TRƯỜNG THCS MỸ ĐỨC

CHÀO MỪNG THẦY CÔ TỚI THAM
DỰ TIẾT HỌC !
LỚP 9A2

KHỞI ĐỘNG

Em hãy so sánh hai
câu in đậm trong
đoạn ngữ liệu sau:

Đoạn 1:
“ Ai đã trồng những cây hoa này?
-Mẹ tôi.”
Đoạn 2:
“ Ai đã trồng những cây hoa này?
-Mẹ tôi đã trồng những cây hoa này.”
Nhận xét:

KHỞI ĐỘNG

Đọc và xác định chủ ngữ,
vị ngữ của thành phần in
đậm trong đoạn ngữ liệu
sau:

“Trước ga Hàng Cỏ. Chập tối. Chuyến tàu Nam vừa
lên, người chen lấn đông nghịt”.

Nhận xét: Không xác định được.
(Câu đặc biệt)

Tiết 100:
Thực hành Tiếng Việt:

CÂU RÚT GỌN, CÂU ĐẶC BIỆT

Thảo luận theo cặp đôi
1

2

Câu rút gọn là gì?
Việc lược bỏ thành

Câu đặc biệt là

phần bắt buộc trong

gì? Nêu ví dụ.

câu có tác dụng gì?

I. Câu rút gọn
Khái niệm:
Câu rút gọn là câu đã lược bỏ một
hoặc một số thành phần bắt buộc
trong câu (tức là những thành phần
không thể vắng mặt trong bối cảnh
giao tiếp bình thường như chủ ngữ, vị
ngữ hay các thành phần phụ bắt buộc
của cụm từ).

Tác dụng:
- Làm cho câu ngắn gọn, vừa
thông tin được nhanh vừa tránh
lặp lại các từ ngữ đã xuất hiện
trong câu đứng trước, đồng thời
liên kết với câu đứng trước chặt
chẽ hơn.
- Trong một số trường hợp, việc
lược bỏ chủ ngữ còn ngụ ý: hành
động, đặc điểm nêu ở vị ngữ là
của mọi người.

I. Câu đặc biệt
Khái niệm:
- Câu đặc biệt là câu không được
cấu tạo theo mô hình chủ ngữ – vị
ngữ. 

Tác dụng:
- Câu đặc biệt thường được dùng
để xác định bối cảnh (thời gian,
nơi chốn, tình huống,...), sự có
mặt của người, vật, hiện tượng;
gọi đáp; biểu lộ cảm xúc hoặc sự
đánh giá.

ĐẶC ĐIỂM NHẬN BIẾT. 
CÂU HỎI: Em hãy nêu đặc điểm nhận biết câu rút gọn
và câu đặc biệt?
 - Câu rút gọn bị tỉnh lược có thể khôi phục thành câu đầy đủ.
VD: - Anh đang làm gì?
- Đọc sách.
 (Rút gọn chủ ngữ). => Tôi đang đọc sách.
LƯU Ý KHI SỬ DỤNG:
- Không làm cho người nghe, người đọc hiểu sai hoặc hiểu
không đầy đủ nội dung câu nói.
- Không biến câu nói thành một câu cộc lốc, khiếm nhã.

LUYỆN TẬP

Bài tập 1: Tìm câu rút gọn trong những câu dưới đây. Xác định thành phần bị lược bỏ và
chỉ ra văn cảnh cho phép hiểu đúng, hiểu rõ nghĩa của mỗi câu rút gọn tìm được
a) Tiếng hát ngừng. Cả tiếng cười. (Nam Cao).

b) Hai người qua đường đuổi theo nó.
Rồi ba bốn người, sáu bảy người.

c) Cũng chỉ được bằng ấy câu, ông lão lại lật
đật bỏ đi nơi khác. Còn phải kể cho người khác
biết chứ.

d) Anh cảm thấy yên tâm, và cái ý định đưa
vợ con đi chơi đây đó mỗi nơi một tí cho
mở mang tầm mắt cứ nhạt dần. Ngại, rất
ngại. Ban ngày bận bù đầu lên ở cơ quan.

- Câu rút gọn: Cả tiếng cười. => Rút gọn VN “ngừng".
- Văn cảnh: Việc ngừng cất lên tiếng hát cũng đồng nghĩa với
việc cười ngừng lại.
 Câu rút gọn: Rồi ba bốn người, sáu bảy người. => Rút gọn
VN “đuổi theo nó".
- Văn cảnh: Tính chất hành động trước tiên của hai người là
đuổi theo, rồi số lượng người tham gia sau đó tăng tiếp theo.

 Câu rút gọn: Còn phải kể cho người khác biết chứ.
=> Rút gọn CN “Ông lão".
- Văn cảnh: Ông lão chỉ dừng lại ở một câu chuyện mới, sau
đó lại nhanh chóng rời khỏi nơi đó để chuyển sang kể tiếp cho
người khác
 Câu rút gọn: + Ngại, rất ngại.
+ Ban ngày bận bù đầu lên ở cơ quan.
=> Rút gọn CN “Anh".
- Văn cảnh: Anh muốn thực hiện một kế hoạch với vợ con
nhưng ngại, lười và sự bận rộn vào ban ngày khiến ý định
đó trở nên khó khăn.

Bài tập 2: Trong những câu sau, thành phần nào đã bị lược bỏ? Những câu đó được sử dụng
trong hoàn cảnh, tình huống giao tiếp nào?
a) Chớ thấy sóng cả mà ngã tay chèo.
 (Tục ngữ)
b) Đi một ngày đàng, học một sàng
khôn. (Tục ngữ)

c) Hãy cứu lấy Trái Đất! (Khẩu hiệu)

d) Sống, làm việc theo Hiến pháp và pháp
luật! (Khẩu hiệu)

Thành phần bị lược bỏ: "Bạn".
=> Được sử dụng trong tình huống cảnh báo, khuyên
nhủ hoặc răn dạy dựa trên kinh nghiệm.
Thành phần bị lược bỏ: "Bạn".
=> Được sử dụng để khích lệ, khuyên bảo hoặc chia sẻ
kinh nghiệm.
Thành phần bị lược bỏ: "Chúng ta".
=> Được sử dụng để kích động, cổ vũ hoặc thúc đẩy
hành động cụ thể.

Thành phần bị lược bỏ: "Chúng ta hãy".
=> Được sử dụng để kêu gọi, khích lệ hoặc tuyên bố mục
tiêu.

Bài tập 3: Tìm câu đặc biệt trong những câu dưới đây. Chỉ ra ý nghĩa, tác dụng của mỗi câu
đặc biệt tìm được.
a) "Chao ôi!"
a) Chao ôi! Ông lão nhớ làng, nhớ cái làng => Được sử dụng để thể hiện sự kinh ngạc, ngạc nhiên
hoặc tiêu cực đối với tình hình, sự việc hoặc hành động
quá. (Kim Lân)
của người khác.

b) Khốn nạn! Nào tôi có tiếc gì đâu? (Ngô
Tất Tố)

b) "Khốn nạn!"
=> Được sử dụng để bày tỏ sự phẫn nộ, tức giận trước
hành động không tốt của người khác hoặc của bản thân.

e) Một đêm mùa xuân. Trên dòng sông êm ả,  "Một đêm mùa xuân."
cái đồ cũ của bác tài Phán từ từ trôi. (Nguyên => Được sử dụng để làm nổi bật một tình tiết quan
Hồng)
trọng, tạo ra sự chú ý đặc biệt đến khía cạnh nào đó
của câu chuyện.

Bài tập 4:
Viết đoạn văn (khoảng 8 - 10 dòng) nêu cảm xúc của em khi đến thăm
một di tích lịch sử, trong đoạn văn có sử dụng câu đặc biệt (hoặc câu rút gọn).

Bài tập 4:
Viết đoạn văn (khoảng 8 - 10 dòng) nêu cảm xúc của em khi đến thăm một di
tích lịch sử, trong đoạn văn có sử dụng câu đặc biệt (hoặc câu rút gọn).
Khi đến thăm di tích lịch sử, cảm xúc của em tràn ngập lòng tự
hào và kính phục trước vẻ đẹp huy hoàng của di sản văn hóa. Trong
không gian trầm mặc, hình ảnh lịch sử hiện ra rõ nét trước mắt,
khiến tim em xuyến xao. Cảm giác như thời gian đã ngừng trôi, đưa
em quay về quá khứ hào hùng và đong đầy ý nghĩa. Mỗi bước chân
đặt lên mảnh đất cố đô, em như nghe thấy tiếng reo hò của lịch sử
và khát vọng mãnh liệt của dân tộc. Chao ôi! Đó thật sự là một trải
nghiệm không thể nào quên được, khiến em cảm thấy hòa mình vào
dòng chảy lịch sử vĩ đại của Tổ quốc, với lòng biết ơn và tự hào sâu
sắc.
 Câu đặc biệt: “Chao ôi!”.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

• Hoàn thành các bài tập trong sách giáo khoa.
• Đọc trước bài: Thực hành đọc hiểu: ĐỀN THÁP
VẪN NGỦ YÊN
• - Tự tìm hiểu và ghi vào vở phần “Đọc, tìm hiểu
chung”
• - Chia bố cục của văn bản.

CHÀO TẠM BIỆT!