BÀI GIẢNG NGỮ VĂN 10
(Ban cơ bản)

Giáo viên thực hiện:
Phan Thị Trang
SỬ THI ẤN ĐỘ
SỬ THI HY LẠP
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
(Trích Đăm Săn – sử thi Tây Nguyên)

YÊU CẦU CẦN ĐẠT
Vẻ đẹp của người anh hùng sử thi Đăm Săn: trọng danh dự, gắn bó với hạnh phúc gia đình và thiết tha với cuộc sống bình yên, phồn thịnh của cộng đồng được thể hiện qua cảnh chiến đấu và chiến thắng kẻ thù.
- Đặc điểm nghệ thuật tiêu biểu của thể loại sử thi anh hùng: xây dựng thành công nhân vật anh hùng sử thi; ngôn ngữ trang trọng, giàu hình ảnh, nhịp điệu; phép so sánh, phóng đại.


I. TÌM HIỂU CHUNG


1.Thể loại sử thi dân gian Việt Nam.

a. Khái niệm sử thi

- Là tác phẩm tự sự dân gian có quy mô lớn, có vần, có nhịp kể về những biến cố lớn diễn ra trong đời sống cộng đồng cổ đại
1.Thể loại sử thi dân gian Việt Nam.
b. Đặc trưng của sử thi
I. TÌM HIỂU CHUNG
SỬ THI
Dung lượng: Đồ sộ, thuộc loại hình tự sự dân gian
Nhân Vật: Hình tượng nổi bật kết tinh vẻ đẹp của cả cộng động
Ngôn ngữ: Có thể được kể bằng văn vần văn xuôi. Ngôn ngữ tráng lệ.
Hình thức diễn xướng: Hát – kể - sân khấu
c. Phân loại:
+ Sử thi thần thoại.
(“Đẻ đất đẻ nước”- Mường, “Ẩm ệt luông”- Thái; “Cây nêu thần”- Mnông)

+ Sử thi anh hùng.
( “Đăm Săn”, “Xinh Nhã”- Ê đê; “Đăm Noi”- Ba-na.)

2. Sử thi “Đăm Săn”
a. Tóm tắt: SGK
- Theo tục nối dây, ĐS về làm chồng Hơ Nhị và Hơ Bhị, trở thành tù trường giàu có và hung mạnh
- ĐS dũng mãnh lập được nhiều chiến công giành lại vợ và đem lại uy danh cho mình và cho cộng đồng
- ĐS đi chặt cây thần, câu hôn nữ thần mặt trời, chàng nằm xuống trên đường chinh phục thiên nhiên, hồn chàng hóa thành ruồi bay và miệng chị gái, chị sinh ra ĐS cháu lớn lên lại tiếp tục con đường người cậu anh hùng
Tiêu biểu cho loại sử thi anh hùng của người Ê-đê (Tây Nguyên).

2. Sử thi “Đăm Săn”


b. Giá trị nội dung
+ Chiến tranh mở rộng bờ cõi, làm nổi uy danh cộng đồng.
+ Khát vọng chinh phục tự nhiên.
+ Cuộc đấu tranh giữa chế độ xã hội mẫu quyền với phụ quyền.
3. Đoạn trích “ Chiến thắng Mtao – Mxây
- Vị trí đoạn trích: Phần giữa của sử thi.
- Bố cục: 3 phần
+ Phần 1: Từ đầu …. cắt đầu Mtao Mxây đem bêu ra ngoài đường => Hình tượng Đăm Săn trong cuộc quyết chiến với Mtao Mxây
+ Phần 2: Tiếp ….rồi vào trong làng => Hình tượng Đăm Săn trong cuộc thu phục tôi tớ của Mtao Mxây
+ Phần 3: Còn lại => Hình tượng Đăm Săn trong tiệc ăn mừng chiến thắng


a, Nguyên nhân xảy ra cuộc chiến
+ Mtao Mxây cướp vợ của Đăm Săn.
b, Mục đích
+ Đòi lại vợ
+ Bảo vệ danh dự
+ Mở rộng bờ cõi lãnh thổ, làm nổi uy danh của cộng đồng

II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Hình tượng Đăm Săn trong cuộc quyết chiến với Mtao Mxây
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
Em hãy cho biết nguyên nhân vì sao có cuộc chiến giữa Đăm Săn và Mtao Mxây?
Mục đích của cuộc chiến này là gì?
c, Cảnh chiến đấu giành lại vợ của Đăm Săn
- Chặng 1: Đăm Săn thách đấu
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Hình tượng Đăm Săn trong cuộc quyết chiến với Mtao Mxây
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
Khi đến nhà Mtao Mxây, Đăm săn đã làm gì? Trước lời thách đấu của Đăm Săn, Mtao Mxây phản ứng như thế nào ?
Đăm Săn
Mtao-Mxây
Ơ diêng, ơ diêng, xuống đây! Ta thách nhà ngươi đọ dao với ta đấy!
Ta không xuống đâu … Tay ta đang còn bận ôm vợ hai chúng ta ở trên nhà này cơ mà.
ôm
vợ hai chúng ta
Ngươi không xuống ư? Ta sẽ lấy cái sàn hiên của nhà ngươi ta bổ đôi, ta sẽ lấy cái cầu thang của nhà ngươi ta chẻ ra kéo lửa, ta hun cái nhà của nhà ngươi cho mà xem!
Khoan, diêng, khoan! Để ta xuống. Ngươi không được đâm ta khi ta đang đi xuống đó, nghe!
Đăm Săn
Mtao-Mxây

d, Các chặng đấu
Chặng 1: Đăm Săn thách đấu

Đăm Săn
Hành động:Tìm đến chân cầu thang nhà kẻ thù khiêu chiến ( chủ động).
Lời nói:
+ Dùng những lời nói khích, dụ Mxây ra khỏi nhà, xuống đất đấu tay đôi với mình (thách đọ dao,,)
+Dục giã, dọa dẫm ( Xuống, diêng! Xuống, diêng doạ phá sàn, đốt nhà)
+ Khảng khái, khẳng định, khinh bỉ ( coi khinh kẻ thù không bằng con lợn, con trâu, không thèm đánh trộm lúc Mxây đi xuống)
Thái độ quyết liệt, dứt khoát, khí thế hiên ngang, bản lĩnh tự tin, cứng cỏi thể hiện sự đàng hoàng của một người anh hung có tinh thần thượng võ
Mtao Mxây
Hành động:
+ Không dám xuống, khi bị dọa dẫm thì mới dám xuống.
+ Dáng điệu tần ngần do dự đắn đo
Lời nói:
+Trêu tức ( tay ta còn bận ôm vợ hai chúng ta )
+ Sợ hãi: ( Ta sợ ngươi đâm ta khi ta đang đi lắm )
 Ở tình thế bị động, hèn nhác
c, Cảnh chiến đấu giành lại vợ của Đăm Săn
- Chặng 2: Diến biến cuộc chiến
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Hình tượng Đăm Săn trong cuộc quyết chiến với Mtao Mxây
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
Em hãy nêu diễn biến và kết quả cuộc chiến giữa Đăm Săn và Mtao Mxây?
Chặng 2:Diễn biến cuộc chiến
Hiệp 1
-Khiêu khích để Mtao Mxây múa trước.
- Bị khích, múa “khiên kêu lạch xạch như quả mướp khô”
-Bình tĩnh, thản nhiên, mỉa mai xem khả năng của đối thủ
-Khoe khoang, khoác lác, tự xem mình là tướng quen đánh trận, xéo nát đất đai thiên hạ.
=> Chủ động, tự tin.
=> Kém cỏi, tự cao, tự đại
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
Chặng 2: Diễn biến cuộc chiến
Hiệp 2
Sau lần múa của Mtao Mxây, Đăm Săn múa như thế nào? Tác giả dân gian sử dụng nghệ thuật gì và Mtao Mxây phản ứng như thế nào? Thể hiện hắn là con người ra sao?
Đăm Săn
Một lần xốc tới, chàng vượt một đồi tranh. Một lần xốc tới nữa, chàng vượt một đồi lồ ô. Chàng chạy vun vút qua phía đông, vun vút qua phía tây.

Bước cao bước thấp chạy hết bãi tây sang bãi đông
Mtao-Mxây
vượt
vượt
vun
vun vút
Bước cao bước thấp
vút
Chặng 2:Diễn biến cuộc chiến
Hiệp 2
- Múa khiên tài giỏi (vừa khỏe vừa đẹp)
- Hốt hoảng bỏ chạy, bước cao bước thấp. Hết bãi tây sang bãi đông, chém ĐS nhưng trượt chỉ trúng chão cột trâu.
-Được miếng trầu của Hơ Nhị tiếp sức ->càng mạnh thêm lên.
=> Nhanh nhẹn, mạnh mẽ.
=> Yếu sức, hèn hạ.
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
Chặng 2: Diễn biến cuộc chiến
Hiệp 3
Em hãy tìm dẫn chứng miêu tả động tác múa khiêng của Đăm Săn trong hiệp 3?
Đăm Săn
Chàng múa trên cao, gió như bão. Chàng múa dưới thấp, gió như lốc … Khi chàng múa chạy nước kiệu, quả núi ba lần rạn nứt, ba đồi tranh bật rễ bay tung.
gió như bão

ba đồi tranh bật rễ bay tung.
quả núi ba lần
rạn
gió
như lốc
nứt,
Chặng 2:Diễn biến cuộc chiến
Hiệp 3
-Được miếng trầu của Hơ Nhị tiếp sức ->càng mạnh thêm lên.
-Yêu cầu Hơ Nhị mang cho miếng trầu tuy nhiên hăn không băn trúng.
- Chàng vung ngọn giáo đâm trúng nhưng không thủng, DDS mệt mơ gặp ông trời chỉ lí do dung chày mòn ném vào vành tai.
=> Nhanh nhẹn, mạnh mẽ.
=> Yếu sức, hèn hạ.
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
b.Chặng 2:Diễn biến cuộc chiến
Hiệp 4: Kết thúc cuộc chiến
- Bừng tỉnh và làm theo ông trời.
Giáp sắt trở thành vô dụng.
( rơi loảng xoảng)
=> chiến thắng, xứng đáng là một anh hùng.
=> thất bại thảm hại, ê chề.
- Rượt đuổi, hỏi tội cướp vợ, giết và chặt đầu bêu ngoài đường.
-Tháo chạy, cùng đường, ngã lăn xuống đất, cầu xin tha mạng. Bị giết chết
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
c.Kết quả cuộc chiến:
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
Chủ động, dũng cảm, chiến thắng
Thụ động, hèn nhát,
thất bại
Chính nghĩa, cái thiện được ngợi ca.
Phi nghĩa, cái ác bị phê phán.
ĐĂM SĂN
Vì sao đăm săn lại có được sức mạnh như vậy?
Sự mách bảo của ông Trời.
Miếng trầu của Hơ Nhị
Chi tiết dân gian
Miếng trầu là chi tiết giàu giá trị thẩm mĩ:
+Biểu tượng của sức mạnh tình yêu, của gia đình.
+Biểu tượng cho sự ủng hộ của nhân dân; sự gần gũi của con người với giá trị truyền thống
Trong nhận thức của dân gian, người anh hung chỉ trở thành anh hùng khi được lòng của dân.
Chi tiết ông trời:
+ Sự gần gũi của con người với thần linh.
Nhân vật mang vẻ đẹp của những vị thần ( so sánh với những sử thi nước ngoài )
NHẬN XÉT:
- Biện pháp so sánh phóng đại:
+ Với Mtao Mxây
gợi thế lực đen tối, đáng sợ.
nhấn mạnh sự tầm thường, kém cỏi.
+ Với Đăm Săn
gợi vẻ đẹp “sánh tựa thần linh”.
ca ngợi tài năng, sự dũng mãnh, quả cảm.
- Nghệ thuật đối lập giữa Đăm Săn và Mtao Mxây.
TIỂU KẾT:
Biện pháp so sánh phóng đại, lời văn đẹp, hình ảnh kỳ vĩ đã thể hiện sức khỏe, tài năng và vẻ đẹp dũng sĩ của Đăm săn. Qua đây, tác giả dân gian đề cao phẩm chất người anh hùng – người đại diện cho cộng đồng.
IV. LUYỆN TẬP
Câu 1: Vật nào sau đây trong đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây được xem là thần kì?
a. Chày
b. Cồng Hlong
c. Miếng trầu
d.Khiên
Câu 2: Tại sao muốn chiến thắng Mtao Mxây mà Đăm Săn lại không nhân cơ hội đâm lén y?
a.Vì sợ võ nghệ của Đăm Săn
b.Vì trọng danh dự
c. Vì dân làng Mtao Mxây ngăn cản
d.Vì không có thời cơ thích hợp
IV. LUYỆN TẬP


Câu 3: Ở đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây, vai trò của nhân vật


ông Trời trong cuộc chiến của Đăm Săn là:


a.Góp phần hạn chế sức mạnh của kẻ thù đối nghịch với người


anh hùng.


b.Người giúp đỡ các nhân vật hiền lành, lương thiện trong lúc


gian nan.


c. Thể hiện uy lực của thần linh trong việc quyết định những


chiến thắng của nhân vật anh hùng.


d. Cố vấn, phù trợ cho nhân vật anh hùng.
V. Vận dụng
Từ hình tượng Đăm Săn, em nhận thức được điều gì về lẽ sống của một người công dân trong cộng đồng?
Củng cố và dặn dò
- Cảm nhận của em về nhân vật người anh hùng Đăm Săn.
- Chuẩn bị tiếp các câu hỏi trong sách giáo khoa để tìm hiểu phần 2 và 3 theo bố cục đoạn trích