KIỂM TRA BÀI CŨ
Cho biết có những yếu tố nào ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của vi sinh vật.
Nhân tố sinh trưởng là gì? Có thể dùng vi khuẩn E.coli triptophan âm (khuyết dưỡng với triptophan) để kiểm tra thực phẩm có triptophan không? Vì sao?
Khoảng 1500 năm TCN, đã có những bằng chứng về bệnh bại liệt ở Ai Cập. Khoảng thế kỉ 2-3 trước công nguyên, đã có những miêu tả chi tiết bệnh đậu mùa ở Trung Quốc và Ấn Độ.
Mặc dù vậy, khi đó con người vẫn chưa biết nguyên nhân gây ra căn bệnh.
LỊCH SỬ PHÁT HIỆN VIRUS
Hình mô tả bệnh dại ở Trung Hoa
Đến năm 1892, nhà thực vật học người Nga Dimitri Ivanovski nhận thấy dịch ép lá cây bị bệnh (sau khi cho qua màng lọc vi khuẩn) vẫn có khả năng nhiễm bệnh cho cây lành.
Nhà sinh lý thực người Nga Dimitri Ivanovski
Tác nhân gây bệnh được gọi là virus (mầm độc)
Virut
Chương 3
VÀ CÁC BỆNH TRUYỀN NHIỄM
BÀI 29
CẤU TRÚC CÁC LOẠI VIRUT
I. Cấu tạo:
Virut được cấu tạo từ các thành phần cơ bản nào?
Cấu tạo chung của virut gồm 2 thành phần cơ bản:
*Phần lõi: là axit nucleic (là hệ gen của virut)
*Phần vỏ (capsit): bản chất là protein.
Phức hợp axit nucleic và vỏ capsit gọi là nucleocapsit.
Cấu tạo virut
Vỏ protein (capsit)
Lõi là axit nucleic
Đơn vị protein là capsome.
ADN hoặc ARN mạch đơn hoặc mạch kép.

Một số virut bên ngoài vỏ protein còn có vỏ ngoài.
Hãy nêu 3 đặc điểm của virut.
Để phân loại virut, người ta dựa vào các yếu tố nào?
Dựa vào cấu tạo của virut các nhóm có thời gian 3 phút để thảo luận, trả lời 2 câu hỏi sau:

+ Chưa có cấu tạo tế bào, cấu tạo rất đơn giản.
+ Kích thước siêu nhỏ
+ Sống kí sinh nội bào bắt buộc
Virut được xem là một sinh vật không?
Không được xem là sinh vật, virut ngoài tế bào chủ gọi là hạt virut hoặc virion.
+ Virus nhỏ nhất = 1/100 vi khuẩn E. coli
(virus bại liệt đường kính 10Ao)
+ Virus lớn nhất = 1/10 vi khuẩn E. coli
(virus đậu mùa đường kính 300Ao)
(1mm3 có thể chứa 10 vạn tỷ virus)
II. Đặc điểm và phân loại virut:
1. Đặc điểm:
+ Chưa có cấu tạo tế bào, cấu tạo rất đơn giản (chỉ gồm vỏ protein (capsit) và lõi là ADN hoặc ARN mạch đơn hoặc mạch kép).
+ Kích thước siêu nhỏ
+ Sống kí sinh nội bào bắt buộc
2. Phân loại: Virut được phân loại chủ yếu dựa vào axit nucleic, cấu trúc vỏ capsit, có hay không có vỏ ngoài. Có 2 nhóm lớn:
+ Virut ADN (virut đậu mùa. Hecpet…)
+ Virut ARN (virut cúm, HIV…).
III. Hình thái:
Quan sát hình, cho biết virut có những loại cấu trúc nào?
 Có 3 loại cấu trúc:
Cấu trúc xoắn
Cấu trúc khối
Cấu trúc hỗn hợp
Virut SARS
*Vai trò của axit nucleic
a. Thí nghiệm:
b. Nhận xét:
Tại sao virut phân lập được không phải của chủng B?
-Virut lai mang axit nucleic của chủng A
Vậy axit nucleic có vai trò gì?
-Vai trò axit nucleic: qui định mọi tính trạng của virut.
Có thể nuôi virut trên môi trường nhân tạo như nuôi vi khuẩn không?
-Không nuôi cấy trên môi trường nhân tạo được.
Nếu là thể sống, tại sao virus không có sự trao đổi chất, trao đổi năng lượng, không có cấu tạo tế bào, thậm chí có thể tách ra rồi ghép lại được. Đặc biệt, năm 1935 nhà khoa học người Mỹ Wendell Stanley đã kết tinh được các hạt virus gây bệnh đốm thuốc lá. Hạt virus là những tinh thể nucleoprotein hình kim, có thể lưu trữ được mãi mãi. Khi cấy những tinh thể này vào cây thuốc lá thì triệu chứng bệnh khảm xuất hiện sau đó.
Virut là thể sống hay không sống?
Nếu là thể vô sinh sao chúng lại có thể sử dụng được các biện pháp rất tinh tế để xâm nhập vào tế bào, nhân lên trong tế bào chủ, tạo ra thế hệ virus mới mang đầy đủ đặc điểm di truyền của virus ban đầu.
Tuy nhiên, phần đông xem virus là một thực thể đặc biệt, nằm ở giữa ranh giới sống và không sống: Khi ở trong tế bào, chúng biểu hiện là thể sống, còn khi ở ngoài tế bào chúng thể hiện như thể vô sinh.
Không
Không
Không
Không
Không
Có
Có
Có
Có
Có
So sánh sự khác biệt giữa vi khuẩn và virut?
Bệnh do viroit
Viroit (ARN)
Bệnh củ khoai tây hình thoi
Bệnh do prion
1. Cấu tạo của các virus gồm có:
a. Vỏ protein, lõi acid nucleic, vỏ ngoài
b. Vỏ protein, lõi ADN, vỏ ngoài
c. Vỏ protein, lõi ARN, vỏ ngoài
d. Vỏ glicoprotein, lõi acid nucleic, vỏ ngoài
2. Điền từ: Virus là thực thể sống chưa có .... (1)…, kích thước …(2)…, sống …(3)…

3. Chức năng của phần vỏ protein của virus:
a. Giúp virus gắn vào tế bào chủ
b. Bảo vệ phần lõi acid nucleic
c. Ổn định hình dạng và cấu trúc của virus
d. Tất cả các chức năng trên
CẤU TRÚC XOẮN
Capsome sắp xếp theo chiều xoắn của axit nucleic
Ví dụ:

Hình cầu
Hình que
CẤU TRÚC KHỐI
Capsome sắp xếp theo hình khối đa diện với 20 mặt tam giác đều
CẤU TRÚC HỖN HỢP
Đầu có cấu trúc khối chứa axit nucleic gắn với đuôi có cấu trúc xoắn
1. Lõi axit nucleic (hệ gen của virut)
Bộ gen của virut có thể là ADN hoặc ARN (mạch đơn hoặc mạch kép).
Bộ gen của virut và của sinh vật nhân thực có gì khác nhau?
Bộ gen (ADN)
Bộ gen của sinh vật nhân thực luôn là ADN mạch kép
2. Vỏ capsit của virut:
Vỏ capsit được cấu tạo từ những đơn vị protein nhỏ hơn gọi là capsome.
Vỏ capsit của virut có đặc điểm gì?
HIV
Cấu tạo của virut khảm thuốc lá?
Cấu tạo của virut khảm thuốc lá có gì khác so với cấu tạo của HIV?
Một số virut còn có vỏ ngoài
Cấu tạo vỏ ngoài?
l?p lipit kộp v� protein tuong t? m�ng sinh ch?t? b?o v? virut.
Làm nhiệm vụ kháng nguyên, giúp virut bám trên bề mặt tế bào.
Gai glicôprotein có tác dụng gì?
3. Vỏ ngoài: