NGỮ VĂN 8
Tiết 77:

Câu nghi vấn
Bố cục
I.
II.
Đặc điểm hình thức và chức năng chính
Luyện tập
I.
Đặc điểm hình thức và chức năng chính
Vẻ nghi ngại hiện ra sắc mặt, con bé hóm hỉnh hỏi mẹ một cách thiết tha:
- Sáng nay người ta đấm u có đau lắm không?
Chị Dậu khẽ gạt nước mắt:
- Không đau con ạ!
- Thế làm sao u cứ khóc mãi mà không ăn khoai? Hay là u thương chúng con đói quá?
Sáng nay người ta đấm u có đau lắm không?
Thế làm sao u cứ khóc mãi mà không ăn khoai?
Hay là u thương chúng con đói quá?
hay là
Dùng để hỏi
- Cuối câu có dấu chấm hỏi
có…
không
làm
sao
?
?
?
Dùng để hỏi
Dùng để hỏi
2. Kết luận
Câu nghi vấn:
- Hình thức:
+ Có những từ nghi vấn: ( ai, gì, tại sao, bao giờ, (có)…không,…
+ Dấu chấm hỏi đặt ở cuối câu.
- Chức năng chính: Dùng để hỏi.
II. Luyện tập
GO HOME
Bài 1: Xác định câu nghi vấn và đặc điểm hình thức của câu nghi vấn trong đoạn trích sau:
a. Rồi hắn chỉ luôn vào mặt chị Dậu:
- Chị khất tiền sưu đến mai phải không? Đấy! Chị hãy nói với ông cai, để ông ấy ra đình kêu với quan cho!í tôi thì không dám cho chị khất thêm một giờ nào nữa!
Chị khất tiền sưu đến mai phải không?
GO HOME
Xác định câu nghi vấn và đặc điểm hình thức của câu nghi vấn trong đoạn trích sau:
b.Văn là gì? Văn là vẻ đẹp. Chương là gì? Chương là vẻ sáng. Nhời (lời) của người ta rực rỡ bóng bẩy, tựa như có vẻ đẹp vẻ sáng, cho nên gọi là văn chương.
Văn là gì? Chương là gì?
GO HOME
Xác định câu nghi vấn và đặc điểm hình thức của câu nghi vấn trong đoạn trích sau:
c. Tại sao con người lại phải khiêm tốn như thế? Đó là vì cuộc đời là một cuộc đấu tranh bất tận, mà tài nghệ của mỗi cá nhân tuy là quan trọng, nhưng thật ra chỉ là những giọt nước bé nhỏ giữa đại dương bao la.
Tại sao con người lại phải khiêm tốn như thế?
GO HOME
Xác định câu nghi vấn và đặc điểm hình thức của câu nghi vấn trong đoạn trích sau:
d. Tôi cất tiếng gọi Dế Choắt. Nghe tiếng thưa, tôi hỏi:
- Chú mình muốn cùng tớ đùa vui không?
- Đùa trò gì? Em đương lên cơn hen đây! Hừ hừ…
- Đùa chơi một tí.
- Hừ … hừ … cái gì thế?
- Con mụ Cốc kia kìa.
Dế Choắt ra cửa, hé mắt nhìn chị Cốc. Rồi hỏi tôi:
- Chị Cốc béo xù đứng trước của nhà ta ấy hả?
- Ừ.
- Chú mình muốn cùng tớ đùa vui không?
Đùa trò gì?
Cái gì thế?
- Chị Cốc béo xù đứng trước của nhà ta ấy hả?
Bài tập 2 (SGK/12)
Xét các câu sau và trả lời câu hỏi:
a) Mình đọc hay tôi đọc?
(Nam Cao, Đôi mắt)
b)                                                               Em được thì cho anh xin
  Hay là em để làm tin trong nhà?
(Ca dao)
c) Hay tại sự sung sướng bỗng được trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp như thủa còn sung túc?
(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)
- Căn cứ vào đâu để xác định những câu trên là câu nghi vấn?
- Có thể thay từ hay bằng từ hoặc vào các câu đó được không? Tại sao?
Căn cứ để xác định câu nghi vấn: có từ “hay”. Từ hay khi xuất hiện trong các kiểu câu khác thì có thể được thay thế bằng từ hoặc. Nhưng ở trong các trường hợp này nói riêng và trong câu nghi vấn nói chung, nếu ta thay từ hay bằng từ hoặc thì câu sẽ bị sai về ngữ pháp, bị biến thành kiểu câu khác (câu trần thuật) hoặc câu sẽ thay đổi về ý nghĩa.


Bài tập vận dụng
Bài 3 (SGK/13): Có thể đặt dấu chấm hỏi vào cuối mỗi câu sau được không? Vì sao?
Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem lão Miệng có sống được không.
Bây giờ thì tôi hiểu tại sao lão không muốn bán con chó vàng của lão.
Cây nào cũng đẹp, cây nào cũng quý, nhưng thân thuộc nhất vẫn là tre nứa.
Biển nhiều khi rất đẹp, ai cũng thấy như thế.



- Không thể đặt dấu chấm hỏi vào cuối các câu này bởi chúng không phải là câu nghi vấn.
- Các câu a và b tuy có chứa các từ nghi vấn (có… không, tại sao), nhưng thực tế, các kết cấu có chứa các từ này chỉ có chức năng làm bổ ngữ cho câu.
- Hai câu còn lại, tuy có chứa các từ ai (ai cũng), nào (nào cũng) nhưng ở trong các câu này, các từ ấy không nhằm mục đích hỏi. Kết cấu kiểu như vậy, trong câu này cũng như trong nhiều trường hợp khác, nó thường mang nghĩa khẳng định (chứ không phải nghi vấn).
Ví dụ: ai cũng, gì cũng, lúc nào cũng, bao nhiêu cũng,... Có nghĩa khẳng định tuyệt đối (Ai cũng thấy thế  mọi người đều thấy thế)



GO HOME
Bài 4: Phân biệt hình thức và ý nghĩa của hai câu sau:
a. Anh có khỏe không?
b. Anh đã khỏe chưa?
a. Hình thức: dùng cặp từ có… không
- Ý nghĩa: Thời điểm hiện tại, không biết trước đó thế nào?
b. Hình thức: dùng cặp từ đã… chưa
- Ý nghĩa: thời điểm hiện tại, biết rõ tình trạng sức khỏe trước đó không tốt.
GO HOME
Bài 4: Đặt một số cặp câu khác và phân tích để chứng tỏ sự khác nhau giữa câu nghi vấn theo mô hình có … không với câu nghi vấn theo mô hình đã … chưa.




+ Cái máy tính này có cũ không? (câu đúng)
+ Cái máy tính này đã cũ chưa? (câu đúng)
+ Cái máy tính này có mới không? (câu đúng)
+ Cái máy tính này đã mới chưa? (Câu sai do giả định không hợp với thực tế).



GO HOME
Bài 5: Hãy cho biết sự khác nhau về hình thức và ý nghĩa của hai câu sau:
a. Bao giờ anh đi Hà Nội?
b. Anh đi Hà Nội bao giờ?
a. Từ “Bao giờ” đứng đầu câu.
Hỏi về thời điểm của một hành động sẽ diễn ra trong tương lai.
b. Từ “Bao giờ” đứng cuối câu.
Hỏi về thời điểm của một hành động đã diễn ra trong quá khứ.
GO HOME
Bài 6: Cho biết hai câu nghi vấn sau đây đúng hay sai? Vì sao?
Chiếc xe máy bao nhiêu ki-lô-gam mà nặng thế?
Chiếc xe này giá bao nhiêu mà rẻ thế?
a/ Đúng. Người hỏi tiếp xúc với sự vật.
b/ Sai. Người hỏi chưa biết chính xác giá của xe.
GO HOME
Chuyển câu sau thành câu nghi vấn:
Con muốn đi đá bóng.
VD: Con có thể đi đá bóng không ạ?
BÀI TẬP
Viết đoạn văn (khoảng 2/3 trang giấy) với chủ đề “Hãy chung tay bảo vệ môi trường”, trong đó có sử dụng câu nghi vấn.
Ôn lại bài cũ
Hoàn thiện BTVN
Soạn bài “Câu nghi vấn (tiếp theo)” và “Viết đoạn
văn trong văn bản
thuyết minh”
Hướng dẫn tự học
Cảm ơn các em!