Ngữ văn

11
Chí Pheo

- Nam Cao-

ĐỌC VĂN

Đọc văn CHÍ PHÈO ( NAM CAO)
I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Thể loại: Truyện ngắn
2. Hoàn cảnh sáng tác

- Hoàn cảnh lớn: Đó là giai đoạn xã hội Việt
Nam nửa thực dân nửa phong kiến.
- Hoàn cảnh cảm hứng: 1941- Dựa vào
những việc thật, người thật ở làng quê Nam
Cao trước Cách mạng tháng Tám.

3. Đề tài: người nông dân bị tha hóa
4. Nhan đề: “Cái lò gạch cũ”; NXB đổi

tên thành “Đôi lứa xứng đôi”. 1946 Nam
Cao đổi thành “Chí Phèo” in trong tập
Luống Cày.

Đọc văn CHÍ PHÈO ( NAM CAO)
I. TÌM HIỂU CHUNG

5. Giá trị tác phẩm:
- Một kiệt tác trong văn xuôi Việt
Nam hiện đại
- Có giá trị hiện thực và nhân đạo sâu
sắc, mới mẻ  Trình độ nghệ thuật
bậc thầy của một nhà văn lớn.

“CHÍ PHÈO”
Cái lò gạch cũ
Đi ở, làm
canh điền

Đâm chết Bá
Kiến và tự sát

Bá Kiến
Uất ức,
tuyệt vọng

Vào tù

Chí Phèo bị cự
tuyệt quyền làm
người
Bà cô
Thị Nở

Ra tù
Gặp Thị Nở

Tha hóa
(quỷ dữ)

I. TÌM HIỂU CHUNG
II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
1.1 Hình ảnh làng Vũ
Đại

Đọc văn CHÍ PHÈO ( NAM CAO)

* Làng Vũ Đại: là bức tranh thu nhỏ của
làng Đại Hoàng, quê hương Nam Caođiển hình của làng quê VN trước CMT8.
- Là làng điển hình cho nông thôn Việt
Nam trước Cách mạng Tháng Tám với
những mâu thuẫn điển hình:
+ Nông dân >< địa chủ
+ Địa chủ >< địa chủ
- Đó là một làng quê “xa phủ, xa tỉnh”,
khép kín trong “một cái ao đời” tù đọng,
“dân không quá hai nghìn người”.
Þ Trở thành một miếng mồi béo bở cho
bọn cường hào, địa chủ.

I. TÌM HIỂU CHUNG

Đọc văn CHÍ PHÈO ( NAM CAO)

* “Hắn vừa đi vừa chửi”
Chíchú
Phèo
-> Cách mở truyện bất ngờ, thu hút sự
ý
xuất hiện
của người đọc
như thế
* Tiếng chửi vừa quen vừa lạ
nào đầu
- Quen: hoàn cảnh say rượu vừa đi vừa
tác chửi
phẩm?
- Lạ: + Chửi tất cả: Trời, đời, làng Vũ Đại, cha đứa nào
không chửi với hắn, đứa chết mẹ nào đẻ ra hắn
xét
.|+ Không có người nghe, không Nhận
ai chửi
lại
tiếng chửi
* Ý nghĩa : Chửi vu vơ nhưng ẩn sau là khao khát được giao
của Chí
tiếp
Phèo? Ý
->Tiếng chửi là phản ứng đau đớn, nghĩa
bất mãn với
toàn bộ cuộc đời, khát khao được giao tiếp
nhưng không được ai công nhận sự tồn tại của Chí

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
2. Nhân vật Chí Phèo
2.1 : Sự xuất hiện và tiếng
chửi của Chí Phèo

Là chi tiết nghệ thuật giàu tính hiện thực và
nhân đạo; nét đặc trong nghệ thuật truyện
ngắn

Cách giới thiệu nhân vật mới mẻ, độc đáo,
gây ấn tượng

I. TÌM HIỂU CHUNG
II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
2. Nhân vật Chí Phèo
2.1 : Sự xuất hiện và tiếng
chửi của Chí Phèo
2.2 : Bi kịch tha hóa

Đọc văn CHÍ PHÈO ( NAM CAO)

Trước khi vào tù

Sau khi ra tù

Trước khi vào tù
* Hoàn cảnh xuất thân :

“Một anh đi thả ống
+ Bị bỏ rơi, không rõ cha mẹ. lươn, một buổi sáng
+ Không nhà, không cửa.
tinh sương đã thấy
+ Được người ta nhặt về từ hắn trần truồng và
chiếc lò gạch cũ, người làng xám ngắt trong cái
chuyền tay nhau nuôi lớn.
váy đụp để bên một lò
gạch bỏ không…”
=> Chí Phèo là một con người bất hạnh, đáng
thương.

* Bản chất:
+ Sống bằng sức lao động của chính mình.
+ Hiền như đất.
+ Cảm thấy nhục và sợ khi bà Ba bắt lên bóp chân
 Tự trọng và có ý thực về nhân phẩm.
+ Có ao ước nho nhỏ về một cuộc sống gia đình hạnh
phúc, giản dị, bình thường.
 Chí Phèo có một tâm hồn trong sáng, bản chất lương thiện.

* Chí Phèo bị đẩy vào tù do cơn ghen vô cớ
của Bá Kiến. Sau bảy, tám năm, Chí Phèo
trở thành con người khác hẳn:

Sau khi ra tù
* Hình dạng:
+ Đầu: Trọc lốc.
+ Răng: Trắng hớn.
+ Mặt; Đen, cơng cơng.
+ Mắt: Gườm gườm.
+ Ngực: Phanh, chạm trổ.
 Trông gớm chết!
* Tính cách:
+ Uống rượu, chửi bới, đập đầu, rạch mặt ăn
vạ, dọa nạt, ăn quỵt,…
+ Đòi nợ, ức hiếp, phá phách, đâm chém,
mưu hại,…
 Là tay sai đắc lực của Bá Kiến.

Tổng hợp bằng sơ đồ Quá trình tha hóa của Chí Phèo

CHÍ PHÈO
TRƯỚC KHI
VÀO TÙ

CHÍ PHÈO SAU
KHI Ở TÙ RA

Tiếp tụ
Bá Kiế c bị
n tha h
óa

- bị bỏ rơi
- đi ở cho nhà này đến nhà khác
- có ước mơ giản dị
- bị bà ba gọi lên bóp chân: thấy nhục,
đáng khinh
- Nhân hình: đầu trọc lốc, răng cạo
trắng hớn….
- Nhân tính: uống rượu say khướt,
đến nhà Bá Kiến chửi, rạch mặt ăn vạ

- Hành động: phá bao nhiêu cơ nghiệp,
đập nát bao nhiêu cảnh yên vui,
đạp đổ bao nhiêu hạnh phúc,
làm chảy máu và nước mắt của bao nhiêu
người dân lương thiện
- Mặt Chí: mặt của con vật lạ

LƯƠNG
THIỆN, TỰ
TRỌNG

LƯU
MANH

QUỶ
DỮ

I. TÌM HIỂU CHUNG

Đọc văn CHÍ PHÈO ( NAM CAO)

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN Qua quá trình tha hóa của Chí Phèo,
2. Nhân vật Chí Phèo
2.1 : Sự xuất hiện và tiếng
chửi của Chí Phèo

Nam Cao đã :

2.2 : Bi kịch tha hóa

• Phản ánh hiện tượng người nông dân
lương thiện bị chà đạp về thể xác và tinh
thần, bị XH cướp đi nhân hình, nhân tính.
• Sự đồng cảm, xót thương với nỗi bất hạnh
của người nông dân bị chà đạp
• Tố cáo tội ác của giai cấp thống trị đã đẩy
con người vào con đường tha hóa.

I. TÌM HIỂU CHUNG
II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
2. Nhân vật Chí Phèo
2.1 : Sự xuất hiện và tiếng
chửi của Chí Phèo
2.2 : Bi kịch tha hóa
2.3 : Chặng hồi sinh

Đọc văn CHÍ PHÈO ( NAM CAO)

I. TÌM HIỂU CHUNG
II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
2. Nhân vật Chí Phèo
2.1 : Sự xuất hiện và tiếng
chửi của Chí Phèo
2.2 : Bi kịch tha hóa
2.3 : Chặng hồi sinh

Đọc văn CHÍ PHÈO ( NAM CAO)
Cuộc gặp gỡ của Chí Phèo với thị Nở

- Thị Nở: một người cũng bị cả làng
VĐ xa lánh: đần độn, dở hơi, xấu ma
chê quỷ hờn dòng mả hủi  bất hạnh

Sự thức tỉnh từ cuộc tình với thị Nở
• Khi tỉnh dậy
- Trạng thái: tỉnh rượu, miệng đắng, bủn rủn
chân tay, mơ hồ buồn
- Nhận thức:
+Về cuộc sống: nghe những âm thanh của
cuộc sống: tiếng chim hót, tiếng người đi
chợ…lần đầu tiên Chí cảm nhận được
+Về bản thân: nhìn lại cuộc đời trong quá
khứ, hiện tại và tương lai.Nhớ lại những
ước mơ giản dị, ý thức về hiện tại buồn vì
đã nữa dốc bên kia cuộc đời.Nghĩ về
tương lai sợ sự cô độc

=> Sự thay đổi về cảm giác và tư tưởng làm sống dậy ý thức làm người,
cũng là lúc Chí nhận ra tình trạng bi đát của đời mình

*Khi nhận bát cháo hành của Thị Nở
- Cảm xúc: ngạc nhiên, xúc động, hối hận “mắt hình như ươn
ướt”
- Suy nghĩ: muốn làm hòa, thèm lương thiện
- Hành động: tỏ tình, cười thật hiền
→ Bản chất lương thiện đang trỗi dậy, thắp lên niềm hi vọng

=>Tâm lí tự nhiên, hợp lí;
niềm tin vào bản chất tốt đẹp
của con người- tấm lòng
nhân đạo cao cả của nhà văn

I. TÌM HIỂU CHUNG
II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
2. Nhân vật Chí Phèo
2.1 : Sự xuất hiện và tiếng
chửi của Chí Phèo
2.2 : Bi kịch tha hóa
2.3 : Chặng hồi sinh
2.4 : Bi kịch tình yêu

Đọc văn CHÍ PHÈO ( NAM CAO)

I. TÌM HIỂU CHUNG

Đọc văn CHÍ PHÈO ( NAM CAO)

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN * Thị Nở từ chối tình yêu của Chí Phèo
2. Nhân vật Chí Phèo
2.1 : Sự xuất hiện và tiếng
chửi của Chí Phèo

- Nguyên nhân: do bà cô Thị Nở không cho
Thị lấy Chí Phèo → định kiến của xã hội .

2.2 : Bi kịch tha hóa

- Diễn biến tâm trạng của Chí Phèo:
+ Lúc đầu: Chí ngạc nhiên, thích chí trước
thái độ của giận dữ của Thị Nở
+ Hiểu rõ sự thật thì ngẩn ra - sửng sốt - không
nói lên lời - Thị bỏ đi thì đuổi theo - níu lại-nắm
lấy tay - bị đẩy ngã lăn xuống đất.
+ Uống rượu - càng uống càng tỉnh - đau khổ,
tuyệt vọng - khóc rưng rức - xách dao ra đi - vừa
đi vừa chửi.

2.3 : Chặng hồi sinh
2.4 : Bi kịch tình yêu

 Chí Phèo rơi vào bi kịch đau đớn: Bị
cự tuyệt quyền làm người lương thiện.

I. TÌM HIỂU CHUNG
II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
2. Nhân vật Chí Phèo
2.1 : Sự xuất hiện và tiếng
chửi của Chí Phèo
2.2 : Bi kịch tha hóa
2.3 : Chặng hồi sinh
2.4 : Bi kịch tình yêu
2.5 : Chí Phèo tuyệt vọng ,
tìm đến tận nhà giết Bá
Kiến và tự sát

Đọc văn CHÍ PHÈO ( NAM CAO)

I. TÌM HIỂU CHUNG

Đọc văn CHÍ PHÈO ( NAM CAO)

Đứng trước Bá Chí dõng dạc chỉ thẳng tay vào
II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN mặt Bá đòi quyền lương thiện. Chí nói 3 câu rất
2. Nhân vật Chí Phèo
gọn và rõ:
2.1 : Sự xuất hiện và tiếng
“ Tao muốn làm người lương thiện
chửi của Chí Phèo
Ai cho tao lương thiện
2.2 : Bi kịch tha hóa
Tao không thể là người lương thiện nữa “
2.3 : Chặng hồi sinh
2.4 : Bi kịch tình yêu
2.5 : Chí Phèo tuyệt vọng ,
tìm đến tận nhà giết Bá
Kiến và tự sát

+ Một câu khẳng định quyết liệt: Tao muốn
làm người lương thiện. -> Tiếng kêu tuyệt
vọng của người cùng đường, đó cũng là lời
cầu cứu của con người bị cự tuyệt quyền làm
người.
+ Một câu hỏi uất ức: Ai cho tao lương thiện? Một
sự thật phũ phàng và vô cùng đớn đau của một Con
Người mà lại không được làm người.
+ Một câu khẳng định xót xa: Tao không thể là
người lương thiện nữa. Lời xác nhận sự thật.

* Chí Phèo giết Bá Kiến:
- Hành động trả thù.
- Tiêu diệt cái ác.
 Sự phản kháng
* Chí Phèo tự sát.
 Sự cùng đường bế tắc.
 Chí Phèo chết trên ngưỡng cửa trở về với cuộc đời.
- Lời nói: “Tao muốn làm người lương thiện”, “Ai cho tao lương
thiện ? Làm thế nào... ?”  Tiếng kêu cứu nhân phẩm khẩn thiết.
 Lời tố cáo sâu sắc, tiếng chu«ng đòi quyền làm người.
 Chí Phèo là điển hình cho người lao động nghèo bị tha hoá
nhưng cuối cùng thức tỉnh.

I. TÌM HIỂU CHUNG
II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
2. Nhân vật Chí Phèo
2.1 : Sự xuất hiện và tiếng
chửi của Chí Phèo
2.2 : Bi kịch tha hóa
2.3 : Chặng hồi sinh
2.4 : Bi kịch tình yêu
2.5 : Chí Phèo tuyệt vọng ,
tìm đến tận nhà giết Bá
Kiến và tự sát
2.6 : Phản ứng của làng
Vũ Đại sau cái chết của Bá
Kiến và Chí Phèo , Thị Nở
nhìn nhanh xuống cái
bụng vả nghĩ tới cái lò

Đọc văn CHÍ PHÈO ( NAM CAO)

“Cả làng Vũ Đại nhao lên. Có nhiều kẻ mừng thầm.Không thiếu kẻ mừng ra mặt […]
Thằng nào chứ hai thằng ấy chết thì không tiếc […] thằng ấy chết, thằng khác còn,
chúng mình cũng chẳng được lợi tí gì đâu”.

* Phản ứng của dân làng Vũ Đại :
- Hiếu kì
- Hai mặt ( trong bụng thì sung sướng khi thấy Bá Kiến bị chửi tung lên ,
một mặt thì “ kính cẩn “…)
- Họ chỉ có 2 tâm trạng : hả hê và thất vọng .
+ Hả hê vì “ hai thằng ấy chết “
+ Thất vọng vì “ mình cũng chẳng được LỢI tí gì “
Þ Suốt từ khi sinh ra, lớn lên, đi tù về, dường như chưa bao giờ Chí nhận
được tình thương của người làng.
Þ Hoàn toàn không có một chút cảm – xúc - người nào trong dân làng
trước cái chết của đồng loại khốn khổ.
Þ Đáng sợ với cái tình trạng ráo hoảnh, vô cảm và phi nhân này trong
một xã hội đã “bình yên” ngàn năm sau những lũy tre.

* Hình ảnh cái lò gạch cũ “Một anh đi thả ống lươn nhặt được một đứa
xuất hiện ở đầu tác phẩm: trẻ trần truồng và xám ngắt trong một cái váy
đụp để bên một lò gạch bỏ không…”

* Hình ảnh cái lò gạch cũ
xuất hiện ở cuối tác
phẩm:

Thị Nở nhớ lại những lúc ăn nằm với Chí
Phèo, Thị nhìn nhanh xuống bụng và “đột
nhiên thị thấy thoáng hiện ra một cái lò gạch
cũ bỏ không, xa nhà cửa và vắng người qua
lại…”.

Þ Kết cấu đầu cuối tương ứng: mở đầu là sự xuất hiện của cái lò
gạch, kết thúc cũng bằng hình ảnh cái lò gạch.
=> Hình ảnh ẩn dụ cho vòng luẩn quẩn của những kiếp người như
Chí Phèo. Qua đó tác giả muốn khẳng định: Chí Phèo không phải là
một hiện tượng cá biệt mà là một hiện tượng phổ biến có tính quy
luật trong xã hội bấy giờ.