I/ ĐẶC ĐIỂM HÌNH THỨC VÀ CHỨC NĂNG CHÍNH:
1. Ví dụ:
Chủ đề : Thơ mới (t)
Tiết 77: Câu nghi vấn
Đọc truyện cười sau:
? Trong truyện cười trên, câu in đậm là kiểu câu gì?
- Tại sao em đi học trễ, bỏ một tiết?
- Thưa thầy, sáng hôm nay em muốn đi câu, nhưng rồi ba em không cho phép ạ!
- Thầy chắc là ba em đã giải thích cho em hiểu: em cần phải đi học, mà không phải đi câu cá chứ!
Có ạ. Ba em nói rằng mồi ít không đủ cho hai người câu ạ!
(truyện cười)
? Dấu hiệu để em nhận ra kiểu câu đó.
Vẻ nghi ngại hiện ra sắc mặt, con bé hóm hỉnh hỏi mẹ một cách thiết tha:
- Sáng nay người ta đấm u có đau lắm không?
Chị Dậu khẽ gạt nước mắt:
- Không đau con ạ!
Thế làm sao u cứ khóc mãi mà không ăn khoai? Hay là u thương chúng con đói quá?
( Ngô Tất Tố -Tắt đèn)
1. Ví dụ:
Vẻ nghi ngại hiện ra sắc mặt, con bé hóm hỉnh hỏi mẹ một cách thiết tha:
- Sáng nay người ta đấm u có đau lắm không?
Chị Dậu khẽ gạt nước mắt:
- Không đau con ạ!
Thế làm sao u cứ khóc mãi mà không ăn khoai? Hay là u thương chúng con đói quá?

(Ngô Tất Tố- Tắt đèn)
Trong đoạn trích trên, câu nào là câu nghi vấn?
Ví dụ:
Dấu hiệu nhận biết:
+ Có các từ nghi vấn: không, sao, không, hay
+ Cuối câu có dấu chấm hỏi
Vẻ nghi ngại hiện ra sắc mặt, con bé hóm hỉnh hỏi mẹ một cách thiết tha:
- Sáng nay người ta đấm u có đau lắm không ?
Chị Dậu khẽ gạt nước mắt:
- Không đau con ạ!
- Thế làm sao u cứ khóc mãi mà không ăn khoai ? Hay là u thương chúng con đói quá ?
Những dấu hiệu nào cho biết đó là câu nghi vấn?
Vẻ nghi ngại hiện ra sắc mặt, con bé hóm hỉnh hỏi mẹ một cách thiết tha:
- Sáng nay người ta đấm u có đau lắm
Chị Dậu khẽ gạt nước mắt:
- Không đau con ạ!
- Thế làm u cứ khóc mãi mà ăn khoai là u thương chúng con đói quá
Chức năng: dùng để hỏi
Dấu hiệu nhận biết:
+ Có các từ nghi vấn: không, sao, hay (nối vế câu có quan hệ lựa chọn)
+ Cuối câu có dấu chấm hỏi
không
không
sao
Hay
?
?
?
Câu nghi vấn trong đoạn trích trên có chức năng dùng để làm gì?
Ví dụ:
I/ ĐẶC ĐIỂM HÌNH THỨC VÀ CHỨC NĂNG CHÍNH:
Vậy câu nghi vấn là câu có dấu hiệu nhận biết – hình thức và có chức năng như thế nào ?
I/ ĐẶC ĐIỂM HÌNH THỨC VÀ CHỨC NĂNG CHÍNH:
Câu nghi vấn là câu:
Có những từ nghi vấn ( ai, gì, nào, tại sao, đâu, bao giờ, bao nhiêu, à, ư, hả, chứ, (có)…. không, (đã)… chưa ) hoặc có từ hay (nối các vế có quan hệ lựa chọn).
- Khi viết câu nghi vấn kết thúc bằng dấu chấm hỏi.(?)
- Có chức năng chính dùng để hỏi.
II.
Chức năng khác của câu nghi vấn
Ví dụ :sgk/ 21
a. Năm nay đào lại nở,
Không thấy ông đồ xưa.
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ ?
b.Cai lệ không để cho chị được nói hết câu , trợn ngược hai mắt, hắn quát :
-Mày định nói cho cha mày nghe đấy à ? Sưu của nhà nước mà dám mở mồm xin khất!
c.Đê vỡ rồi !...Đê vỡ rồi , thời ông cách cổ chúng mày , thời ông bỏ tù chúng mày ! Có biết không?..Lính đâu ? Sao bay dám để cho nó chạy xồng xộc vào đây như vậy ? Không còn phép tắc gì nữa à ?
d.Một người hằng ngày chỉ cặm cụi lo lắng vì mình,thế mà khi xem truyện hay ngâm thơ có thể vui , buồn, mừng giận cùng những người ở đâu đâu , vì những chuyện ở đâu đâu, há chẳng phải là chứng cớ cho cái mãnh lực lạ lùng của văn chương hay sao?
e.Đến lượt bố tôi ngây người ra như không tin vào mắt mình.
-Con gái tôi vẽ đây ư ? Chả lẽ lại đúng là nó, cái con Mèo hay lục lọi ấy !
PHIẾU BÀI TẬP
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?
Mày định nói cho cha mày nghe đấy à?
Có biết không? Lính đâu ? Sao bay dám để cho nó chạy xồng xộc vào đây như vậy ? Không còn phép tắc gì nữa à?
cả đoạn trích
Con gái tôi vẽ đây ư ? Chả lẽ lại đúng là nó, cái con mèo hay lục lọi ấy !
đâu
à
Có; không; đâu; vậy; à
Hay sao
Ư; Chả lẽ
?
?
?
?
?
!
Bộc lộ tình cảm, cảm xúc (sự hoài niệm, tiếc nuối).
Đe dọa, chửi mắng
Đe dọa, nạt nộ, ra oai
Khẳng định
Bộc lộ cảm xúc (sự ngạc nhiên)
- Bộc lộ tình cảm, cảm xúc
- Đe doạ
- Khẳng định
- Phủ định
- Cầu khiến.
- Nhớ ai góc bể quê người
Nhớ ai góc bể bên trời bơ vơ .
(Tản Đà)
- Và rồi con thấy điều gì xẩy ra …
(Buổi học cuối cùng)
* Chức năng khác:
Không yêu cầu trả lời
* Kết thúc câu: Nếu không dùng để hỏi thì trong một số trường hợp câu nghi vấn có thể kết thúc câu bằng dấu chấm, dấu chấm than, dấu chấm lửng…
- Con gái tôi vẽ đây ư ? Chả lẽ lại đúng là nó, cái con Mèo hay lục lọi ấy !
Lưu ý
* Lưu ý:
Những câu nghi vấn không dùng để hỏi có thể được thay thế bằng những câu không phải là câu nghi vấn nhưng có ý nghĩa tương đương.
Ví dụ:
Bài này chưa học lý thuyết thì làm thế nào được?
-> Bài này chưa học lý thuyết thì không làm được.
=> Ghi nhớ (SGK – T21)
Góc truyện vui
Đọc câu chuyện sau và cho biết: Trong những câu kết thúc bằng dấu chấm hỏi, câu nào là câu nghi vấn, câu nào không? Tại sao?
Một bé gái hỏi mẹ:
- Mẹ ơi, ai sinh ra con?
Mẹ cười: Mẹ chứ còn ai?
- Thế ai sinh ra mẹ?
- Bà ngoại chứ còn ai?
- Thế ai sinh ra bà ngoại?
- Cụ ngoại chứ còn ai?
- Thế ai sinh ra cụ ngoại?
- Khổ quá! Sao con hỏi nhiều thế?
Bé gái ngúng nguẩy:
- Con ứ biết thì con mới hỏi mẹ chứ?
Mẹ mỉm cười:
Trời sinh ra cụ ngoại chứ còn ai?
- Thế ai sinh ra trời?
Con đi mà hỏi trời ấy!
III. Luyện tập
Nhà thông thái cùng Quizzi
II. Luyện tập
Bài 1: Xác định câu nghi vấn trong những đoạn trích sau? Những đặc điểm hình thức nào cho biết đó là câu nghi vấn?

a. Rồi hắn chỉ luôn vào mặt chị Dậu:
Chị khất tiền sưu đến mai phải không ? Đấy! Chị hãy nói với ông cai, để ông ấy ra đình kêu với quan cho! Chứ ông lí tôi thì không dám cho chị khất thêm một giờ nào nữa!
( Ngô Tất Tố- Tắt đèn)
b. Tại sao con người lại phải khiêm tốn như thế? Đó là vì cuộc đời là một cuộc đấu tranh bất tận, mà tài nghệ của mỗi cá nhân tuy là quan trọng, nhưng thật ra chỉ là những giọt nước bé nhỏ giữa đại dương bao la.
( Theo Lâm Ngữ Đường- Tinh hoa xử thế)
I/ ĐẶC ĐIỂM HÌNH THỨC VÀ CHỨC NĂNG CHÍNH:
Câu nghi vấn là câu:
Có những từ nghi vấn (ai, gì, nào, sao,..) hoặc có từ hay
- Khi viết câu nghi vấn kết thúc bằng dấu chấm hỏi.(?)
- Có chức năng chính dùng để hỏi.
II/ LUYỆN TẬP:
Bài 1: Câu nghi vấn là :
a.- Chị khất tiền sưu đến mai phải không?
b. Tại sao con người lại phải khiêm tốn như thế?
Hình thức :
+ Có từ nghi vấn : không, sao
+ Dấu chấm hỏi cuối câu.
- Căn cứ vào đâu để xác định những câu trên là câu nghi vấn?
- Căn cứ vào đâu để xác định những câu trên là câu nghi vấn?
- Trong các câu đó, có thể thay từ hay bằng từ hoặc được không? Vì sao?
Bài 2: Xét các câu sau và trả lời câu hỏi:
a. Mình đọc hay tôi đọc?
b. Em được thì cho anh xin
Hay là em để làm tin trong nhà?
c. Hay tại sự sung sướng bỗng được trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp như thuở còn sung túc?
Bài 3: Hãy cho biết sự khác nhau về hình thức và ý nghĩa của hai câu sau:
a. Bao giờ anh đi Hà Nội?
b. Anh đi Hà Nội bao giờ?
Câu a. Từ bao giờ đứng đầu câu.
Hỏi về thời điểm hoạt động “đi” ở tương lai.
Câu b. Từ bao giờ đứng cuối câu.
Hỏi về thời gian diễn ra hành động đi ở quá khứ
HS đọc và làm bài tập 4
HS sánh vai tình huống.
B biết A đang giận mình. B tìm cách làm hòa. Trong giờ ra chơi, A đang ngồi đọc sách. B đi tới thấy và hỏi:
B: A đọc sách hả?
A: Thấy còn hỏi.
B: Đọc sách gì vậy?
A: Sách thấy mặt không thích.
B: Thôi mà, giận gì mà dai dữ. Cho B xin lỗi nghe! May mốt cho mình mượn cuốn sách thấy mặt không thích đọc với!
A cười.
- Ừ, để tôi viết cho bạn mượn.
1/ Quan sát, nghe các clip sau và nhận dạng câu nghi vấn.