CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
(Trích Đăm Săn – sử thi Tây Nguyên)
NGỮ VĂN 10
1. Thể loại sử thi dân gian Việt Nam
I. TÌM HIỂU CHUNG
SỬ THI
Thể loại tự sự
Văn vần
Văn xuôi+ văn vần
những sự kiện quan trọng của cộng đồng
Sử thi thần thoại.
Sử thi anh hùng
2. Sử thi “Đăm Săn”
- Tiêu biểu cho loại sử thi anh hùng của người Ê-đê (Tây Nguyên).
- Kể về cuộc đời người tù trưởng Đăm Săn.
3. Đoạn trích
Vị trí đoạn trích
Ngôi nhà dài của người Ê Đê
GIÀ LÀNG KỂ SỬ THI (KHAN)
1. Đọc, tóm tắt
1. Đăm Săn gọi Mtao Mxây xuống đánh.
2. Mtao Mxây múa trước, dùng khiên vụng về, đâm không trúng Đăm Săn.
3. Đăm Săn múa, nhưng không đâm thủng thịt Mtao Mxây.
4. Trời bày cho Đăm Săn lấy chày giã gạo ném vào vành tai Mtao Mxây.
5. Đăm Săn làm theo, Mtao Mxây ngã, Đăm Săn cắt đầu Mtao Mxây cắm lên cọc.
6. Dân làng và tôi tớ kéo đi theo Đăm Săn, mang theo của cải của Mtao Mxây.
7. Tại buôn làng mình, Đăm Săn tổ chức lễ ăn mừng chiến thắng.
II. ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN
2. Bố cục
Phần 1 (từ đầu đến
“cắt đầu Mtao Mxây
đem bêu ngoài đường”)
Phần 2 (tiếp theo đến
“họ đến bãi ngoài làng,
rồi vào làng”)
Phần 3 (còn lại )
Cuộc chiến giữa Đăm Săn và Mtao Mxây
Cảnh Đăm Săn cùng
nô lệ ra về sau chiến thắng.
Cảnh Đăm Săn ăn mừng chiến thắng
II. ĐỌC HIỂU
1. Hình tượng Đăm Săn
Khi chiến
đấu với Mtao
Mxây
Khi thuyết phục dân làng, tôi tớ của Mtao
Mxây
Trong cảnh
ăn mừng
chiến thắng
Trong cuộc chiến
1. Đăm Săn trong cuộc chiến với Mtao Mxây
a 1. Diễn biến cuộc chiến:

Em kể lại trận chiến của Đăm Săn với
Mtao Mxây.
a.Diễn biến cuộc chiến
Hiệp 1
- Khiêu khích để Mtao Mxây múa trước.
- Bị khích, múa “khiên kêu lạch xạch như quả mướp khô”
- Bình tĩnh, thản nhiên, mỉa mai xem khả năng của đối thủ
-Khoe khoang, khoác lác, tự xem mình là tướng quen đánh trận, xéo nát đất đai thiên hạ.
=> Chủ động, tự tin.
=> Kém cỏi, tự cao, tự đại
a.Diễn biến cuộc chiến
Hiệp 2
- Múa khiên tài giỏi (vừa khỏe vừa đẹp) *
- Hốt hoảng bỏ chạy, bước cao bước thấp.Chém ĐS nhưng trượt chỉ trúng chão cột trâu.
- Được miếng trầu của Hơ Nhị tiếp sức ->càng mạnh thêm lên.*
- Cầu cứu Hơ Nhị ném trầu.
=> Nhanh nhẹn, mạnh mẽ.
=> Yếu sức, hèn hạ.
a.Diễn biến cuộc chiến
Hiệp 3

Múa khiên đuổi theo Mtao Mxây đâm mãi vẫn không thủng được y.
 Cuộc chiến giằng co, quyết liệt
Vừa chạy vừa chống đỡ
a.Diễn biến cuộc chiến
Hiệp 4
- Cầu cứu ông Trời -> được ông Trời mách nước ném chày vành vào tai MM*
Giáp sắt trở thành vô dụng.
( rơi loảng xoảng)
=> chiến thắng, xứng đáng là một anh hùng.
=> thất bại thảm hại, ê chề.
- Rượt đuổi, hỏi tội cướp vợ, giết và chặt đầu bêu ngoài đường.
-Tháo chạy, cùng đường, ngã lăn xuống đất, cầu xin tha mạng. Bị giết chết
* Nghệ thuật
- Biện pháp so sánh, phóng đại:
+ Với Mtao Mxây
gợi thế lực đen tối, đáng sợ.
nhấn mạnh sự tầm thường, kém cỏi.
+ Với Đăm Săn
gợi vẻ đẹp “sánh tựa thần linh”.
ca ngợi tài năng, sự dũng mãnh, quả cảm.
- Nghệ thuật đối lập giữa Đăm Săn và Mtao Mxây.
b. Đăm Săn thuyết phục dân làng, tôi tớ của Mtao Mxây
- 3 lần hỏi:
+ Lần 1: Đăm Săn gõ vào một nhà
+ Lần 2 : Đăm Săn gõ vào tất cả các nhà
+ Lần 3: Đăm Săn lại gõ vào mỗi nhà trong làng
-> Cả 3 lần Đăm Săn lặp lại câu hỏi: Các ngươi có đi với ta không?
3 lần nhất loạt hưởng ứng: Không đi sao được!
ĐĂM SĂN
DÂN LÀNG
Ý nghĩa:
Ba lần đối thoại:
Dân làng Mtao Mxây tình nguyện, nể trọng, kính phục theo Đăm Săn
Đi theo Đăm Săn để có cuộc sống no ấm là khát vọng của dân làng
a.Quang cảnh Tiệc mừng chiến thắng:
-Vật chất: giàu có
-Bạn bè: đông đúc
-Tôi tớ : chật ních cả nhà
-Tiệc tùng: linh đình
-Âm thanh: tiếng chiêng, tiếng cồng rộn rã, vui nhộn.*
Cuộc sống thịnh vượng, giàu có, sung túc, hùng mạnh.
Khát vọng về cuộc sống no đủ, giàu có, thịnh vượng và sự đoàn kết của tộc người.
2.Hình tượng Đăm Săn trong tiệc ăn mừng chiến thắng
2.Hình tượng Đăm Săn trong tiệc ăn mừng chiến thắng
-
-Trang phục: Ngực quấn chéo một tấm mền chiến, mình khoác một tấm áo chiến, tai đeo nụ, đủ giáo gươm.*
-Ngoại hình: Chàng nằm trên võng, tóc thả trên sàn, hứng tóc chàng ở dưới đất là một cái nong hoa. Đôi mắt long lanh như mắt chim ghếch ăn hoa tre… Bắp chân chàng to bằng cây xà ngang, bắp đùi chàng to bằng ống bễ.
-Hành động:
Uống không biết say, ăn không biết no, chuyện trò không biết chán.
Khí chất:
Đăm Săn là một dũng tướng chắc chết mười mươi cũng không lùi bước… Đăm Săn vốn đã ngang tàng từ trong bụng mẹ.
người anh hùng được
cộng đồng suy tôn tuyệt đối
 Đăm Săn mang vẻ đẹp hồn nhiên, phóng khoáng của núi rừng Tây Nguyên, đầy oai phong và dũng mãnh.
Ý NGHĨA THỜI ĐẠI CỦA CUỘC CHIẾN TRANH BỘ TỘC
Bảo vệ danh dự của cộng đồng
Trừng phạt kẻ phá hoại buôn làng.
Khẳng định sức mạnh của bộ tộc.
Đem lại cuộc sống bình yên, phồn vinh.
Đại diện cho sức mạnh, phẩm chất,
cho ý chí và khát vọng của cộng đồng.
III.TỔNG KẾT
1.Nghệ thuật
-Giọng văn trang trọng hào hùng, ngôn ngữ giàu hình ảnh, dùng kiểu câu cảm thán, hô ngữ, liệt kê ….
-Sử dụng có hiệu quả lối miêu tả song hành, đòn bẩy, thủ pháp so sánh, phóng đại, đối lập, tăng tiến….
2. Nội dung
Đoạn trích khẳng định sức mạnh và ngợi ca vẻ đẹp của người anh hùng Đăm Săn – một người trọng danh dự, gắn bó với hạnh phúc gia đình và thiết tha với cuộc sống bình yên, phồn vinh của thị tộc, xứng đáng là người anh hùng mang tầm vóc sử thi của dân tộc Ê đê thời cổ đại.
III. Tổng kết:
Từ hình tượng Đăm Săn, em nhận thức được điều gì về lẽ sống của một người công dân trong cộng đồng?
Sức khỏe
Bản lĩnh, khí phách,
và trí tuệ
Ca ngợi người anh hùng Đăm Săn nổi bật giữa cộng đồng, thị tộc, không chỉ được thần linh yêu mến mà còn được nhân dân
ủng hộ và tin yêu.
BÀI TẬP CỦNG CỐ
Câu 1. Sử thi Đăm Săn là của dân tộc nào ?

A. Ba-na
B. Ê-đê
C. Tày
D. Mường

B
Câu 2. Sự kiện nào không có trong văn bản “Chiến thắng Mtao Mxây” ?

Đăm Săn gọi Mtao Mxây xuống đánh.
B. Đăm Săn dẫn dân làng ra bờ sông.
C. Đăm Săn cắt đầu Mtao Mxây cắm lên cọc.
D. Đăm Săn lấy chày mòn đâm vào vành tai của Mtao Mxây.

B
Câu 3. Nhân vật Đăm Săn được miêu tả chủ yếu bằng thủ pháp nghệ thuật nào?

A. So sánh, nhân hoá
B. Ẩn dụ, so sánh
C. So sánh, phóng đại
D. Ẩn dụ, phóng đại
C
Câu 4. Hành động nào của Đăm Săn thể hiện rõ nhất tính cộng đồng ?

A. Gọi dân làng theo mình
B. Đăm Săn mộng thấy ông Trời.
C. Gọi Mtao Mxây xuống đánh.
D. Đăm săn cúng thần linh.

A
Câu 5. Chi tiết nào sau đây sử dụng biện pháp so sánh, phóng đại ?
A. Chàng chạy vun vút qua phía đông, vun vút qua phía tây.
B. Đăm Săn uống không biết say, ăn không biết no.
C. Chàng múa trên cao, gió như bão. Chàng múa dưới thấp, gió như lốc.
D. Đăm Săn cắt đầu Mtao Mxây đem bêu ngoài đường.

C
Câu 6. Đọc đoạn văn sau: “Bắp chân chàng (Đăm Săn) to bằng cây xà ngang, bắp đùi chàng to bằng  ống bễ, sức chàng ngang sức voi đực, hơi thở chàng ầm ầm tựa sấm dậy, chàng nằm sấp thì gãy rầm sàn, chàng nằm ngửa thì gãy xà dọc.” (Trích sử thi Đăm Săn). Đoạn văn sử dụng biện pháp nghệ thuật gì ?

A. So sánh, tương phản 
B. So sánh, ẩn dụ
C. So sánh, nhân hóa
D. So sánh, phóng đại

D
Câu 7. Tại sao Đăm Săn được thần linh giúp đỡ ?

A. Vì cuộc chiến của Đăm Săn là chính nghĩa.
B. Vì Đăm Săn là người lương thiện.
C. Vì đó là nghĩa vụ của thần linh.
D. Vì Đăm Săn bị ràng buộc bởi thần quyền.
A
Câu 8.Ý nào sau đây không đúng khi nói về ý nghĩa cuộc chiến đấu của Đăm Săn và Mtao Mxây ?

A. Cuộc chiến đấu nhằm mục đích giành lại vợ.
B. Cuộc chiến đấu nhằm xâm chiếm đất đai, mở rộng buôn làng.
C. Cuộc chiến đấu nhằm bảo vệ danh dự và cuộc sống bình yên của dân làng. 
D. Cuộc chiến đấu nhằm thể hiện sự thống nhất giữa quyền lợi cá nhân và cộng đồng. 
B
Câu 9. Những đặc điểm nào sau đây không có trong nghệ thuật của sử thi anh hùng Tây Nguyên ?

A. Hình tượng nghệ thuật hoành tráng
B. Có qui mô lớn, chia thành nhiều chương
C. Ngôn ngữ trang trọng, giàu hình ảnh so sánh
D. Kết thúc có hậu, cái thiện chiến thắng cái ác

D
Câu 10. Sử thi xây dựng nhân vật anh hùng nhằm đề cao sức mạnh của ai trong buổi đầu ổn định địa bàn cư trú ?
A. Cá nhân 
B. Cộng đồng
C. Thần linh 
D. Tù trưởng

B
IV. LUYỆN TẬP
Câu 1: Vật nào sau đây trong đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây được xem là thần kì?
a. Chày
b. Cồng Hlong
c. Miếng trầu
d.Khiên
Câu 2: Tại sao muốn chiến thắng Mtao Mxây mà Đăm Săn lại không nhân cơ hội đâm lén y?
a.Vì sợ võ nghệ của Đăm Săn
b.Vì trọng danh dự
c. Vì dân làng Mtao Mxây ngăn cản
d.Vì không có thời cơ thích hợp
IV. LUYỆN TẬP


Câu 3: Ở đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây, vai trò của nhân vật


ông Trời trong cuộc chiến của Đăm Săn là:


a.Góp phần hạn chế sức mạnh của kẻ thù đối nghịch với người


anh hùng.


b.Người giúp đỡ các nhân vật hiền lành, lương thiện trong lúc


gian nan.


c. Thể hiện uy lực của thần linh trong việc quyết định những


chiến thắng của nhân vật anh hùng.


d. Cố vấn, phù trợ cho nhân vật anh hùng.
IV. LUYỆN TẬP

Câu 4:
Chứng mình rằng việc thần linh xuất hiện là 1 biện pháp nghệ thuật phổ biến trong nhiều thể loại tự sự dân gian. Sự trợ giúp này có làm lu mờ vai trò người anh hùng không?

Chi tiết này thể hiện sự gần gũi, mật thiết giữa con người với thần linh. Đó là dấu vết của tư duy thần thoại cổ sơ, của một xã hội chưa có sự phân hóa giai cấp rạch ròi.
Sự trợ giúp này không làm mờ vai trò của người anh hùng vì thần linh chỉ đóng vai trò gợi ý, cố vấn, kết quả của cuộc chiến vẫn phụ thuộc vào hành động của người anh hùng → góp phần đề cao vai trò của người anh hùng
IV. LUYỆN TẬP
Câu 5: Ở đoạn trích Chiến thắng Mtao- Mxây tác giả dân gian dành nhiều câu miêu tả cảnh ăn mừng chiến thắng hơn cảnh đổ máu trong giao tranh là vì:
a. Họ không có mặt ở đó vì bận lao động sản xuất.
b. Họ không am hiểu cách giao chiến giữa hai tù trưởng.
c. Họ xem trọng cuộc sống thịnh vượng no đủ, sự lớn mạnh của cộng đồng.
d. Họ không xem trọng cuộc giao tranh vì họ biết chắc tù trưởng của họ sẽ thắng.
IV. LUYỆN TẬP
IV. LUYỆN TẬP
Câu 6: Đọc đoạn văn sau: Bắp chân chàng to bằng cây xà ngang, bắp đùi chàng to bằng ống bễ, sức chàng ngang sức voi đực, hơi thở chàng ầm ầm tựa sấm dậy….
Biện pháp tu từ được dùng là:
a. Biện pháp so sánh
b. Biện pháp phóng đại
c. Biện pháp nhân hóa
d. Biện pháp so sánh và phóng đại
MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ ĐỜI SỐNG VÀ KHÔNG GIAN VĂN HÓA CỒNG CHIÊNG TÂY NGUYÊN
Văn hóa cồng chiêng của nhân dân Ê Đê
Âm nhạc Tây Nguyên ( Đàn Tơ Nưng)
Trang phục phổ biến của đồng bào Tây Nguyên
Sinh hoạt cộng đồng
Sinh hoạt văn hóa trong nhà rông của đồng bào các dân tộc *