BÀI 37
ĐỘT BIẾN
NST
III. ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NST

Cho biết dưới đây là những dạng
đột biến cấu trúc NST nào?
A

A
C
A
B
K
D
A

E

B

D

F G
H
B

F G
B C
H
D E
D C
F G
E
H
L M C
F G
E N P
H
B

a) Bộ NST bình
thường

b) Bộ NST bị đột biến

Ở hình 37.1b, bộ NST có bất thường về số lượng: bộ NST có 47 chiếc,
trong đó NST số 18 có 3 chiếc.

Thế nào là đột biến số lượng NST?

Đột biến số lượng NST
là những thay đổi về
số lượng xảy ra ở một
hoặc một số cặp NST
hoặc ở cả bộ NST.

2. Phân loại

Hình 37.3. Bộ NST
bình thường

Hình 37.4. Bộ NST đột
biến

Quan sát và chỉ ra các
bất thường về số lượng
ở từng cặp NST như thế

Hình 37.3. Bộ NST bình
thường (2n = 8)

1

2

Cá thể NST số 4 có 3
a.
chiếc (2n+1)

Lệch bội NST
số 4 (Thể ba
nhiễm)

3

4

Hình 37.3. Bộ NST bình
thường (2n = 8)

1

2

Cá thể NST số 4 có 1
b.
chiếc (2n-1)

Lệch bội NST
số 4 (thể một

3

4

Hình 37.3. Bộ NST bình
thường (2n = 8)

1

2

Cá thể Mỗi NST đều
c.
có 3 chiếc (3n)

Đa bội (3n)

3

4

Hình 37.3. Bộ NST bình
thường (2n = 8)

Cá thể
d.

1

2

Mỗi NST đều có
4 chiếc (4n)

Đa bội (4n)

3

4

Thể đa bội khá phổ biến ở thực
vật, nhưng ít phổ biến ở các
loài động vật.

Đột biến
số lượng
NST

Lệch bội: Thay đổi
số lượng ở một, một
số cặp NST.
Đa bội: Thay đổi số
lượng ở cả bộ NST
theo bội số của n
(>2n).

3. Tác hại và ý nghĩa

Tác hại và ý nghĩa:
Đột biến số lượng NST gây mất
cân bằng toàn bộ hệ gene của cá
thể, do đó có thể ảnh hưởng đến
sức sống, khả năng sinh sản ở tuỳ
loài sinh vật.
Đột biến NST là nguồn nguyên liệu
cho chọn giống và tiến hóa.

Ví dụ, người có bộ NST với 3 NST số 21 gây hội
chứng Down.
Biểu hiện thường có đặc điểm bất thường trên
khuôn mặt (mũi tẹt, mắt chếch lên trên,...), tầm

Albert Francis
Blakeslee
(1874-1954)

Tế bào đa bội có số lượng NST
tăng gấp bội dẫn đến kích thước
tế bào lớn, cơ quan sinh dưỡng to,
sinh trưởng phát triển mạnh.
Đặc điểm này có ý nghĩa quan
trọng trong chọn giống vì có thể
tạo ra những giống vật nuôi cây
trồng có kích thước lớn, năng suất

Ví dụ, hàu tam bội (3n) có tốc độ phát
triển nhanh và kích thước lớn hơn hàu lưỡng
bội (2n).

1. Tăng cường hệ miễn
dịch
2. Ăn hàu hỗ trợ giảm cân
3. Cải thiện chức năng
não
4. Giúp xương chắc khỏe
5. Tăng cường thị lực
6. Tốt cho sức khỏe tình
dục ở cả nam giới và nữ
giới
7. Cải thiện tâm trạng
8. Thúc đẩy năng lượng
9. Giảm nguy cơ bệnh tim

Nuôi ở Nha
Trang

Ví dụ, Một số loài thực vật có bộ NST 3n,
5n,... hầu như bất thụ do mất sự cân bằng
trong quá trình phân li NST ở giảm phân tạo
giao tử. Do vậy, các giống cây này có thể tạo
quả không hạt như dưa hấu (3n) không hạt,
nho (3n) không hạt (hình 37.6).

Em có biết
Một số loài thực vật có bộ
NST đa bội từ hai hoặc nhiều
loài khác nhau.

The origin of bread wheat.
Bread wheat (Triticum
aestivum), is an allohexaploid originated via
multiple hybridizations.
The most accepted
hypothesis of its origin is
based on the hybridization of
Triticum urartu (AA; 2× = 14)
and Aegilops speltoides (BB;
2× = 14), resulting in
tetraploid pasta wheat
(AABB; 4× = 28). At the next
step, hybridization of the
tetraploid wheat with
Aegilops tauschii (DD; 2× =
14) resulted in the
emergence of the hexaploid

Lúa mì
hoang
dại

Lúa mì
hoang
dại

Cỏ dại

2n=1
4

2n=1
4

2n=1
4

4n=2
8

6n=4

Ví dụ, loài lúa mì
lục bội (6n)
Triticum aestivum
có bộ NST của ba
loài bao gồm loài
lúa mì hoang dại
Triticum tauschii,
Triticum uratu và
loài cỏ dại Aegilops
speltoides.
Hiện tượng đa bội
này có thể hình
thành nên loài mới,
làm tăng sự đa

VD/75.
Một số giống vật nuôi, cây trồng được tạo ra
từ đột biến NST ở địa phương em (trong Việt
Nam)

Trồng ở Thiệu
Trung

Trồng ở
Thiệu Đô

Mulberry (Morus

Silkworm

Water
spinach

2n

4n

1. Phát biểu nào sau đây
không đúng về đột biên
NST?
A.Đột biến NST là sự biến
đổi trong cấu trúc hoặc số
lượng của NST.
B. Đột biến NST được phân
loại thành bốn dạng: mất
đoạn, đảo đoạn, lặp đoạn và
chuyển đoạn NST.
C. Đột biến cấu trúc NST làm
thay đổi số lượng, trật tự
các gene trên NST.

B
Đúng – theo ghi nhớ
Không đúng – Vì đột
biến cấu trúc NST có
4 dạng
Đúng – theo mục
3/180
Đúng – theo mục
3/181

2. Có bao nhiêu phát biểu sau đây là
đúng
(1) Dưa hấu tam bội không hạt thường
bất thụ.
(2) Thể đa bội ở thực vật phổ biến hơn
ở động vật.
(3) Hội chứng Cri-du-chat do lặp đoạn
ở nhiễm sắc thể số 5.
(4) Bệnh bạch cầu tuỷ xương mạn tính
do đột biến chuyển đoạn giữa nhiễm
sắc thể số 22 với nhiễm sắc thể số 9.

a) Bộ nhiễm sắc
thể bình thường

Ở cặp NST số 5
có 1 NST mất
một đoạn nên
ngắn hơn NST
bình thường.

c) Bộ nhiễm sắc
thể bị đột biến

2. Có bao nhiêu phát biểu sau đây là
đúng
(1) Dưa hấu tam bội không hạt thường
bất thụ.
(2) Thể đa bội ở thực vật phổ biến hơn
ở động vật.
(3) Hội chứng Cri-du-chat do lặp đoạn
ở nhiễm sắc thể số 5.
(4) Bệnh bạch cầu tuỷ xương mạn tính
do đột biến chuyển đoạn giữa nhiễm
sắc thể số 22 với nhiễm sắc thể số 9.

C