Tiết 78:
Tiếng Việt

CÂU NGHI VẤN
(tiếp theo)

I.

Những chức năng khác:

Ví dụ :sgk/ 21

a. Năm nay đào lại nở,
Không thấy ông đồ xưa.
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ ?

b.Cai lệ không để cho chị được nói hết câu , trợn ngược hai mắt, hắn quát :
-Mày định nói cho cha mày nghe đấy à ? Sưu của nhà nước mà dám mở mồm xin
khất!
c.Đê vỡ rồi !...Đê vỡ rồi , thời ông cách cổ chúng mày , thời ông bỏ tù chúng mày !
Có biết không?..Lính đâu ? Sao bay dám để cho nó chạy xồng xộc vào đây như
vậy ? Không còn phép tắc gì nữa à ?
d.Một người hằng ngày chỉ cặm cụi lo lắng vì mình,thế mà khi xem truyện hay
ngâm thơ có thể vui , buồn, mừng giận cùng những người ở đâu đâu , vì những
chuyện ở đâu đâu, há chẳng phải là chứng cớ cho cái mãnh lực lạ lùng của văn
chương hay sao?
e.Đến lượt bố tôi ngây người ra như không tin vào mắt mình.
-Con gái tôi vẽ đây ư ? Chả lẽ lại đúng là nó, cái con Mèo hay lục lọi ấy !

Ví
dụ

A

Câu nghi vấn

Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?

Đặc điểm hình
thức
Từ ngữ Dấu câu

C

Mày định nói cho cha mày
nghe đấy à?
Có biết không? Lính đâu ? Sao
bay dám để cho nó chạy xồng
xộc vào đây như vậy ? Không
còn phép tắc gì nữa à?

D
E

Hay sao
cả đoạn trích
Con gái tôi vẽ đây ư ? Chả lẽ Ư; Chả lẽ
lại đúng là nó, cái con mèo hay
lục lọi ấy !

B

?

đâu
à

Chức năng

Bộc lộ tình cảm, cảm
xúc (sự hoài niệm, tiếc
nuối).

?

Có;
không;
đâu; vậy;
à

Đe dọa
Đe dọa

?

Khẳng định

?
?
!

 

Bộc lộ cảm xúc
(sự ngạc nhiên)

* Chức năng khác:
- Bộc lộ tình cảm, cảm xúc
- Đe doạ
- Khẳng định
- Phủ định

Không
yêu cầu
trả lời

- Cầu khiến.

- Con gái tôi vẽ đây ư ? Chả lẽ lại đúng
là nó, cái con Mèo hay lục lọi ấy !
- Nhớ ai góc bể quê người
Nhớ ai góc bể bên trời bơ vơ .

* Kết thúc câu: Nếu không dùng để
hỏi thì trong một số trường hợp câu
nghi vấn có thể kết thúc câu bằng dấu
chấm, dấu chấm than, dấu chấm
lửng…

Đà)

(Tản

- Và rồi con thấy điều gì xảy ra …
(Buổi học cuối cùng)

* Lưu ý:
Những câu nghi vấn không dùng để hỏi có thể
được thay thế bằng những câu không phải là câu
nghi vấn nhưng có ý nghĩa tương đương.

Ví dụ:
Bài này chưa học lý thuyết
thì làm thế nào được?
-> Bài này chưa học lý thuyết
thì không làm được.
=> Ghi nhớ (SGK – T21)

Lưu ý

Góc
truyện
vui

Đọc câu chuyện
sau và cho biết:
Trong những câu
kết thúc bằng
dấu chấm hỏi,
câu nào là câu
nghi vấn, câu
nào không? Tại
sao?

Một bé gái hỏi mẹ:
- Mẹ ơi, ai sinh ra con?
Mẹ cười: Mẹ chứ còn ai?
- Thế ai sinh ra mẹ?
- Bà ngoại chứ còn ai?
- Thế ai sinh ra bà ngoại?
- Cụ ngoại chứ còn ai?
- Thế ai sinh ra cụ ngoại?

- Khổ quá! Sao con hỏi nhiều thế?
Bé gái ngúng nguẩy:
- Con ứ biết thì con mới hỏi mẹ
chứ?
Mẹ mỉm cười:
- Trời sinh ra cụ ngoại chứ còn ai?
- Thế ai sinh ra trời?
- Con đi mà hỏi trời ấy!

II.

Luyện tập

Bài tập 1(SGK/22-23): Tìm câu nghi vấn và chức năng
a, Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liều như ai hết... Một người như
thế ấy !... Một người đã khóc vì trót lừa một con chó !... Một người nhịn ăn để tiền lại làm
ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm, láng giềng …
Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư để có ăn ư ?
Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn...
(Nam Cao,Lão Hạc)
Dùng để bộc lộ tình cảm, cảm
xúc (băn khoăn, nghi ngại)

b, Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan ?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới ?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội,
Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng ?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật ?
- Than ôi ! Thời oanh liệt nay còn đâu ?
(Thế Lữ)

 Trong cả đoạn thơ, trừ
câu “Than ôi!”, tất cả các
câu còn lại đều là câu nghi
vấn

Dùng để phủ định và bộc
lộ tình cảm, cảm xúc: Nỗi
nhớ da diết; niềm nuối
tiếc cao độ

Bài tập 1(SGK/22-23): Tìm câu nghi vấn và chức
năng
c. Mỗi chiếc lá rụng là một cái biểu hiện cho một cảnh biệt ly. Vậy thì sự biệt ly không chỉ
có một nghĩa buồn rầu, khổ sở. Sao ta không ngắm sự biệt ly theo tâm hồn một chiếc lá nhẹ
nhàng rơi ?

(Khái Hưng, Lá rụng)

Dùng để cầu khiến
d. Vâng, thử tưởng tượng một quả bong bóng không bao giờ vỡ,
không thể bay mất, nó cứ còn mãi như một vật lì lợm…
Ôi, nếu thế thì còn đâu là quả bóng bay ?
(Hoàng Phủ Ngọc Tường, Người ham chơi)

Dùng để phủ định và bộc lộ
tình cảm, cảm xúc

Bài tập 2 :(SGK/23) Xác định câu nghi vấn, đặc điểm hình thức,
chức năng và thay thế câu có ý nghĩa tương đương:

ĐĐHT

Chức năng Câu có ý nghĩa tương đương

CÂU NGHI VẤN
Sao, ?

Phủ định

Cụ không phải lo xa quá
như thế.

gì, ?

Phủ định

Không nên nhịn đói mà
để tiền lại.

gì?

Phủ định

Cả đàn bò giao cho thằng bé
không ra người không ra
ngợm ấy, chăn dắt làm sao ?

Sao, ?

Bộc lộ cảm Cả đàn bò giao cho thằng
bé không ra người không
xúc
ra ngợm, khó chăn dắt nổi.

Ai dám bảo thảo mộc tự nhiên
không có tình mẫu tử ?

Ai, ?

Khẳng
định

gì, ?

Hỏi

Sao, ?

Hỏi

Sao cụ lo xa quá thế ?
Tội gì bây giờ nhịn đói mà
tiền để lại ?
Ăn mãi hết đi thì đến lúc chết
lấy gì mà lo liệu ?

Thằng bé kia, mày có việc gì ?
Sao lại đến đây khóc ?

Ăn hết thì lúc chết không
có tiền để lo liệu.

Thảo mộc tự nhiên cũng
có tình mẫu tử.

VI. Bài tập

Bài tập 3 :(SGK/23)
Đặt hai câu nghi vấn không dùng để hỏi mà để:
-Yêu cầu người bạn kể lại nội dung bộ phim vừa chiếu trên ti vi.
- Bộc lộ tình cảm, cảm xúc trước số phận của một nhân vật văn học.

Các câu nghi vấn:
- Bạn có thể kể cho tôi nghe nội dung bộ
phim “Sao băng” được không?

→ Hỏi

- (Lão Hạc ơi!) Sao đời lão khốn khổ đến
→ Bộc lộ tình cảm, cảm xúc
thế?
trước số phận của nhân vật.

CÂU NGHI VẤN
ĐẶC ĐIỂM HÌNH THỨC

CHỨC NĂNG

Có những từ nghi vấn ( ai, gì,
nào, sao hả…) hoặc từ hay (nối
các quan hệ lựa chọn)

Chức năng chính:
dùng để hỏi

Kết thúc câu có dấu chấm hỏi

Chức năng khác: Dùng
để cầu khiến, khẳng định,
phủ định, đe dọa, bộc lộ
tình cảm, cảm xúc.

Ngoài ra có dấu chấm, dấu
chấm than, dấu chấm lửng.

Lưu ý : Khi nhận diện câu, cần đặt câu trong hoàn cảnh giao tiếp cụ
thể

Quan sát các bức tranh dưới đây, đặt câu nghi vấn với những chức năng
khác ?

Hướng dẫn về nhà
* Đối với bài học ở tiết học này:
Học bài theo ghi nhớ, hoàn thành các
bài tập
* Đối với bài học ở tiết học tiếp theo:
Chuẩn bị bài : “Câu
cầu khiến”

CẢM ƠN QUÝ THẦY CÔ VÀ CÁC EM