Kiểm tra bài cũ:
Nêu các thể loại tự sự dân gian (mỗi thể loại lấy một ví dụ)?
Tại sao truyện Thánh Gióng không phải là sử thi?
Chiến thắng mtao mxây
(Trích Đăm săn -
sử thi tây nguyên)
Tiết 7+8
I. Tiểu dẫn:
1. Định nghĩa:
Sử thi có 4 tiêu chí:
+ Tác phẩm trường thiên (trường ca): quy mô lớn
+ Hình thức diễn xướng riêng biệt (hát kể)
+ Hình thức văn học tự sự phản ánh biến cố lớn diễn ra trong đời sống cộng đồng của cư dân thời cổ đại
+ Phương pháp sáng tác: ngôn ngữ có vần, nhịp, hình tượng nghệ thuật hoành tráng, hào hùng.
* Phân loại
+ Sử thi thần thoại: Kể về sự hình thành thế giới, sự ra đời của muôn loài, sự hình thành các dân tộc, các vùng cư trú
+ Sử thi anh hùng: Kể về cuộc đời và những chiến công của các tù trưởng anh hùng.
* Những bộ sử thi của Việt Nam và thế giới
Việt Nam.
- "Đẻ đất đẻ nước" của người Mường, bằng thơ.
- "Bài ca Đan Săn“, "Xinh Chơ Niếp" của người Ê đê.
- "Xinh Nhã“, “Y Ban” của nhiều bộ tộc ở Tây Nguyên, chủ yếu của người Ê đê.
- "Đăm Di" của người Ê đê và Giarai.
Thế giới:
- "Ramayana" của Ấn Độ gồm có 24.000 câu thơ đôi.
- "Mahabharata" của Ấn Độ dài 110.000 câu thơ đôi.
- "Ôđixê" của Hi Lạp dài 12.110 câu thơ, tác giả Hômerơ.
- "Iliat" của Hi Lạp, dài 15.683 câu thơ, tác giả Hômerơ.
Lễ hội cồng chiêng đồng bào Tây Nguyên
2. Tóm tắt nội dung sử thi Đăm Săn:
Theo t?c "n?i dõy", Dam San ph?i l?y hai ch? em Ho Nhớ v� Ho Bhớ l�m v?. Anh dó ch?ng l?i, nhung b? tr?i l?y ?ng di?u gừ v�o d?u 7 l?n "Dam San ch?t l?m, r?i Tr?i cho s?ng l?i". Dam San ph?i l�m theo l?i Tr?i v� tr? th�nh tự tru?ng gi�u m?nh, danh ti?ng vang l?ng r?ng nỳi. Dam San dó cựng b? t?c dỏnh th?ng hai tự tru?ng hựng m?nh khỏc l� Motao Gr? v� Motao Moxõy, b?t du?c nhi?u nụ l?, thu du?c nhi?u t�i s?n quý bỏu. Ngang t�ng, coi thu?ng th?n linh, Dam San ch?t cõy th?n, mói cõy m?i d?. Cõy d? qu?t ch?t c? hai n�ng Ho Nhớ v� Ho Bhớ. Anh vỏc rỡu di lờn tr?i, c?u xin Tr?i c?u s?ng v?. Dang s?ng trong yờn vui gi�u cú, Dam San l?i lờn du?ng di b?t N? th?n M?t Tr?i d? cú "hai v? l?... v? th?t d?p". Cu?c c?u hụn th?t b?i, anh tr? l?i quờ nh�, b? ch?t ng?p ? r?ng Sỏp Den. Dam San ch?t, chỏu Dam San ra d?i, l?i theo t?c "n?i dõy" di ti?p h�nh trỡnh c?a c?u ch�ng, d?n thõn v�o cu?c chi?n d?u m?i.
3. Vị trí đoạn trích: giữa tác phẩm, kể chuyện Đăm Săn đánh thắng tù trưởng Mtao Mxây, cứu được vợ.
II. D?c hi?u chi tiết văn bản
- Đăm Săn đến chân cầu thang nhà kẻ thù, khiêu chiến, khích cho Mtao Mxây ra khỏi nhà, xuống đánh nhau.
- Di?n bi?n cu?c chi?n
- Nhờ ông trời mách kế, Đăm Săn giết được Mtao Mxây.
1. Hình tượng Đam San trong trận chiến đấu với Mtao Mxõy
Nhóm 1: Lời nói Đăm Săn khi đến chân cầu thang nhà Mtao Mxây nhằm mục đích gì? Tại sao tác giả dân gian lại tả Mtao Mxây trước? Nhận xét về Mtao Mxây?

Nhóm 2: Chi tiết Mtao Mxây chém trượt vào chão buộc trâu nói lên điều gì? Sau khi ¨n trÇu søc khoÎ cña §¨m S¨n cµng t¨ng gÊp béi. Chµng móa khiªn cµng ®Ñp, cµng m¹nh nh­ng vÉn kh«ng thÓ ®©m ®­îc kÎ thï. V× sao? ý nghÜa cña chi tiÕt nµy?
Nhóm 3: Chi tiết ông trời mách kế cho Đăm Săn nói lên điều gì? Nhận xét nghệ thuật miêu tả. Em có suy nghi gỡ v? cu?c chi?n d?u v� chi?n th?ng c?a Dam San?

Nhóm 4: D? miờu t? Dam San v� nh� Dam San trong ti?c m?ng chi?n th?ng, do?n trớch dó s? d?ng cỏc bi?n phỏp tu t? so sỏnh, ?n d?, phúng d?i n�o? Cỏc bi?n phỏp tu t? dú núi lờn di?u gỡ?
Nhóm 1: Đăm Săn đã nói gì khi đến chân cầu thang nhà Mtao Mxây, nhằm mục đích gì? Tại sao tác giả dân gian lại tả Mtao Mxây trước? Nhận xét về Mtao Mxây?
ĐÕn ch©n cÇu thang nhµ kÎ thï, khiªu chiÕn, khÝch cho MM ra khái nhµ, xuèng ®¸nh nhau.
- Nhà giàu có, rộng rãi, sang trọng. (Đầu sàn đẽo hình trăng, đầu cầu thang đẽo hình chim ngói, cầu thang rộng bằng lá chiếu)
- Bị động, sợ hãi, do dự, rụt rè không dám xuống nhưng vẫn trêu tức (tay ta ôm vợ chúng ta)
- Sợ b? đánh bất ngờ, buộc phải đi ra.
- Hình dáng: dữ tợn, hung hãn (đầu như đầu cú, gươm óng ánh như cầu vồng), tần ngần, do dự.
Đăm Săn
a. §ăm Săn ®Õn ch©n cÇu thang nhµ kÎ thï, khiªu chiÕn và thái độ ngạo nghễ của Mtao Mxây
Mtao Mxây
Nhóm 2: C¶nh móa khiªn tr­íc trËn ®Êu thÓ hiÖn điều gì? Hai người múa khiên ra sao? Sau khi ¨n trÇu søc khoÎ cña §¨m S¨n cµng t¨ng gÊp béi. Chµng móa khiªn cµng ®Ñp, cµng m¹nh nh­ng vÉn kh«ng thÓ ®©m ®­îc kÎ thï. V× sao? ý nghÜa cña chi tiÕt nµy?
b. Diễn biến trận chiến
Hiệp 1: C¶nh móa khiªn tr­íc trËn ®Êu thÓ hiÖn søc khoÎ, tµi n¨ng vµ vÎ ®Ñp dòng sÜ.
Đăm Săn
Mtao Mxây
b. Diễn biến trận chiến
Hiệp 2:
Đăm Săn
Mtao Mxây
Đăm Săn
Mtao Mxây
c. Chiến thắng Mtao Mxây

Nhóm 3: Chi tiết ông trời mách kế cho Đăm Săn nói lên điều gì? Nhận xét nghệ thuật miêu tả. Em có suy nghi gỡ v? cu?c chi?n d?u v� chi?n th?ng c?a Dam San?

- Chi tiết ông Trời mách kế cho Đăm Săn: yếu tố thân kì, phổ biến cho nhiều thể loại tự sự dân gian
- ý nghĩa: nhằm giúp nhân vật chính vượt qua thử thách; giúp cốt truyện phát triển; thể hiện tình cảm của nhân dân đối với nhân vật chính.

Ngh? thu?t miờu t?
Nhõn v?t Dam San Mỳa trờn cao nhu giú bóo Mỳa du?i th?p nhu l?c.
Mtao Mxõy : khiờn h?n trũn nhu d?u cỳ, guom h?n úng ỏnh nhu cỏi c?u v?ng.
Dõn l�ng: Do�n ngu?i dụng nhu b?y c� tong, d?c nhu b?y thiờn th?n, ựn ựn nhu ki?n nhu m?i, tụi t? mang c?a c?i v? nhi?u nhu ong di chuy?n nu?c, vũ v? di chuy?n hoa.
=>Ngh? thu?t phúng d?i, so sỏnh l� ngh? thu?t tiờu bi?u c?a s? thi.

TiÓu kÕt:
Cuộc chiến đấu của Đam San với mục đích giành lại gia đình, nhưng lại có ý nghĩa cộng đồng .
Đòi lại vợ chỉ là cái cớ làm nảy sinh mâu thuẫn giữa các bộ tộc dẫn đến chiến tranh mở rộng bờ cõi làm nổi uy danh của cộng đồng.
NghÖ thuËt næi bËt: so s¸nh, phãng ®¹i
Nhóm 4: D? miờu t? Dam San trong ti?c m?ng chi?n th?ng, nh� Dam San do?n trớch dó s? d?ng cỏc bi?n phỏp tu t? so sỏnh, ?n d?, phúng d?i n�o? Cỏc bi?n phỏp tu t? dú núi lờn di?u gỡ?
2. Hình tượng Dam San trong tiệc mừng chiến thắng
- ĐS tự hào, tự tin, vì sức mạnh và sự giàu có của thị tộc mình; thể hiện niềm vui lớn sau chiến thắng.
- Cồng chiêng thể hiện sự giàu có sung túc sang trọng và sức mạnh vẻ đẹp của tinh thần và vật chất của thị tộc và tù trưởng.
- Hình ảnh ĐS được miêu tả bằng cái nhìn đầy ngưỡng mộ của nhân dân, từ bên dưới nhìn lên sùng kính, tự hào. Đó là vẻ đẹp và sức mạnh của người anh hùng, thể hiện sức mạnh của cả thị tộc, sự thống nhất và niềm tin của cả cộng đồng.
Hình ảnh nhà Đăm Săn ăn uống đông vui, khách tù trưởng xa gần đều thán phục, tôi tớ chật ních. Giữa mọi người, Đăm Săn nổi bật lên tóc dài chảy đầy nong hoa, uống không biết say, ăn không biết no, chuyện trò không biết chán.
Chàng dũng sĩ anh hùng Đăm Săn hiện lên trong sự khâm phục, ngợi ca của cả buôn bản: ngực cuốn chéo tấm mềm chiến, đôi mắt long lanh, tràn đầy sức trai, tiếng tăm lừng lẫy.
Những hình ảnh từ cơ thể được phóng đại: bắp chân to bằng cây xà ngang, bắp đùi to bằng ống bễ, sức ngang sức voi đực, hơi thở ầm ầm như sấm dậy... ngang tàng từ trong bụng mẹ.
Khung cảnh buôn làng:
+ Cả một vùng nhão ra như nước. Lươn trong hang, giun trong bùn, rắn hổ, rắn mai đều chui lên nằm cao sưởi nắng...
+ Các chàng trai cô gái đi lại ngực đụng ngực...
+ Chiêng lắm la nhiều, chiêng đống voi bầy, bè bạn như nêm như xếp.
-> Đó là một buôn làng giàu có, no đủ, sức mạnh của Đăm Săn, sức mạnh của cả thị tộc.
III. Hướng dẫn tổng kết và luyện tập
1. Tổng kết
b.Nghệ thuật sử thi: ngụn ng? trang tr?ng, gi�u hỡnh ?nh, gi�u nh?p di?u, s? d?ng phộp so sỏnh, phúng d?i, li?t kờ, trựng di?p.
a. Nội dung: Những tình cảm cao cả nhất thôi thúc ĐS chiến đấu và chiến thắng kẻ thù: Trọng danh dự, gắn bó hạnh phúc gia đình, thiết tha với cuộc sống bình yên, hạnh phúc của thị tộc.
Củng cố - Luyện tập
1. ấn tượng của em sau khi học xong đoạn trích?
+ Tuy kể về diễn biến trận đánh mà vẫn hướng về cuộc sống thịnh vượng, no đủ, giàu có, đoàn kết, thống nhất và lớn mạnh của cộng đồng thị tộc.
+ Người anh hùng trùm lên tất cả trong bức tranh hoành tráng trong lễ ăn mừng chiến thắng. Sự lớn lao về hình thể, tầm vóc chiến công như trùm lên tất cả thiên nhiên, vũ trụ, xã hội, con người Ê-đê. Đó cũng là khát vọng của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên ngày nay giàu mạnh, đoàn kết, thống nhất, hòa hợp.
2. Sử thi Đăm Săn không có đặc điểm này:
A. Người anh hùng trọng danh dự, gắn bó với gia đình, thiết tha với cuộc sống bình yên của thị tộc.
B. Tuy kể về diễn biến trận đánh mà vẫn hướng về cuộc sống thịnh vượng, đoàn kết, thống nhất của cả cộng đồng thị tộc.
C. Là pho sử thi về sự hình thành vũ trụ, tạo ra muôn loài, tạo ra con người và xã hội, được kể lại theo quan niệm của người xưa.
Lễ hội cồng chiêng đồng bào Tây Nguyên
Hướng dẫn về nhà
1. Hình dung vẻ đẹp của người anh hùng Đăm Săn, hãy vẽ lại bức tranh theo trí tưởng tượng của em.
2. Soạn bài: Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thuỷ.