CHIẾN THẮNG
MTAO MXÂY
(Trích Đăm Săn – sử thi Tây Nguyên)
Nhận thức được: lẽ sống, niềm vui của người anh hùng sử thi chỉ có được trong cuộc chiến đấu vì danh dự, hạnh phúc và sự thịnh vượng cho cộng đồng.
Nắm được đặc điểm của sử thi anh hùng về cách xây dựng nhân vật, nghệ thuật miêu tả và sử dụng ngôn từ.
MỤC TIÊU BÀI HỌC
SỬ THI ẤN ĐỘ
SỬ THI HY LẠP
KHỞI ĐỘNG
A
D
C
B
VĂN HỌC DÂN GIAN
VĂN HỌC TRUNG ĐẠI
VĂN HỌC HIỆN ĐẠI
TRUYỆN HIỆN ĐẠI
HẾT GIỜ
Câu 1. Truyền miệng là phương thức lưu hành và tồn tại của
D
A
C
B
THẦN THOẠI
CỔ TÍCH
TRUYỀN THUYẾT
SỬ THI
HẾT GIỜ
Câu 2. Hình thức văn xuôi tự sự (có quy mô lớn, sử dụng ngôn ngữ có vần nhịp, kiểu văn xuôi, văn vần hoặc kết hợp cả hai) là
QUAN SÁT HÌNH ẢNH VÀ TRẢ LỜI CÂU HỎI
B
D
C
A
BA NA
Ê ĐÊ
JA RAI
TÀY
HẾT GIỜ
Câu 3. Trang phục của dân tộc trong các bức ảnh là của dân tộc
C
D
B
A
Đẻ đất đẻ nước
Giông làm nhà mồ
Đam San
Cây nêu thần
HẾT GIỜ
Câu 4. Sử thi của dân tộc Ê đê là
HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I.TÌM HIỂU CHUNG:

- Là tác phẩm tự sự dân gian có quy mô lớn, có vần, có nhịp kể về những biến cố lớn diễn ra trong đời sống cộng đồng cổ đại
1.Thể loại sử thi dân gian Việt Nam.


a. Khái niệm sử thi
SỬ THI
Dung lượng: Đồ sộ
Nhân Vật: Hình tượng nổi bật
Ngôn ngữ: văn vần, văn xuôi.
Hình thức diễn xướng: Hát – kể - sân khấu
b. Đặc trưng của sử thi
- Sử thi thần thoại
c. Phân loại:
- Sử thi anh hùng
2. Sử thi “Đăm Săn”
a. Tóm tắt: SGK

3. Đoạn trích “ Chiến thắng Mtao – Mxây
- Vị trí đoạn trích: Phần giữa của sử thi.
b. Thể loại: Sử thi anh hùng (Ê-Đê )
- Nội dung: kể chuyện Đăm Săn đánh thắng tù trưởng Mtao Mxay, cứu được vợ

II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN:
1. Hình tượng Đăm Săn trong cuộc quyết chiến với Mtao Mxây

* Đăm Săn thách đấu

Đăm Săn
Hành động: Tìm đến chân cầu thang nhà kẻ thù khiêu chiến ( chủ động).
Lời nói:
+ Dùng những lời nói khích, dụ Mxây
+ Dục giã, dọa dẫm
+ Khảng khái, khẳng định, khinh bỉ Thái độ quyết liệt, dứt khoát, khí thế hiên ngang, bản lĩnh tự tin, cứng cỏi
Mtao Mxây
Hành động:
+ Không dám xuống, khi bị dọa dẫm thì mới dám xuống.
+ Dáng điệu do dự đắn đo
Lời nói:
+ Trêu tức ( tay ta còn bận ôm vợ hai chúng ta )
+ Sợ hãi ( Ta sợ ngươi đâm ta khi ta đang đi lắm )
 Ở tình thế bị động, hèn nhát
* Diễn biến cuộc chiến
Hiệp 1: Mtao – Mxây múa khiên
- Khiêu khích để Mtao Mxây múa trước.
- Bị khích, múa “khiên kêu lạch xạch như quả mướp khô”
- Bình tĩnh, thản nhiên, mỉa mai xem khả năng của đối thủ
- Khoe khoang, khoác lác, tự xem mình là tướng quen đánh trận, xéo nát đất đai thiên hạ.
=> Chủ động, tự tin.
=> Kém cỏi, tự cao, tự đại
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
- Múa khiên tài giỏi (vừa khỏe vừa đẹp)
- Hốt hoảng bỏ chạy, bước cao bước thấp. Hết bãi tây sang bãi đông, chém ĐS nhưng trượt chỉ trúng chão cột trâu.
- Được miếng trầu của Hơ Nhị tiếp sức ->càng mạnh thêm lên.
=> Nhanh nhẹn, mạnh mẽ.
=> Yếu sức, hèn hạ.
Hiệp 2: Đăm Săn múa khiên
ĐĂM SĂN
MTAO MXAY
-Được miếng trầu của Hơ Nhị tiếp sức ->càng mạnh thêm lên.
- Cầu cứu Hơ Nhị quăng cho miếng trầu tuy nhiên hắn không đớp được.
- Chàng vung ngọn giáo đâm trúng nhưng không thủng, DDS mệt mơ gặp ông trời chỉ lí do dung chày mòn ném vào vành tai.
=> Nhanh nhẹn, mạnh mẽ.
=> Yếu sức, hèn hạ.
Hiệp 3: Đăm Săn tiếp tục múa khiên và tấn công Mtao – Mxây
Hiệp 4: Kết thúc cuộc chiến
- Bừng tỉnh và làm theo ông trời.
Giáp sắt trở thành vô dụng.
( rơi loảng xoảng)
=> chiến thắng, xứng đáng là một anh hùng.
=> thất bại thảm hại, ê chề.
- Rượt đuổi, hỏi tội cướp vợ, giết và chặt đầu bêu ngoài đường.
-Tháo chạy, cùng đường, ngã lăn xuống đất, cầu xin tha mạng. Bị giết chết
=> Kết quả cuộc chiến:
Chủ động, dũng cảm, chiến thắng
Thụ động, hèn nhát,
thất bại
Chính nghĩa, cái thiện được ngợi ca.
Phi nghĩa, cái ác bị phê phán.
→ Đăm Săn hơn hẳn Mtao Mxay cả về tài năng, sức lực, phong độ, phẩm chất, Đăm Săn chiến thắng kẻ thù.
Lần 1: Gõ vào một nhà
Lần 2: Gõ vào hai nhà
Lần 3: Gõ vào tất cả các nhà
Không đi sao được,...
- Đăm Săn cùng mọi người ra về - hô mừng chiến thắng
=> Sự thống nhất cao độ giữa quyền lợi, khát vọng cá nhân anh hùng với quyền lợi cộng đồng
* Hình ảnh Đăm Săn:
 Đăm Săn mang vẻ đẹp hồn nhiên, phóng khoáng của núi rừng Tây Nguyên, đầy oai phong và dũng mãnh.
- Sai tôi tớ làm lễ cảm tạ thần linh
- Tiếng mời chào sang sảng.
- Ăn uống không biết no say, chuyện trò không biết chán.
- Hình thể, diện mạo đẹp như một vị thần.
3. Đăm Săn trong cảnh ăn mừng chiến thắng
* Cảnh ăn mừng chiến thắng:
- Người tới ăn mừng: “đông nghịt”, “chật ních cả nhà”.
Khát vọng về cuộc sống no đủ, giàu có, thịnh vượng và sự đoàn kết của tộc người.
- Âm vang tiếng cồng chiêng, tiếng nói cười.
- Tiệc tùng linh đình kéo dài suốt cả mùa khô
Đoạn trích khắc hoạ rõ nét hình ảnh người anh hùng Đăm Săn với tài năng và phẩm chất tốt đẹp
VẬN DỤNG
Là một nhà lãnh đạo trong tương lai, em cần học được từ Đăm Săn những phẩm chất nào?
MỞ RỘNG
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
Ôn bài + hoàn thiện bài tập vào vở
Sưu tầm 3 sử thi của các dân tộc khác
Soạn bài: An Dương Vương, Mị Châu , Trọng Thủy
Luyện Tập:
Đề Bài: Cảm nhận của em về nhân vật người anh hùng Đăm Săn trong đoạn trích “ Chiến thắng Mtao, Mxay – Trích sử thi Đăm Săm”
Phân tích đề:
Vấn đề cần nghị luận
Thao tác lập luận
Phạm vi tư liệu dẫn chứng
Lập dàn ý
I/ Mở bài ( có 2 cách)
-Trực tiếp và gián tiếp
Nêu vấn đề nghị luận.
Giới thiệu sử thi
Giới thiệu vấn đề cần nghị luận.
II.Thân bài
Có 4 luận điểm:
-Vẻ đẹp hình thể
-Vẻ đẹp về lí tưởng, bản lĩnh , trí tuệ, trọng danh dự
-vẻ đẹp về sức mạnh , tài năng
-Vẻ đẹp về nhân cách
Luận điểm 1: Vẻ đẹp hình thể

Giọng nói hào sảng, vang dội đầy uy lực của một tù trưởng giàu có
Hình dáng vạm vỡ, phi thường ( tóc dài, bắp chân to, hơi thở như sấm, đôi mắt, sức như voi đực…)
Trang phục thể hiện vẻ oai nghiêm.
Vẻ đẹp của một chiến binh.
-> Đăm Săn hiện lên mang vẻ đẹp của núi rừng Tây nguyên, là niềm tự hào của bộ tộc người Ê Đê.
Luận điểm 2: Vẻ đẹp về lí tưởng,bản lĩnh ,trí tuệ, trọng danh dự.
Là người trọng danh dự :Đăm Săn đã chiến đấu để đòi lại danh dự của một tù trưởng đứng đầu bộ tộc.
Giầu bản lĩnh: Đăm Săn chủ động khiêu chiến với Mtao, Mxay
Trí tuệ khôn ngoan, tỉnh táo dung lời khích dụ , đe dọa để kẻ thù xuống giao chiến.
-> Đăm Săn đầy tự tin, hành động đường hoàng, Đăm săn đã chiến thắng.
Luận điểm 3:Vẻ đẹp tài năng
Tài năng võ nghệ cao cường.
Chiến đấu kiên cường, hành động kiên quyết, mùa khiên vừa nhanh, khỏe, đẹp
Sức mạnh sánh ngang với vũ trụ khiến cho kẻ thù phải khiếp sợ.
-> Đăm Săn hiện lên là người anh hùng tài giỏi, giầu tinh thần thượng võ. Chàng là kết tinh sức mạnh ý chí khát vọng của cả bộ tộc người Ê Đê.
Luận điểm 4: Vẻ đẹp nhân cách
Sau chiến thắng Đăm săn kêu gọi tôi tớ của Mtao Mxay bằng thái độ nhiệt tình, thuyết phục
Thể hiện lí tưởng của người anh hùng,hòa hợp thống nhất các bộ tộc ấm no, hạnh phúc,mang khát vọng hòa bình.
Đánh giá:
Nội dung: ca ngợi những phẩm chất của người anh hùng mang kết tinh vẻ đẹp cộng đồng.
Nghệ thuật: ngôn ngữ trang trọng, giầu hình ảnh, sử dụng phép so sánh, phóng đại..đậm màu sắc Tây Nguyên.
III. Kết bài:
Khái quát vấn đề
Đăm Săn người anh hùng tiêu biểu của cộng đồng.
Vẻ đẹp của người anh hùng sử thi
Vị trí của Sử thi Đăm Săn đối với đồng bào Ê Đê và đồng bào Tây Nguyên.




Luyện cách viết mở bài:
Cách 1
Từ bao đời nay người Ê – đê đã cùng quây quần bên bếp lửa, nghe không biết chán từ đêm này qua đêm khác sử thi Đăm săn, bài ca về người tù trưởng anh hung của dân tộc mình với những chiến công hiển hách trong xây dựng phát triển buôn làng và bảo vệ cộng đồng chống lại bao kẻ thù hung hãn. Trong những chiến công lừng lẫy ấy, ngất ngây lòng người vẫn là đoạn chiến thắng Mtao Mxay, chứng tỏ tài năng, bản lĩnh lòng dũng cảm phi thường và sức mạnh vô địch của Đăm Săn.
Luyện cách viết mở bài
Cách 2:
Sử thi là thể loại văn học dân gian lâu đời của các dân tộc thiểu số, là đời sống tinh thần, nội dung thể hiện niềm khát khao ước ao về một cuộc sống tốt đẹp, tôn thờ chủ nghĩa anh hung. Có nhiều bộ sử thi nổi tiếng được truyền từ này sang đời khác của các dân tộc Mường, Tày , Thái và của một số các dân tộc Tây Nguyên, nơi mảnh đất đầy nắng và gió. Một trong những bộ sử thi ấy có bộ sử thi Đăm Săn của dân tộc Ê –đê là được biết đến nhiều hơn cả với nhân vật chính là chàng Đăm săn dũng mãnh được thể hiện rõ trong đoạn chiến thắng Mtao, Mxay, đây là một trong những chiến công lừng lẫy nhằm khẳng định sức mạnh của Đăm săn.
Đề bài: Đề 1
Hãy tưởng tượng cỗ xe thời gian đưa chúng ta trở về với thời đại sử thi để tham gia lễ hội mừng chiến thắng mà buôn làng Đăm Săn tổ chức. Hãy ghi lại những ấn tượng và cảm xúc mà anh / chị tham dự trong buổi ăn mừng chiến thắng đó.
Đề 2: Hãy tưởng tượng mình là Đăm Săn kể lại trận đánh Mtao, Mxay.
Chữa đề
Gợi ý:
Người tham dự đông đúc
Không khí vui mừng , náo nhiệt, trang trọng, đậm chất Tây Nguyên
Âm thanh cồng chiêng vang lên rộn rã
Hình ảnh Đăm săn như một dũng tướng oai phong, lẫm liệt.
Giọng điệu của Đăm săn hào hung
Cảm xúc hành động của tôi khi đó: Ngất ngây trong men rượu, hòa mình vào dòng người ăn mừng chiến thắng, trong âm thanh của tiếng cồng chiêng, mùi thịt lợn , thịt trâu nướng.. Ấn tượng về không gian rộng lớn của mảnh đất Tây Nguyên đầy nắng và gió . Mảnh đát đầy lãng mạn như níu giữ chân người.
Thông điệp: Khát vọng về cuộc sống hòa bình…