuật đó như: hoán dụ, ẩn dụ, chơi chữ, liệt kê,…
bao gồm cả câu hỏi tu từ mà chúng ta sẽ tìm hiểu trong
tiết học hôm nay.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

CÂU HỎI TU TỪ

THTV: CÂU HỎI TU TỪ
I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT
Trong các VD sau, câu nào

1. Nhận biết câu hỏi tu từ:
dùng để hỏi? Câu nào không
VD1.
dùng để hỏi? Chúng dùng để
A: Cậu có đi chơi với tớ không?
B:- Cậu không thấy mình đang phải nấu cơm giúp mẹ à ? làm gì?
VD 2:
Mẹ ơi, trên mây có người gọi con:
“Bọn tớ chơi từ khi thức dậy đến lúc chiều tà. Bọn tớ chơi với bình minh vàng, bọn tớ
chơi với vầng trăng bạc”.
Con hỏi: “Nhưng làm thế nào mình lên đó được?”
Họ đáp: “Hãy đến nơi tận cùng trái đất, đưa tay lên trời, cậu sẽ được nhấc bổng lên tận
tầng mây”.
Mẹ mình đang đợi ở nhà – Con bảo – “Làm sao có thể rời mẹ mà đến được?”
Ta-go, Mây và sóng
VD3. Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
(Nhớ rừng-Thế Lữ)
VD4. Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng?
(Chế Lan Viên)

THTV: CÂU HỎI TU TỪ
I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT

Trong các VD sau, câu nào
dùng để hỏi? Câu nào không
dùng để hỏi? Chúng dùng để
làm gì?

1. Nhận biết câu hỏi tu từ:
VD1.
A: Cậu có đi chơi với tớ không? => Dùng để hỏi
B:- Cậu không thấy mình đang phải nấu cơm giúp mẹ à ? => Dùng để từ => Câu hỏi tu
chối
từ
VD 2:
Mẹ ơi, trên mây có người gọi con:
“Bọn tớ chơi từ khi thức dậy đến lúc chiều tà. Bọn tớ chơi với bình minh vàng,
bọn tớ chơi với vầng trăng bạc”.
Con hỏi: “Nhưng làm thế nào mình lên đó được?
được?” => Dùng để hỏi
Họ đáp: “Hãy đến nơi tận cùng trái đất, đưa tay lên trời, cậu sẽ được nhấc bổng
lên tận tầng mây”.
Mẹ mình đang đợi ở nhà – Con bảo – “Làm sao có thể rời mẹ mà đến được?”
=> Dùng để
khẳng định

=> Tình cảm gắn bó,
không thể rời mẹ đi chơi

=> Câu hỏi tu từ

Ta-go, Mây và sóng

THTV: CÂU HỎI TU TỪ
I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT
1. Nhận biết câu hỏi tu từ:

VD3. Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu? => Dùng để bộc lộ cảm
xúc nuối tiếc.
(Nhớ rừng-Thế Lữ)
=> Câu hỏi tu từ.
VD4. Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng?
(Chế Lan Viên)
=> Câu hỏi tu từ.

=> Khẳng định vẻ đẹp của Tổ
quốc và bộc lộ cảm xúc tự hào.

THTV: CÂU HỎI TU TỪ
I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT
1. Nhận biết câu hỏi tu từ:

Trường hợp nào câu hỏi tu từ được
dùng trong giao tiếp , trường hợp
nào câu được dùng trong văn học?

VD1. B:- Cậu không thấy mình đang phải nấu
cơm giúp mẹ à ?
=> Dùng để từ chối => Dùng trong giao tiếp.
=> Câu hỏi tu từ
VD 2: “Làm sao có thể rời mẹ mà đến được?”.
=> Câu hỏi tu từ

=> Dùng để khẳng định

=> Dùng trong văn học.

THTV: CÂU HỎI TU TỪ
I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT
1. Nhận biết câu hỏi tu từ:

Phân biệt câu hỏi tu từ và câu hỏi thông thường.

Câu hỏi thông thường
Dùng phổ biến trong đời sống hằng ngày.
Nêu điều chưa biết hay còn băn khoăn, cần có
câu trả lời.

Em hãy phân biệt
câu hỏi tu từ và
câu hỏi thông
thường?
Câu hỏi tu từ

Dùng phổ biến trong văn chương.
Không cần câu trả lời, dùng để khẳng định,
phủ định hoặc bộc lộ cảm xúc, …

THTV: CÂU HỎI TU TỪ
I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT
1. Nhận biết câu hỏi tu từ:
B:- Cậu không thấy mình đang phải nấu cơm giúp mẹ à ?
=> Dùng để từ chối

=> Câu hỏi tu từ => Dùng trong giao tiếp.

Em hãy cho biết
tác dụng của câu
hỏi tu từ?

“Làm sao có thể rời mẹ mà đến được?”.
=> Dùng để khẳng định

=> Câu hỏi tu từ

=> Dùng trong văn học.

2. Tác dụng của câu hỏi tu từ

Trong giao tiếp
Thu hút sự quan tâm của người
nghe.
Giúp câu nói uyển chuyển, giàu sắc
thái biểu cảm.

Trong văn học
Làm tăng sắc thái biểu cảm.
Gợi ra nhiều ý nghĩa
Giúp tăng hiệu quả thẩm mĩ cho văn bản

HS tìm thêm những câu hỏi tu từ mà em biết.

1. "Liệu công nghệ có thực sự giúp cuộc
sống con người tốt hơn, hay nó đang dần
khiến chúng ta đánh mất những giá trị cốt
lõi?"

3. "Thành công là gì?
Thất bại là gì?"

2. "Trong một xã hội hiện đại như
ngày nay, liệu chúng ta có thực sự
hiểu rõ giá trị của tình yêu thương?"

THTV: CÂU HỎI TU TỪ
I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT
II. LUYỆN TẬP
1. Phân công: Tổ 1 làm bài 1; Tổ 2 làm bài 2; Tổ 3 làm bài 3 và Tổ 4
làm bài 4. (thực hiện trên giấy A3).
2. Yêu cầu hoạt động nhóm trong thời gian 5p xác định, chuyển đổi,
giải thích,… theo yêu cầu của mỗi bài. Sau khi thực hiện xong treo lên
các vị trí đã xác định. Các bạn đồng loạt đứng dậy đi theo thứ tự theo
chiều kim đồng hồ đồng thời quan sát, bổ sung, nhận xét phần bài làm
của các tổ khác.
3. Sau khi đi quan sát một vòng, các tổ trở về vị trí của mình, cử đại
diện lên trình bày hoặc góp ý cho tổ khác để hoàn thiện bài tập. (2P')

THTV: CÂU HỎI TU TỪ
I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT
II. LUYỆN TẬP
*Bài tập 1. Chỉ ra các câu hỏi
tu từ trong đoạn trích “Trưởng
giả học làm sang” và giải thích
vì sao đó là những câu hỏi tu
từ?

Các câu hỏi tu từ
Giải thích
-Lại còn phải bảo cái đó nữa - Câu này không để hỏi mà
à?
bộc lộ thái độ ngạc
nhiên,trách cứ viêc phó may
đã may hoa ngược.

-Phiếu học tập số 1

-Đâu có là thế nào?

- Khẳng định đôi giày làm
ông Giuốc
đau chân.
GiảiĐanh
thích

-Con ranh con, lạ chưa kìa?

- Bày tỏ thái độ tức giận khi
Ni-Con cười mình của ông
Giuốc Đanh.

Các câu hỏi tu từ
Mày trêu tao đấy hẳn?
-Mày không thôi đi phỏng?
-Chưa thôi phỏng?

- Bộc lộ thái độ tức giận và
yêu cầu Ni-con không được
cười nữa.

THTV: CÂU HỎI TU TỪ
I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT
II. LUYỆN TẬP
*Bài tập 2. Viết lại các câu hỏi
tu từ ở bài tập 1 thành câu kể
sao cho vẫn giữ ý nghĩa của
câu. So sánh hiệu quả của câu
hỏi tu từ và hiệu quả của câu
kể?

-Phiếu
học tập số
2 sang câu kể
Các câu
hỏi tu từ
Chuyển
-Lại còn phải bảo cái đó nữa à? -Điều này không phải
Các câu hỏi tu từ
Chuyển
sang câu kể
bảo.
-Lại
còn
phải
bảo cái đó - Bác nói thế là sai vì tôi
-Đâu có
là thế
nào?
thấy đau chân.
nữa à?
-Con
con,
chưa kìa?
- Con ranh con, mày
-Đâuranh
có là
thếlạ nào?
không được cười .
-Con
ranh
con,hẳn?
lạ chưa - ông rất bực khi thấy
-Mày trêu
tao đấy
thái độ trêu chọc của
kìa?
mày .
Mày trêu tao đấy hẳn?
-Mày không thôi đi phỏng?
-Nói thế mà mày lì lợm
-Mày không thôi đi vẫn cười.
-Chưa thôi phỏng?
- Ông rất tức khi mày
phỏng?
vẫn còn trêu chọc ông
đấy.

=>Nhận xét: Câu hỏi tu từ tạo hiệu quả tăng
sắc thái biểu cảm, còn câu kể thì dễ hiểu

THTV: CÂU HỎI TU TỪ
I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT
II. LUYỆN TẬP
*Bài tập 3. Chuyển đổi các câu sau đây sang câu hỏi tu từ?

Các câu kể

Chuyển sang câu hỏi tu từ

-Tôi không làm sao đến sớm
- Tôi đã cho hai chục chú thợ bạn xúm lại
hơn được, ấy là tôi đã cho hai
chiếc áo của ngài, làm sao mà tôi có thể đến
chục chú thợ bạn xúm lại
sớm hơn được ?
chiếc áo của ngài đấy.
-Hãy thong thả, chú mình.

-Hãy thong thả, sao chú mình vội thế ?

THTV: CÂU HỎI TU TỪ
I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT
II. LUYỆN TẬP
*Bài tập 4. Những câu hỏi trong đoạn văn có phải là câu hỏi tu từ
không? Vì sao?
“ Ơi ơi người con gái xoã tóc bên cửa sổ! Em yêu mùa xuân có phải vì
nghe thấy rạo rực nhựa sống trong cành mai, gốc đào, chồi mận ở ngoài
vườn? Chàng trai kia yêu mùa xuân phải chăng là tại lúc đôi mùa giao
tiễn nhau, chàng tưởng như nghe thấy đồi núi chuyển mình, sông hồ
rung động trong cuộc đổi thay của cuộc đời? Mà người thiếu phụ nọ ở
chân trời góc biển yêu mùa xuân có phải là vì đấy là mùa xanh lên hi
vọng được trở về nơi bến đợi sông chờ để ngâm lại khúc bạc đầu với
người ra đi chưa biết ngày nào trở lại?”
(Vũ Bằng, Tháng giêng mơ về trăng non rét ngọt)

THTV: CÂU HỎI TU TỪ
I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT
II. LUYỆN TẬP
*Bài tập 4. Những câu hỏi trong đoạn văn có phải là câu hỏi tu từ
không? Vì sao?
- Tất cả các câu hỏi trong đoạn văn đều là câu hỏi tu từ
-Lí do: Mặc dù có hình thức của câu hỏi (Có các từ để hỏi: có phải,
phải chăng) nhưng mục đích không phải để hỏi mà để khẳng định
những nội dung trong câu.
+Câu hỏi thứ nhất khẳng định lí do yêu mùa xuân của cô gái.
+Câu hỏi thứ hai khẳng định lí do yêu mùa xuân của chàng trai.
+Câu hỏi thứ ba khẳng định lí do yêu mùa xuân của người thiếu phụ.

THTV: CÂU HỎI TU TỪ
I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT
II. LUYỆN TẬP
*Bài tập 5. Đặt câu hỏi tu từ với các tình huống sau:
a.Bày tỏ cảm xúc khi nhậnđược món quà từ người thân.
b.Bày tỏ suy nghĩ về một nhân vật trong tác phẩm văn học đã học hoăc
được đọc.
VD mẫu
a. Mẹ có biết đây là món quà con rất thích và trân trọng không ?
b. Trần Quốc Toản phải chăng là một anh hùng trẻ tuổi mà bao
người cảm phục?

BÀI TẬP VẬN DỤNG
Dựa vào hình ảnh sau đây, các em hãy đặt câu hỏi
tu từ?

"Có phải mỗi khi hoa
phượng nở, ta lại bồi hồi
nhớ về những năm tháng
học trò đầy kỷ niệm, vui
buồn hòa lẫn bên những
người bạn thân yêu?"
“Phải chăng sắc đỏ rực rỡ của hoa
phượng chính là ngọn lửa đánh dấu
mùa chia tay của tuổi học trò, để lại
trong tim ta một mùa hè không thể
nào quên?"

"Liệu có loài hoa nào vừa giản dị,
vừa thanh tao, lại mang hương thơm
thuần khiết như những đóa sen giữa
đầm lầy?"
"Tại sao loài hoa mọc
từ bùn đất lại có thể
vươn lên tinh khiết và
đẹp đến vậy, phải
chăng sen chính là biểu
tượng của sự thanh
cao và nghị lực kiên
cường?"

"Làng quê Việt Nam, nơi có dòng sông
uốn lượn, cánh đồng lúa xanh bát ngát
và mái đình cổ kính, có phải chính là
chốn bình yên nhất trong ký ức mỗi
người?"

"Phải chăng hình ảnh
làng quê Việt Nam với
những phiên chợ quê,
tiếng sáo diều vi vu và
bóng dáng người nông
dân chân chất đã khắc
sâu vào tâm hồn mỗi
con người Việt?"

"Tri thức là một đại dương bao la,
vậy phải chăng con thuyền tri thức
chính là phương tiện đưa ta khám
phá những chân trời mới?"
"Liệu chúng ta có thể đi
xa đến đâu nếu không có
con thuyền tri thức dẫn
lối, chở đầy những hành
trang của tri thức và ước
mơ?"

Có ai lại không say đắm khi được
ngắm những chùm phượng rực đỏ như
những đốm lửa trước sân trường?

hoa phượng

Mặt trời

Phải chăng mặt trời đẹp nhất là lúc hoàng hôn ?

Con mèo

Có ai lại không yêu những chú mèo ngộ
nghĩnh, dễ thương với vẻ mặt ngây thơ
và đôi mắt trong veo ấy?

-Học và ôn câu hỏi tu từ
-Hoàn thành bài tập bổ sung:
+ Đặt ít nhất 2 câu hỏi tu từ sử dụng trong cuộc sống hàng ngày?
+ Tìm thêm 2 ví dụ câu hỏi tu từ sử dụng trong văn học và chỉ rõ tác
dụng ?
- Soạn trước bài : Chùm truyện cười dân gian Việt Nam