CÂY TRE VIỆT NAM
- Thép Mới-

Tre xanh
Xanh tự bao giờ?
Chuyện ngày xưa …đã có bờ tre xanh
Thân gầy guộc, lá mong manh
Mà sao nên lũy nên thành tre ơi?
Ở đâu tre cũng xanh tươi
Cho dù đất sỏi đất vôi bạc màu
Đọc diễn cảm đoạn thơ dưới đây và Chia sẻ với các bạn những hiểu biết của em về loài cây được nhắc đến
Hãy tìm kiếm và ghi lại 1 số thông tin liên quan đến cây tre
Tên 1 truyện dân gian có liên quan đến cây tre:…………………… .……….……………………………….
Tên 1 câu tục ngữ có hình ảnh tre:…………………………………….
…………………………………………
Tên 1 bài thơ có hình ảnh tre:…...
.……………………………………..…
Tên 1 số nhạc cụ làm từ tre:………
…………………………………………
Quan sát hình ảnh sau và cho hình ảnh làm bằng vật liệu gì?
Sản phẩm làm từ cây tre
Cây tre Việt Nam
Thép Mới
I. Đọc -Tìm hiểu chung
1. Đọc- chú thích
Đọc với giọng trầm lắng, suy tư, phía sau ngọt ngào, dịu dàng khi thì khẩn trương sôi nổi, khi thì phấn khởi, hân hoan, thủ thỉ...
Cây tre là người bạn thân của nông dân Việt Nam, bạn thân của nhân dân Việt Nam.
Nước Việt Nam xanh muôn ngàn cây lá khác nhau. Cây nào cũng đẹp, cây nào cũng quý, nhưng thân thuộc nhất vẫn là tre nứa. Tre Đồng Nai, nứa Việt Bắc, tre ngút ngàn Điện Biên Phủ, lũy tre thân mật làng tôi…đâu đâu ta cũng có nứa tre làm bạn.
Tre, nứa, trúc, mai, vầu mấy chục loại khác nhau, nhưng cùng một mầm non măng mọc thẳng. Vào đâu tre cũng sống, ở đâu tre cũng xanh tốt. Dáng tre vươn mộc mạc, màu tre tươi nhũn nhặn. Rồi tre lớn lên, cứng cáp, dẻo dai, vững chắc. Tre trông thanh cao, giản dị, chí khí như người.
Nhà thơ đã có lần ca ngợi:
Bóng tre trùm mát rượi.
Bóng tre trùm lên âu yếm làng, bản, xóm, thôn. Dưới bóng tre của ngàn xưa, thấp thoáng mái đình mái chùa cổ kính. Dưới bóng tre xanh, ta gìn giữ một nền văn hóa lâu đời. Dưới bóng tre xanh, đã từ lâu đời, người dân cày Việt Nam dựng nhà, dựng cửa, vỡ ruộng, khai hoang. Tre ăn ở với người, đời đời, kiếp kiếp. Tre, nứa, mai, vầu giúp người trăm nghìn công việc khác nhau. Tre là cánh tay của người nông dân:
Cánh đồng ta năm đôi ba vụ
Tre với người vất vả quanh năm.
Tre với người như thế đã mấy nghìn năm. Một thế kỉ “văn minh”, “khai hóa” của thực dân cũng không làm ra được một tấc sắt. Tre vẫn phải còn vất vả mãi với người. Cối xay tre nặng nề quay, từ nghìn đời nay, xay nắm thóc.
Giang chẻ lạt, buộc mềm, khít chặt như những mối tình quê cái thưở ban đầu thường nỉ non dưới bóng tre, bóng nứa:
I. Đọc -Tìm hiểu chung
1.Đọc – chú thích
Lạt này gói bánh chưng xanh
Cho mai lấy trúc, cho anh lấy nàng…
Tre còn là nguồn vui duy nhất của tuổi thơ. Các em bé còn có đồ chơi gì nữa ngoài mấy que chuyền đánh chắt bằng tre.
Tuổi già hút thuốc làm vui. Vớ chiếc điếu cày tre là khoan khoái. Nhớ lại vụ mùa trước, nghĩ đến những mùa sau, hay nghĩ đến một ngày mai sẽ khác…
Suốt một đời người, từ thưở lọt lòng trong chiếc nôi tre, đến khi nhắm mắt xuôi tay, nằm trên giường tre, tre với mình, sống có nhau, chết có nhau, chung thủy.
Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất.
Người xưa có câu: “Trúc dẫu cháy, đốt ngay vẫn thẳng”. Tre là thẳng thắn, bất khuất! Ta kháng chiến, tre lại là đồng chí chiến đấu của ta. Tre vốn cùng ta làm ăn, lại vì ta mà cùng ta đánh giặc.
Buổi đầu, không một tấc sắt trong tay, tre là tất cả, tre là vũ khí. Muôn ngàn đời biết ơn chiếc gậy tầm vông đã dựng nên thành đồng Tổ quốc! Và sông Hồng bất khuất có cái chông tre.
Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của quân thù. Tre xung phong vào xe tăng, đại bác. Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín. Tre hi sinh để bảo vệ con người. Tre, anh hùng lao động! Tre, anh hùng chiến đấu!
Nhạc của trúc, nhạc của tre là khúc nhạc của đồng quê. Nhớ một buổi trưa nào, nồm nam cơn gió thổi, khóm tre làng rung lên man mác khúc nhạc đồng quê.
Diều bay, diều lá tre bay lưng trời…
Sáo tre, sáo trúc vang lưng trời…
Gió đưa tiếng sáo, gió nâng cánh diều…
Trời cao lồng lộng, đồng ruộng mênh mông hãy lắng nghe tiếng hát giữa trời cao của trúc, của tre…
“Tre già măng mọc”. Măng mọc trên phù hiệu ở ngực thiếu nhi Việt Nam, lứa măng non của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Các em, các em rồi đây lớn lên, sẽ quen dần với sắt, thép và xi măng cốt sắt.
Nhưng, nứa, tre sẽ còn mãi với các em, còn mãi dân tộc Việt Nam, chia bùi sẻ ngọt của những ngày mai tươi hát, còn mãi với chúng ta, vui hạnh phúc, hòa bình.
Ngày mai, trên đất nước này, sắt, thép có thể nhiều hơn tre, nứa. Nhưng, trên đường trường ta dấn bước, tre xanh vẫn là bóng mát. Tre vẫn mang khúc nhạc tâm tình. Tre sẽ càng tươi những cổng chào thắng lợi. Những chiếc đu tre vẫn dướn lên bay bổng. Tiếng sáo diều tre cao vút mãi.
Cây tre Việt Nam! Cây tre xanh, nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy chung, can đảm. Cây tre mang những đức tính của người hiền là tượng trưng cao quý của dân tộc Việt Nam.
2.
Tác giả
Thép Mới tên thật là Hà Văn Lộc
(1925 – 1991)
Quê quán: Tây Hồ, Hà Nội.
Chuyên viết về đề tài Chiến tranh Đông Dương và Chiến tranh Việt Nam
Ông vừa là một nhà báo sắc sảo vừa là một người chiến sĩ cách mạng kiên cường.
3.
Tác phẩm
Năm sáng tác: 1955
- Xuất xứ: văn bản là lời bình cho bộ phim cùng tên của các nhà điện ảnh Ba Lan
- Thể loại: Bút kí chính luận + miêu tả, biểu cảm
Bố cục: 3phần
Đoạn 1: Từ đầu  chí khí như người
Đoạn 2: Tiếp  chiến đấu
Đoạn 3:
Còn lại
Giới thiệu chung về cây tre VN
Sự gắn bó của cây tre với con người VN
Vai trò của tre ở hiện tại và tương lai
Nội dung chính
Video
II. Khám phá văn bản
1. Giới thiệu về cây tre Việt Nam
a.Giới thiệu về cây tre:
- Tre là bạn thân…; Tre, nứa, trúc, mai, vầu
-> So sánh
=> Là hình ảnh gần gũi quen thuộc đối với nhân dân Việt Nam .
b.Vẻ đẹp về cây tre:
Tìm các thông tin tương ứng ghi vào mẫu phiếu sau và dán lên trên bảng.
Làm việc nhóm
Nhóm 1: Tìm các chi tiết miêu tả về hình dáng, màu sắc của cây tre?
………………………………………………………………………………………

Nhóm 2: Tìm các chi tiết miêu tả về Môi trường sống của cây tre? ………………………………………………………………………………………
Nhóm 3: - Theo em tác giả đã sử dụng thành công những biện pháp nghệ thuật nào để nói về hình ảnh cây tre? Tác dụng?
- Từ đó em thấy tác giả đã ca ngợi những phẩm chất nào về cây tre?

………………………………………………………………………………………
1. Giới thiệu về cây tre Việt Nam
Hình dáng
- vươn mộc mạc và thanh cao;
- mọc thẳng, cứng cáp, dẻo dai
- Tươi nhũn nhặn
Màu sắc
- Vào đâu tre cũng sống;
cũng xanh tốt
-> Nhân hóa, liệt kê, tính từ .
Môi trường sống
=> Phẩm chất thẳng thắn, bất khuất, sức sống bền bỉ , mãnh liệt của cây tre.
Nghệ thuật
Nghệ thuật
?Từ những phẩm chất của cây tre gợi cho em liên tưởng đến ai?
? Vì sao tác giả lại liên tưởng đến những phẩm chất của con người?
Tre đã trở thành một biểu tượng sáng giá qua phép nhân hóa, hệ thống các tính từ đã nhấn mạnh phẩm chất của tre: sức sống kì diệu, mạnh mẽ với những vẻ đẹp riêng, mang những giá trị cao quý: thanh cao, giản dị, chí khí và gắn bó với con người trong nhiều hoàn cảnh, cùng con người chiến đấu giữ làng giữ nước, biểu lộ cảm xúc qua âm thanh, nhạc cụ…đó là phẩm chất tốt đẹp này của tre và cũng chính là phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam trên những chặng đường vẻ vang của lịch sử.
=> Ca ngợi phẩm chất tốt đẹp con người Việt Nam .
Vi deo
CÂY TRE VIỆT NAM
- Vẻ đẹp giản dị
- Sức sống bền bỉ, mãnh liệt
- Ngay thẳng, thủy chung
2. Ý nghĩa của tre với người VN
Trong
đời sống
Trong
chiến đấu
a/ Trong cuộc sống
Trong lao động sản xuất
Tre ăn ở với người đời đời kiếp kiếp
Tre là cánh tay của người nông dân, giúp người trăm nghìn công việc khác nhau
 Tre là người bạn khăng khít với đời sống hàng ngày, cảm thông, chia sẻ, đỡ đần
Trong văn hóa, sinh hoạt
Là nơi lưu giữ một nền văn hóa lâu đời.
Là nguồn vui của trẻ thơ cho đến người già.
a/ Trong cuộc sống
Lọt lòng trong chiếc nôi tre
Nhắm mắt xuôi tay trên chiếc giường tre
b/ Trong chiến đấu
Gậy tre
Chông tre
Ngọn tầm vông
CÂY TRE VIỆT NAM
Tre anh hùng lao động
Tre anh hùng chiến đấu
Nhân hóa, điệp ngữ
 Tre dũng cảm, kiên cường
3. Vị trí của cây tre trong tương lai
Tre là phương tiện để con người bộc lộ cảm xúc (Tiếng sáo)
Tre là biểu tượng cho sự tiếp nối của các thế hệ con người
Tre mãi là người bạn đồng hành chung thủy của con người
Tre là tượng trưng cao quý của dân tộc Việt Nam.
III. Tổng kết
Sử dụng nhiều chi tiết, hình ảnh chọn lọc mang ý nghĩa biểu tượng.
Nghệ thuật
Sử dụng thành công phép nhân hóa.
Lời văn giàu xúc và nhịp điệu.
Nội dung
Vẻ đẹp và sự gắn bó của cây tre với đời sống dân tộc ta.
Sự am hiểu về cây tre, tình cảm sâu nặng, yêu quý, trân trọng, tin tưởng và tự hào đối với cây tre VN của tác giả
Tre già khó uốn. Tre non dễ uốn.
(Tục ngữ)
Lạt này gói bánh chưng xanh
Cho mai lấy trúc, cho anh lấy nàng.
Thơ:
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát.
( Viễn Phương)
Làng tôi sau lũy tre mờ xa
Tình yêu quê hương những nếp nhà.
( Hồ Bắc)
CA DAO :
- Chặt tre cài bẫy vót chông
Tre bao nhiêu lá thương chồng bấy nhiêu.
- Em về cắt rạ đánh tranh
Chặt tre chẻ lạt cho anh lợp nhà
Sớm khuya hoà thuận đôi ta
Hơn ai gác tía lầu hoa một mình.
- Một cành tre, năm bảy cành tre
Đẹp duyên thì lấy chớ nghe họ hàng.
-Làng tôi có luỹ tre xanh
Có sông Tô Lịch uốn quanh xóm làng.
- Trăng lên tắm luỹ tre làng
Trăng nhòm qua cửa, trăng tràn vô nôi.
TRE XƯA
TRE NAY
THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm
(Bài ca vỡ đất – Hoàng Trung Thông)
Theo em, từ “bàn tay” trong dòng thơ thứ nhất chỉ đối tượng nào?
GV yêu cầu HS đọc phần thông tin trong SGK trang 99 – 100 và nêu hiểu biết về hoán dụ;
Làm việc nhóm
Đọc câu thơ sau:
Áo chàm đưa buổi phân li
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay
? Áo chàm để chỉ ai? Tại sao?
Nêu hiểu biết về hoán dụ?

BÀI TẬP
Bài tập 1 (SGK trang 99 – 100)
Các từ in đậm trong những câu sau có nghĩa hoán dụ. Em hãy giải thích nghĩa của các từ ngữ đó.
nhắm mắt xuôi tay
Mái nhà tranh, đồng lúa chín
Áo cơm nhà cửa
Các từ in đậm trong những câu sau có nghĩa hoán dụ. Em hãy giải thích nghĩa của các từ ngữ đó.
Bài tập 2 (SGK trang100)
Chỉ ra biện pháp tu từ được sử dụng trong những câu sau và nêu tác dụng
Đời cha ông với đời tôi
Như con sông với chân trời đã xa
b)gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của quân thù. Tre xung phong vào xe tăng, đại bác.





Đẽo cày theo ý người ta
Sẽ thành khúc gỗ chẳng ra việc gì
Liên tưởng đến thành ngữ: Đẽo cày giữa đường;







Ý nghĩa: những người không độc lập, không có chính kiến riêng, luôn bị tác động và thay đổi theo ý kiến người khác thì làm việc gì cũng không đạt được kết quả.
THÀNH NGỮ
LUYỆN TẬP
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
VẬN DỤNG
5
6
4
2
3
1

Ề
Ô
I
D
U
T
M
V
G
Ậ
Y
N
T
Ầ
G
R
E
S
Á
O
T
R
E
V
I
N
À
N
G
E
T
I
À
M
Ă
N
G
M
Ọ
C
N
A
N
H
Â
N
H
Ó
M
T
R
E
A
G
N
U
H
H
N
TRÒ CHƠI Ô CHỮ
T
R
E
G
A
1.

Ô chữ gồm 4 chữ cái

Đồ chơi trẻ em, cốt làm bằng tre và dán giấy, ưa gió.
2.

Ô chữ gồm 10 chữ cái
Một loại vũ khí thô sơ bằng tre chống lại xe tăng -sắt thép kẻ thù.
3.

ô chữ gồm 6 chữ cái

Nhạc cụ làm bằng tre
4.

ô chữ gồm 4 chữ cái
Là tiếng thiếu trong câu ca dao sau:
“Lạt này gói bánh chưng xanh,
Cho mai lấy trúc cho anh lấy…”

5.

Ô chữ gồm13 chữ cái
Sự tiếp nối các thế hệ của tre được đúc
kết bằng một thành ngữ.
6.

ô chữ gồm7 chữ cái

Biện pháp nghệ thuật sử dụng rộng rãi và thành công trong bài “Cây tre Việt Nam”

Vận dụng
Đọc kĩ văn bản, nhớ được các chi tiết, các hình ảnh so sánh, nhân hóa đặc sắc
Sưu tầm một số bài văn , bài thơ viết về cây tre Việt Nam
Chuẩn bị: Viết
Tạm biệt các em!!!