(Trang 119 – 122)

Tập làm văn

Mục tiêu:

Cấu tạo bài văn tả người ( Trang 119)
Luyện tập bài văn tả người
( Quan sát và chọn lọc chi tiết) ( Trang
122)

- Nắm được cấu tạo ba phần (mở bài, thân bài, kết bài) của
bài văn tả người ( ND ghi nhớ).
- Lâp được dàn ý chi tiết cho bài văn tả một người thân
trong gia đình.
- Nhận biết được những chi tiết tiêu biểu, đặc sắc về ngoại
hình, hoạt động của nhân vật qua hai bài văn mẫu trong
SGK..

Tập làm văn

* Em hãy nêu cấu tạo của bài văn tả cảnh?
Bài văn tả cảnh gồm 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài.
- Mở bài: Giới thiệu cảnh sẽ tả.
- Thân bài: Tả những đặc điểm chính, nổi bật của cảnh
vật.
- Kết bài: Nói lên cảm nghĩ của mình về cảnh vật đó.

Tập làm văn

Cấu tạo của bài văn tả người

I. Nhận xét:
1. Đọc bài văn: Hạng A Cháng - SGK (trang 119).
- Người trong tranh đang
làm gì?
- Em có cảm nhận gì về
người thanh niên trong
tranh?

Tập làm văn

Cấu tạo của bài văn tả người
I. Nhận xét:
* Đọc đoạn văn sau:
Nhìn thân hình cân đối của Hạng A Cháng, tất cả các cụ
già trong làng đều tâm tắc:
- A Cháng trông như một con ngựa tơ hai tuổi, chân chạy
qua chín núi mười khe không biết mệt, khoẻ quá! Đẹp quá!
* Mở bài: - Tác giả giới thiệu A Cháng.
- Thông qua lời khen của các cụ già trong làng.
(Gián tiếp)
* Mở bài: Giới thiệu người định tả.

Tập làm văn

Cấu tạo của bài văn tả người
* Ngoại hình A Cháng
* Đọc đoạn văn sau:
A Cháng đẹp người thật. Mười tám tuổi,
+ ngực nở
ngực nở vòng cung, da đỏ như lim, bắp tay
bắp chân rắn như trắc, gụ. Vóc cao, vai rộng, + da đỏ
người đứng thẳng như cái cột đá trời trồng.
+ bắp tay, bắp chân
Nhưng phải nhìn Hạng A Cháng cày mới
+ Vóc dáng
thấy hết vẻ đẹp của anh.
Anh đến chuồng trâu dắt con trâu béo nhất,
Tả ngoại hình: (đặc
khoẻ nhất. Người và trâu cùng ra ruộng. A
Cháng đeo cày. Cái cày của người Hmông to điểm nổi bật về tầm
nặng, bắp cày bằng gỗ tốt màu đen, vòng như vóc, cách ăn mặc,
hình cái cung, ôm lấy bộ ngực nở. Trông anh khuôn mặc, mái tóc,
hàm răng,..)
hùng dũng như một chàng hiệp sĩ cổ đeo
cung ra trận.

Tập làm văn

Cấu tạo của bài văn tả người
Đọc đoạn văn sau:
Tả hoạt động của A Cháng
Tới nương, A Cháng mắc cày xong,
quát một tiếng “ Mổng!” và bây giờ
Tả tính tình, hoạt động:
chỉ còn chăm chắm vào công việc …
(lời nói, cử chỉ, thói quen,
Hai tay A Cháng nắm đốc cày, mắt
cách cư xử với người
nhìn thế ruộng, nhìn đường cày, thân
khác,..)
hình nhoài thành một đường cong
mềm mại, khi qua trái, lúc tạt phải
theo đường cày uốn vòng trên hình
ruộng bậc thang như một mảnh trăng
lưỡi liềm. Lại có lúc được sá cày thẳng,
người anh như rạp hẳn xuống, đôi
chân xoải dài hoặc băm những bước
ngắn, gấp gấp …

Tập làm văn

Cấu tạo của bài văn tả người

* Ngoại hình A Cháng
+ Ngực nở
+ Da đỏ
+ Bắp tay, bắp chân
+ Vóc dáng
* Tả hoạt động của A
Cháng

- Tả ngoại hình: (đặc điểm
nổi bật về tầm vóc, cách ăn
mặc, khuôn mặc, mái tóc,
hàm răng,..)
- Tả tính tình, hoạt động:
(lời nói, cử chỉ, thói quen,
cách cư xử với người
khác,..)

Tập làm văn

Cấu tạo của bài văn tả người
* Đọc đoạn văn sau:
Sức lực tràn trề của A
Cháng là niềm tự hào của
dòng họ Hạng, một dòng họ
Hmông đang định cư ở chân
núi Tơ Bo.

Kết bài:
Ca ngợi A Cháng và sự tự
hào của dân làng.
Kết bài: Nêu cảm
nghĩ về người được
tả.

Tập làm văn

Cấu tạo của bài văn tả người
* Ca ngợi A Cháng và sự tự hào của dân làng.
* Ngoài cách ca ngợi và thể hiện lòng tự hào, chúng ta
còn có thể có những cách nào khác để thể hiện tình cảm
của mình đối với người được tả?
- Thể hiện sự yêu quý
- Thể hiện sự kính trọng
- Học theo tấm gương…

Tập làm văn

Cấu tạo của bài văn tả người
Mở bài
Bài
văn
tả
người

Thân bài

Giới thiệu người sẽ tả.
Ngoại hình( đặc điểm nổi bật
về tầm vóc, cách ăn mặc,
gương mặt, đôi mắt, hàm
răng, thân hình…).
Tính tình, hoạt động (lời nói,
cử chỉ, thói quen, cách cư
xử…).

Kết bài

Nêu lên cảm nghĩ về người
được tả.

Tập làm văn

Cấu tạo của bài văn tả người
* Bài văn tả người gồm có 3 phần:
Mở bài: Giới thiệu người sẽ tả.
Thân bài: - Ngoại hình (đặc điểm nổi bật về tầm vóc,
cách ăn mặc, gương mặt, đôi mắt, hàm răng, thân hình…).
- Tính tình, hoạt động (lời nói, cử chỉ, thói
quen, cách cư xử…).
Kết bài: Nêu lên cảm nghĩ về người được tả.

Tập làm văn

Cấu tạo của bài văn tả người

 Ghi nhớ:

* Bài văn tả người thường có 3 phần:
1. Mở bài: Giới thiệu người định tả.
2. Thân bài:
a. Tả ngoại hình (đặc điểm nổi bật)
- Về tầm vóc, cách ăn mặc, khuôn mặt, mái tóc, cặp
mắt, hàm răng.
b. Tả tính tình, hoạt động (lời nói, cử chỉ, thói quen,
cách cư xử với người khác).
3. Kết bài: Nêu cảm nghĩ về người được tả.

Tập làm văn
Luyện tập tả người

Luyện tập tả người
(Quan sát và chọn lọc chi tiết)

1) Đọc bài văn sau và ghi lại những đặc điểm ngoại
hình của người bà (mái tóc, đôi mắt, khuôn mặt,...)
Bà tôi
Bà tôi ngồi cạnh tôi, chải đầu. Tóc bà đen và dày kì lạ, phủ
kín cả hai vai, xõa xuống ngực, xuống đầu gối. Một tay khẽ
nâng mớ tóc lên và ướm trên tay, bà đưa một cách khó khăn
chiếc lược thưa bằng gỗ vào mớ tóc dày.
Giọng bà trầm bổng, ngân nga như tiếng chuông. Nó khắc
sâu vào trí nhớ tôi dễ dàng, và như những đóa hoa, cũng dịu
dàng, rực rỡ, đầy nhựa sống. Khi bà mỉm cười, hai con ngươi
đen sẫm nở ra, long lanh, dịu hiền khó tả, đôi mắt ánh lên
những tia sáng ấm áp, tươi vui. Mặc dù trên đôi má ngăm
ngăm đã có nhiều nếp nhăn, khuôn mặt của bà tôi hình như
vẫn tươi trẻ.
Theo MÁC–XIM GO-RƠ-KI

Tập làm văn

Luyện tập tả người
Những đặc điểm ngoại hình của người bà:
Mái tóc
Đôi mắt

- đen, dày kì lạ, phủ kín hai vai, xõa xuống ngực, xuống
đầu gối; mớ tóc dày khiến bà đưa chiếc lược thưa bằng
gỗ một cách khó khăn.
(Khi bà mỉm cười) Hai con ngươi đen sẫm nở ra, long
lanh, dịu hiền khó tả, ánh lên những tia sáng ấm áp,
tươi vui.

đôi má ngăm ngăm, đã có nhiều nếp nhăn nhưng
Khuôn mặt
khuôn mặt bà hình như vẫn tươi trẻ.
Giọng nói

trầm bổng, ngân nga như tiếng chuông; khắc sâu vào
trí nhớ cậu bé; dịu dàng, rực rỡ, đầy nhựa sống như
những đóa hoa.

Tập làm văn
Luyện tập tả người
(Quan sát và chọn lọc chi tiết)

- Em có nhận xét gì về cách miêu tả ngoại hình của
tác giả? (tác giả đã quan sát và chọn lọc các chi tiết
như thế nào?)
- Tác giả ngắm bà rất kĩ và đã chọn lọc những
chi tiết tiêu biểu về ngoại hình của bà để miêu
tả. Bài văn vì thế ngắn gọn mà sống động, khắc
họa rất rõ hình ảnh của người bà trong tâm trí
bạn đọc, đồng thời bộc lộ tình yêu của cháu đối
với bà qua từng lời tả.

2) Đọc và ghi lại những chi tiết tả người thợ rèn đang
làm việc trong bài văn sau:

Người thợ rèn
Ngồi xem anh Thận làm việc thật
thích: Có cái gì rất khỏe rất say trong
công việc của anh, sinh động và hấp dẫn lạ
thường. Này đây, anh bắt lấy thỏi thép
hồng như bắt lấy một con cá sống. Dưới
những nhát búa hăm hở của anh, con cá
lửa ấy vùng vẫy, quằn quại, giãy lên đành
đạch. Những chiếc vảy của nó bắn ra tung
tóe thành những tia lửa sáng rực. Nó
nghiến răng ken két, nó cưỡng lại anh, nó
không chịu khuất phục. Anh quặp lấy nó
trong đôi kìm sắt dài, lại dúi đầu nó vào
giữa đống than hồng.
Thổi nào ! – Anh bảo cậu thợ phụ.
Cậu thanh niên rướn người lên. Đôi
ống bễ thở phì phò. Những chiếc lưỡi lửa
liếm lên rực rỡ

- Thôi ! – Anh nói.
Cậu thợ phụ trở tay lau mồ hôi đầm
đìa trên khuôn mặt ửng hồng vì hơi nóng,
trong khi anh Thận lại lôi con cá lửa ra,
quật nó lên hòn đe và vừa hằm hằm quai
búa choang choang vừa nói rõ to: “ Này...
Này...Này...”
Cuối cùng con cá lửa đành chịu thua.
Nó nằm ưỡn dài ngửa bụng ra trên đe mà
chịu những nhát búa như trời giáng. Và
tới lúc anh trở tay ném nó đánh xèo một
tiếng vào cái chậu nước đục ngầu làm cho
chậu nước bùng sôi lên sùng sục thì nó đã
biến thành một chiếc lưỡi rựa vạm vỡ và
duyên dáng. Anh Thận chỉ liếc nhìn nó
một cái, như một kẻ chiến thắng. Và anh
lại bắt đầu một cuộc chinh phục mới.
Theo Nguyên Ngọc

Tập làm văn
Luyện tập tả người
(Quan sát và chọn lọc chi tiết)

Chi tiết trong bài tả động tác của anh thợ rèn:
- Bắt lấy thỏi thép hồng như bắt một con cá sống
- Quai những nhát búa hăm hở (khiến con cá lửa vùng vẫy,
quằn quại, giãy đành đạch, vảy bắn tung tóe thànhnhững tia lửa
sáng rực,…)
- Quặp thỏi sắt trong đôi kìm sắt dài, dúi đầu nó vào giữa đống
than hồng; lệnh cho thợ phụ thổi bễ.
- Lôi con cá lửa ra, quật nó lên đe, vừa hằm hằm quai
búa choang choang vừa nói rõ to: ”Này… Này… Này…”
- Trở tay ném thỏi sắt đánh xèo một tiếng vào chậu nước đục ngầu.
- Liếc nhìn lưỡi rựa như một kẻ chiến thắng, lại bắt đầu cuộc
chinh phục mới.

Tập làm văn
Luyện tập tả người
(Quan sát và chọn lọc chi tiết)

- Em có nhận xét gì về cách miêu tả anh thợ rèn
đang làm việc của tác giả?(tác giả đã quan sát và
chọn lọc các chi tiết như thế nào?)
- Tác giả đã quan sát rất kĩ hoạt động của người thợ
rèn; miêu tả quá trình thỏi thép hồng qua bàn tay anh đã
biến thành một lưỡi rựa vạm vỡ, duyên dáng. Thỏi thép
hồng được ví như một con cá bướng bỉnh, hung dữ; anh
thợ rèn như một người chinh phục mạnh mẽ, quyết liệt.
Người đọc bị cuốn hút bởi cách tả của tác giả.

Bài văn hấp dẫn, sinh động.

Tập làm văn
Luyện tập tả người
(Quan sát và chọn lọc chi tiết)

Kết luận
*Khi quan sát viết một bài văn tả người, cần lưu ý:
- Xác định mục đích rõ ràng để tập trung quan sát ngoại
hình, họat động của nhân vật.
- Tập trung quan sát kĩ đối tượng định tả. Vận dụng
nhiều giác quan để quan sát.
- Quan sát, chọn lọc để đưa vào bài những chi tiết tiêu
biểu, nổi bật, gây ấn tượng.
- Khi viết cần kết hợp với nhận xét, liên tưởng, ví von…
đồng thời kín đáo thể hiện cảm xúc của mình với nhân vật.

Tập làm văn
Luyện tập tả người
(Quan sát và chọn lọc chi tiết)

* Tác dụng của việc quan sát và chọn lọc
chi tiết để tả người là:
Tìm ra đặc điểm riêng biệt, tiêu biểu khi
miêu tả sẽ làm cho đối tượng này không
giống đối tượng khác. Bài viết sẽ hấp dẫn,
không lan man, dài dòng.

Tập làm văn

Cấu tạo của bài văn tả người

Vận dụng:
2. Lập dàn ý chi tiết cho bài văn tả một người trong gia
đình em (chú ý những nét nổi bật về ngoại hình, tính
tình và hoạt động của người đó).

DÀN Ý CHI TIẾT THAM KHẢO (Tả mẹ em)
1. Mở bài: Ai cũng có người thân để thương yêu, quý mến
nhưng ngửời em gần gũi và quý mến nhất là mẹ của em.
2. Thân bài:
a. Tả hình dáng
- Năm nay mẹ em đã ngoài ba mươi tuổi.
- Vóc người cao, gầy.
- Dáng người thon thả, mảnh mai…
- Cách ăn mặc giản dị, màu hồng nhạt…
- Khuôn mặt trái xoan, phúc hậu…
- Mái tóc dài, búi cao, đen mượt, xoăn tự nhiên trông rất
đẹp.
- Đôi mắt to, đen láy long lanh như những vì sao trên bầu
trời đêm, ánh mắt dịu dàng, đầy trìu mến, thương yêu…
- Nước da trắng hồng, mịn màng …

DÀN Ý CHI TIẾT THAM KHẢO (Tả mẹ em)
b. Tả tính tình:

- Dịu dàng, yêu thương con cái, kính trọng ông bà, tốt bụng
hay giúp đỡ mọi người….

c. Tả hoạt động:

- Đảm đang, quán xuyến mọi việc trong nhà, mẹ thường hay
dậy sớm để chuẩn bị bữa ăn sáng cho mọi người, chuẩn bị
quần áo cho em đến trường, lo cho mọi người từng miếng ăn
giấc ngủ….
- Mỗi tối mẹ thường dạy con học, động viên, chia sẻ lúc em gặp
khó khăn….

3. Kết bài:

- Em rất yêu thương, kính trọng, vâng lời mẹ….
- Em tự hứa với lòng mình sẽ luôn cố gắng chăm ngoan, học
giỏi để mẹ vui lòng, đỡ đần việc nhà cho mẹ đỡ vất vả hơn…

Dàn ý bài văn tả ông
1. Mở bài: Trong gia đình người em gần gũi và quý mến
nhất là ông nội.
2. Thân bài: * Tả hình dáng: Ông gần 80 tuổi; hơi gầy
nhưng còn nhanh nhẹn; Đầu hói, tóc thơ và bạc, trán cao,
mắt còn tinh, răng rụng nhiều; mặc giản dị, đọc sách báo
mới đeo kính và đi bộ xa thường chống gậy….
* Tả tính tình và hành động: Chăm lao động, chăm việc
nhà, tích cực tham gia các công việc xã hội của địa
phương; thương yêu và chăm sóc chu đáo; hoà nhã đôn
hậu được mọi người quý trọng.
3. Kết bài: Ước gì ông khoẻ mãi và sống mãi bên em.

Dặn dò :
Về nhà các em viết dàn bài văn tả người
than trong gia đình em