Bài 17:

1
2
3

A. HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU

?Quan sát 2 bức ảnh trên và cho biết em hiểu gì về hai bức ảnh trên, sự kiện lịch sử
nào được nhắc đến trong hai bức hình trên hãy chia sẻ hiểu biết của em về những sự kiện
lịch sử liên quan đến các bức hình đó?

B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

1. Cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta 1858 – 1874
* Nguyên nhân Pháp xâm lược :
- Từ giữa thế kỉ XIX, các nước tư bản phương Tây đẩy mạnh xâm lược các nước Phương
Đông, trong đó có Việt Nam.
- Việt Nam có vị trí địa lí thuận lợi, giàu tài nguyên thiên nhiên.
- Chế độ phong kiến Việt Nam khủng hoảng, suy yếu.
- Lấy cớ bảo vệ đạo Gia Tô.
- Về phía Pháp:
Theo
emnhu
tại cầu
sao về
Pháp
+ CNTB phát triển, xuất
hiện
thị trường
lược–Việt
+ Pháp lấy cớ bảo vệ xâm
đạo Gia
tô đãNam?
đem quân xâm lược Việt Nam
- Về phía ta:
+ Nước ta có vị trí chiến lược quan trọng
+ Triều đình Nguyễn bạc nhược yếu hèn, với chính sách thủ cựu (triều đình suy yếu,
thực hiện chính sách “Bế quan tỏa cảng” – không giao lưu với bên ngoài)

a.Cuộc kháng chiến ở Đà Nẵng và Nam Kì (1858-1862).
* Chiến sự ở Đà Nẵng (tháng 9/1858 - tháng 2/1862):

Vì sao Pháp chọn
Đà Nẵng làm điểm
tấn công nước ta?

31/8/1858, Pháp – Tây Ban Nha dàn trận trước cửa biển Đà Nẵng

* Chiến sự ở Đà Nẵng (tháng 9/1858 - tháng 2/1862):
- Sáng 1/9/1858, TDP bắt đầu nổ súng xâm lược nước ta ở Đà Nẵng.
- Dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Tri Phương chúng ta đã thu được thắng lợi bước đầu => Sau
5 tháng, Pháp chỉ chiếm được bán đảo Sơn Trà bước đầu làm thất bại âm mưu: “đánh nhanh
thắng nhanh” của Pháp.

Triều đình đã làm gì
để kháng Pháp?
- Nhà Nguyễn cử Nguyễn Tri Phương làm tổng chỉ huy
- Xây thành đắp luỹ
- Thực hiện “vườn không nhà trống”

* Chiến sự ở Đông Nam Kì (tháng 2/1859 - tháng 6/1862):
- 2/1859, Pháp kéo quân từ Đà Nẵng vào Gia Định

Lí do tại sao Pháp
lại chuyển mục tiêu
tấn công vào mặt trận
Gia Định?

- Gia Định và Nam Kì là vựa lúa lớn.
- Đây là khu vực có hệ thống giao thông thủy.

* Chiến sự ở Đông Nam Kì (tháng 2/1859 - tháng 6/1862):
- 2/1859, Pháp kéo quân từ Đà Nẵng vào Gia Định

17/02/1859

Nhân dân
đã chống Pháp
như thế nào?
Về phía nhân dân đã chống Pháp một
cách quyết liệt và tạo cho pháp nhiều khó
khăn

- 2/1859, Pháp kéo quân từ Đà Nẵng vào Gia Định

- Quân triều đình chống trả yếu ớt rồi tan rã. Nhưng nhân dân đã tự động đứng lên kháng
Pháp làm cho chúng rất khó khăn

- 24/12/1861, Pháp tấn công Đại đồn Chí Hoà.
Quân triều đình kháng cự quyết liệt, nhưng không
cản được giặc. Đại đồn Chí Hoà thất thủ.
+ Phong trào kháng chiến của nhân dân vẫn tiếp
diễn sôi nổi,nghĩa quân Nguyễn Trung Trực đã đốt
cháy tàu Ét pê rang (Hi Vọng) của quân Pháp trên
sông Nhật Tảo ( 12/1861)

24/12
/1861

- Cuối tháng 3 đại quân Pháp tiếp tục chiếm các tỉnh Gia Định, Định Tường, Biên Hoà,
Vĩnh Long Sau đó, Pháp đánh chiếm các tỉnh Nam kỳ: Định Tường, Biên Hoà và Vĩnh
Long.

- Ngày 5/6/1862, Triều đình Huế ký với Pháp hiệp ước Nhâm Tuất

Trước sức
mạnh của Pháp, triều
đình đã có những
động thái gì?

Chánh sứ Phan Thanh Giản
(1796-1867), người đại diện triều
đình nhà Nguyễn ký Hòa ước Chánh sứ Phan Thanh Giản và Phó sứ Lâm Duy
Nhâm Tuất (5/6/1862) với Pháp Hiệp ký hòa ước Nhâm Tuất (5/6/1862) với Pháp tại
tại Sài Gòn.
Sài Gòn.

* Nội dung của Hiệp ước Nhâm Tuất (1862):
- Triều đình thừa nhận quyền cai quản của nước Pháp ở 3 tỉnh miền
Đông Nam Kì (Gia Định, Định Tường, Biên Hoà và đảo Côn Lôn).
- Mở ba cửa biển (Đà Nẵng, Ba Lạt, Quảng Yên) cho Pháp vào buôn bán
- Cho phép người Pháp và Tây Ban Nha tự do truyền đạo Gia Tô, bãi bỏ
lệnh cấm đạo trước đây.
- Bồi thường cho Pháp một khoản chiến phí tương đương 288 vạn lạng
bạc.
- Pháp sẽ “trả lại” thành Vĩnh Long cho triều đình khi nào triều đình
buộc được dân chúng ngừng kháng chiến.

Em có nhận xét gì về Hiệp ước Nhâm Tuất?
Hiệp ước này rõ ràng triều đình nhà Nguyễn đã bước đầu đầu hàng
thực dân Pháp. Đây là văn kiện bán nước, đem lại quyền lợi cho Pháp
và triều đình nhà Nguyễn

b. Nhân dân Nam Kì tiếp tục kháng chiến ( 1862-1874).
+ Sau hiệp ước Nhâm Tuất, triều đình Huế tập trung lực lượng đàn áp các cuộc khởi
nghĩa của nông dân ở Bắc kì và Trung kì, ngăn cản phong trào kháng chiến của Nhân
dân ở Nam kì.
+ Lợi dụng sự bạc nhược đó năm 1867,thực dân Pháp đánh chiếm ba tỉnh miền Tây
Nam kì. Cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân vẫn tiếp diễn ngày càng mạnh mẽ
dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Trung Trực,Trương Định….
+ Nhân dân Nam kì nổi lên chống Pháp với nhiều hình thức: Bất hợp pháp với giặc, đấu
tranh vũ trang, thành lập nhiều trung tâm kháng chiến, dùng văn thơ chống giặc như
Nguyễn Đình Chiểu, Phan Văn Trị…

Tên thật là Nguyễn Văn Chương, quê làng Đường
Long, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên, còn tên
Nguyễn Tri Phương do vua Tự Đức cải tên (1850),
hàm ý nói về con người nghĩa dũng, nhiều mưu
chước. Từ đó, Nguyễn Tri Phương trở thành tên chính
của ông. Xuất thân trong một gia đình nông dân,
không được qua trường lớp, nhưng nhờ trí thông minh
và ý chí tự học, tự lập cao, đã làm nên sự nghiệp lớn.
Bắt đầu từ chân thơ lại ở cấp huyện, do tài năng mà
được tiến cử lên triều đình Minh Mạng, được thu
dụng và lần lượt giữ nhiều chức vụ trọng yếu suốt ba
triều Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức.
Nguyễn Tri Phương (1800 - 1873)

* Nguyễn Trung Trực (Sinh 1837 – mất 1868) là liệt sĩ cận đại, nhà lãnh
đạo cuộc khởi nghĩa chống Pháp ở Tân An (nay thuộc tỉnh Long An) và
Rạch Giá (nay thuộc tỉnh Kiên Giang), tục gọi là Quản Chơn hay Quản
Lịch. Quê ở phủ Tân An, tỉnh Gia Định (nay thuộc ngoại ô thị xã Tân An,
Long An).
Vào buổi sáng ngày 27 tháng 10 năm 1868 Pháp đem Nguyễn Trung Trực
ra hành quyết. Ông Trực yêu cầu Pháp mở trói, không bịt mắt để ông nhìn
đồng bào và quê hương trước phút "ra đi". Bô lão làng Tà Niên đến vĩnh
biệt ông, đã trải xuống đất một chiếc chiếu hoa có chữ "thọ"(chữ Hán) màu
đỏ tươi thật đẹp cho ông bước đứng giữa. Ông hiên ngang, dõng dạc trước
pháp trường, nhìn bầu trời, nhìn đất nước và từ giã đồng bào…Tương
truyền, trước khi bị hành quyết Nguyễn Trung Trực đã ngâm một bài thơ:
“Theo việc binh nhưng thuở trẻ trai,
Phong trần hăng hái tuốt gươm mài.
Anh hùng gặp phải hồi không đất,
Thù hận chang chang chẳng đội trời.”
Câu nói nổi tiếng: “Bao giờ Tây nhổ hết cỏ nước Nam mới hết người Nam

Nghĩa quân Nguyễn Trung Trực đốt cháy chiếc tàu chiến
étpêrăng (Hy Vọng) của pháp trên sông Vàm Cỏ Đông
ngày 10/12/1861

Câu nói của Nguyễn Trung Trực:
“Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam
Thì mới hết người Nam đánh Tây”.

Trương Định

• Trương Định (1820-1864), hay Trương
Công Định, là võ quan nhà Nguyễn.
• Năm 1859, Pháp chiếm thành Gia Định.
Trương Định đem quân đồn điền của mình
lên đóng ở Thuận Kiều (Gia Định), đánh
thắng đối phương ở Cây Mai, Thị Nghè...
• Đầu 1861, Trương Định phối hợp với binh
của Nguyễn Tri Phương phòng giữ chiến
tuyến Chí Hòa. Khi Đại đồn Chí Hòa thất
thủ, ông lui về Gò Công, chiêu binh ứng
nghĩa, trấn giữ vùng Gia Định-Định Tường.

?Em hãy mmô tả buổi lễ phong soái của Trương ĐịnhTrương Định?

H17.4 Trương Định nhận phong soái

Tan chợ vừa nghe tiếng súng Tây, 
Một bàn cờ thế phút sa tay. 
Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy, 
Mất ổ bầy chim dáo dác bay. 
Bến Nghé của tiền tan bọt nước, 
Đồng Nai tranh ngói nhuốm màu mây. 
Hỏi trang dẹp loạn rày đâu vắng, 
Nỡ để dân đeAn mắc nạn này?

NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU
1822 - 1888

“ Tò te kèn thổi tiếng năm ba,
Nghe lọt vào tai, dạ xót xa.
Uốn khúc sông rồng mù mịt khói,
Vắng hoe thành phụng ủ sầu hoa
Tan nhà cám nỗi câu ly hận,
Cắt đất thương thay cuộc giảng hòa
Gió bụi đòi cơn xiêu ngã cỏ,
Ngậm cười hết nói nỗi quan ta.”
PHAN VĂN TRỊ
1830-1910

2. Phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược lan rộng
ra cả nước ( 1873-1884)
 a. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược Bắc Kì lần
 * Âm mưu của Pháp đánh ra Bắc Kì.
thứ nhất ( 1873-1874).
- Xâm chiếm cả nước ta, khai thác vơ vét tài nguyên… phục vụ cho sự phát triển kinh tế
TBCN Pháp.
- Làm bàn đạp tấn công xâm lược vào Trung Quốc.

Thực dân Pháp lấy cớ gì đem
quân ra Bắc Kì?

Tại sao đến năm 1973 quân Pháp ở Nam Kì lại
triển khai mở rộng đánh chiếm Bắc Kỳ?

Nam Kỳ đã được củng cố, biết rõ triều đình Huế suy
yếu không có phản ứng gì đáng kể.

? Thực dân Pháp lấy cớ gì đem quân ra Bắc Kì

HÀ NỘI

PHỦ THỪA THIÊN

BIÊN HÒA
HÀ TIÊN

GIA ĐỊNH
ĐỊNH TƯỜNG

ĐẠI ÚY GÁC – NI - Ê

Xem vi deo và nêu quá trình TD Pháp xâm lược Bắc Kì lần thứ nhất và cuộc
chiến đấu của nhân dân ta?

- Sáng ngày 20/11/1873, Pháp nổ súng đánh thành Hà Nội. Đến trưa thành Hà
Nội thất thủ.
Quân Nguyễn Tri Phương

Quân Gác- ni- ê

7000 quân+ nhân dân phối
212 lính, 11 khẩu đại bác,
hợp
2 tàu chiến và 1 tàu đổ bộ

Tại sao Pháp hoàn thành xâm lược Nam khi
vào năm 1867 nhưng mãi đến năm 1873 thì
mới đem quân ra Bắc kì?

5/11/1873

HÀ NỘI

19/11/1873
20/11/1873

Kinh thành
Huế

HÀ
NỘI

…
…

Hải Dương

Hải Phòng
Hưng Yên

Ninh Bình

…
…

Phủ Lý

Nam Định

Quân Pháp đánh thành Hà Nội năm 1873

Quân Pháp chiếm Hải Dương

Quân Pháp hạ thành Ninh Bình

Quân Pháp trèo lên mặt thành Nam Định

- Thực dân Pháp mở rộng xâm lược Bắc Kỳ: chưa đầy một tháng đã chiếm được vùng Hải
Dương, Hưng Yên, Phủ Lí, Ninh Bình, Nam Định…
- Tại các tỉnh đồng bằng: Quân Pháp đi đến đâu cũng bị nhân dân đột kích, tập kích. Điển hình
là phong trào cha con ông Nguyễn Mậu Kiến (Thái Bình) và Phạm Văn Nghị (Nam Định)
Thái độ của triều đình Nguyễn và nhân dân ta khi Pháp đánh Hà Nội?

Triều đình Nguyễn:
Thái độ cầm chừng- chủ yếu thiên
về thương thuyết

Nhân dân:
Cương quyết đánh giặc dưới sự
lãnh đạo của các quan lại chủ chiến

- Nhân dân bỏ thuốc độc vào giếng nước, thức ăn, kho thuốc súng của Pháp.
Sau thấtnhân
thủ ở Thành
Hà vẫn
Nội vàduy
sự hitrì kháng chiến dưới sự chỉ huy của
- Khi thành Hà Nội bị chiếm,
dân ta
sinh của Nguyễn Tri Phương có dập tắt
văn thân, sĩ phu yêu nước
đã lập nghĩa hội, bí mật tổ chức chống Pháp.
đươc phong trào của nhân dân ta
- Thừa lúc Gác-ni-e đánh xuống Nam
Định, quân do Hoàng Tá Viêm (phò mã của triều
không?
Nguyền) đóng ở Sơn Tây kéo về phối hợp cánh quân triều đình Trương Quang Đàn
đóng ở Bắc Ninh để tấn công Hà Nội.
- Năm 1865, xây dựng căn cứ ở Sơn Tây, nghe tin Gác-ni-ê kéo quân từ Nam Định về
- 21/12/1873, Lưu Vĩnh Phúc kéo quân sát vào thành khiêu chiến rồi rút chạy, Gác-ni-ê
cho quân đuổi theo rơi vào ổ phục kích của quân ta tại Cầu Giấy. Toán quân Pháp bị
tiêu diệt hoàn toàn trong đó có Gác-ni-ê.

20/11/1873

Quân Pháp do Gacnie chỉ huy
Quân ta do Hoàng Tá Viêm và
Lưu Vĩnh Phúc chỉ huy
Nơi Gacnie tử trận

Gacnie bị giết tại trận Cầu Giấy 1873

? Em có nhận xét gì về chiến thắng trận Cầu Giấy ?
=> Khiến cho nhân dân ta phấn khởi, làm cho thực dân Pháp hoang man lo sợ và tìm cách thương lượng,
Pháp gặp khó khăn nội bộ, Lo ngại Trung Quốc và Anh sẽ can thiệp vào Bắc Kỳ, lại vấp phải sự kháng cự của
nhân dân.
Mở ra cơ hội để nhân dân ta tấn công tiêu diệt buộc chúng phải rút khỏi Bắc Kỳ.

?Triều đình Huế có động thái gì?

- Triều đình Huế ký Hiệp ước Giáp Tuất (15/3/1874).

NỘI DUNG HIỆP ƯỚC GIÁP TUẤT (15-3-1874)
Triều đình nhà Nguyễn chính thức thừa nhận 6
tỉnh Nam Kì là đất thuộc Pháp.
Pháp rút quân khỏi Hà Nội và các tỉnh đồng bằng
Bắc Kì. Tuy nhiên vẫn có quyền đi lại, buôn bán, kiểm
soát và điều tra tình hình ở Việt Nam.

Em có nhận xét, đánh giá gì về việc triều đình nhà Nguyễn kí
Hiệp ước 1874 với Pháp?
 Hiệp ước Nhâm Tuất (5/6/1862): cắt cho Pháp 3 tỉnh Đông Nam Kỳ (Biên
Hòa, Định Tường, Gia Định) và đảo Côn Lôn.
 6/1867: cắt cho Pháp 3 tỉnh miền Tây Nam Kỳ (An Giang, Vĩnh Long, Hà
Tiên).
 Hiệp ước Giáp Tuất (15/3/1874): thừa nhận 6 tỉnh Nam Kỳ là đất thuộc
Pháp.
 Với bản Hiệp ước Giáp Tuất (15/3/1874) đánh dấu quá trình đi từ thế “thủ
để hòa” sang thế “chủ hòa” vô điều kiện của triều Nguyễn.

Tại sao phải gần 10 năm sau khi
Pháp lấyđánh
cớ gìBắc
để đánh
Bắc(1874),
kì lần thứ 2?
kì lầnchiếm
thứ nhất
Pháp mới đem quân ra đánh chiếm
Bắc kì lần thứ 2?

HÀ NỘI

Kinh thành Huế

Tiếp tục giao thiệp với nhà
Thanh mà không hỏi ý kiến Pháp

…
…

…
…

25.4.1882 : Ri-vi-e gửi tối hậu thư, sau đó
bất ngờ tấn công và hạ thành Hà Nội

3/4/1882

Hà Nội

01
02
03

Hải
Dương
Kinh thành Huế

HÀ NỘI

Hải
Phòng

04
05

Hưng Yên

06

Ninh Bình

Gia Định

Phủ Lý

Nam Định