CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY

(Trích Đăm Săn – sử thi Tây Nguyên)

NGỮ VĂN 10

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Thể loại sử thi dân gian Việt Nam

SỬ THI

Thể
loại tự
sự

Văn vần
Văn xuôi+
văn vần

Sử thi thần
thoại.
Sử thi anh
hùng

những sự
kiện quan
trọng của
cộng đồng

2. Sử thi “Đăm Săn”
-

Tiêu biểu cho loại sử thi anh
hùng của người Ê-đê (Tây
Nguyên).
- Kể về cuộc đời người tù trưởng
Đăm Săn.

3. Đoạn trích
Vị trí đoạn trích

Ngôi nhà dài của người Ê Đê

GIÀ LÀNG KỂ SỬ THI
(KHAN)

1. Đọc, tóm tắt
1. Đăm Săn gọi Mtao Mxây xuống đánh.
2. Mtao Mxây múa trước, dùng khiên vụng về, đâm
không trúng Đăm Săn.
3. Đăm Săn múa, nhưng không đâm thủng thịt Mtao
Mxây.
4. Trời bày cho Đăm Săn lấy chày giã gạo ném vào
vành tai Mtao Mxây.
5. Đăm Săn làm theo, Mtao Mxây ngã, Đăm Săn cắt đầu
Mtao Mxây cắm lên cọc.
6. Dân làng và tôi tớ kéo đi theo Đăm Săn, mang theo
của cải của Mtao Mxây.
7. Tại buôn làng mình, Đăm Săn tổ chức lễ ăn mừng
chiến thắng.

2. Bố cục
Phần 1 (từ đầu đến
“cắt đầu Mtao Mxây
đem bêu ngoài đường”)

Cuộc chiến giữa Đăm Săn
và Mtao Mxây

Phần 2 (tiếp theo đến
“họ đến bãi ngoài làng,
rồi vào làng”)

Cảnh Đăm Săn cùng
nô lệ ra về sau chiến thắng.

Phần 3 (còn lại )

Cảnh Đăm Săn ăn mừng
chiến thắng

II. ĐỌC HIỂU
1. Hình tượng Đăm Săn

Trong cuộc chiến

Khi chiến
đấu với
Mtao
Mxây

Khi thuyết
phục dân làng,
tôi tớ của
Mtao
Mxây

Trong cảnh
ăn mừng
chiến thắng

1. Đăm Săn trong cuộc chiến với Mtao Mxây
a 1. Diễn biến cuộc chiến:

Em kể lại trận chiến của Đăm
Săn với
Mtao Mxây.

a.Diễn biến cuộc chiến
Hiệp 1
ĐĂM SĂN

- Khiêu khích để Mtao Mxây
múa trước.

MTAO MXÂY

- Bị khích, múa “khiên kêu lạch
xạch như quả mướp khô”
-Khoe khoang, khoác lác, tự xem

- Bình tĩnh, thản nhiên, mỉa
mình là tướng quen đánh trận, xéo nát
mai xem khả năng của đối thủ đất đai thiên hạ.
=> Chủ động, tự tin.

=> Kém cỏi, tự cao, tự đại

a.Diễn biến cuộc chiến
Hiệp 2
ĐĂM SĂN

- Múa khiên tài giỏi (vừa khỏe
vừa đẹp) *
- Được miếng trầu của Hơ Nhị
tiếp sức ->càng mạnh thêm lên.*

=> Nhanh nhẹn, mạnh mẽ.

MTAO MXÂY

- Hốt hoảng bỏ chạy, bước cao
bước thấp.Chém ĐS nhưng
trượt chỉ trúng chão cột trâu.

- Cầu cứu Hơ Nhị ném trầu.
=> Yếu sức, hèn hạ.

a.Diễn biến cuộc chiến
Hiệp 3

ĐĂM SĂN
Múa khiên đuổi theo Mtao
Mxây đâm mãi vẫn không
thủng được y.

 Cuộc chiến giằng co, quyết liệt

MTAO MXÂY

Vừa chạy vừa chống đỡ

a.Diễn biến cuộc chiến
Hiệp 4
ĐĂM SĂN

MTAO MXÂY

- Cầu cứu ông Trời -> được
ông Trời mách nước ném chày
vành vào tai MM*

- Giáp sắt trở thành vô dụng.
( rơi loảng xoảng)
-Tháo chạy, cùng đường, ngã lăn
xuống đất, cầu xin tha mạng. Bị
giết chết

- Rượt đuổi, hỏi tội cướp vợ,
giết và chặt đầu bêu ngoài
đường.
=> chiến thắng, xứng đáng là
một anh hùng.

=> thất bại thảm hại, ê chề.

* Nghệ thuật
- Biện pháp so sánh, phóng đại:
gợi thế lực đen tối,
đáng
sợ.
+ Với Mtao Mxây

+ Với Đăm Săn

nhấn mạnh sự tầm
thường, kém cỏi.
gợi vẻ đẹp “sánh tựa
thần linh”.
ca ngợi tài năng, sự
dũng mãnh, quả cảm.

- Nghệ thuật đối lập giữa Đăm Săn và Mtao Mxây.

b. Đăm Săn thuyết phục dân làng, tôi tớ của Mtao Mxây
ĐĂM SĂN
- 3 lần hỏi:
+ Lần 1: Đăm Săn gõ vào một nhà
+ Lần 2 : Đăm Săn gõ vào tất cả các nhà
+ Lần 3: Đăm Săn lại gõ vào mỗi nhà
trong làng
-> Cả 3 lần Đăm Săn lặp lại câu hỏi: Các
ngươi có đi với ta không?

Ý nghĩa:

DÂN LÀNG
3 lần nhất loạt hưởng ứng:
Không đi sao được!
•Ba lần đối thoại:
Dân làng Mtao Mxây tình
nguyện, nể trọng, kính
phục theo Đăm Săn
Đi theo Đăm Săn để có cuộc sống no
ấm là khát vọng của dân làng

2.Hình tượng Đăm Săn trong tiệc ăn mừng chiến thắng
a.Quang cảnh Tiệc mừng chiến thắng:

-Vật chất: giàu có
-Bạn bè: đông đúc
-Tôi tớ : chật ních cả nhà
-Tiệc tùng: linh đình
-Âm thanh: tiếng chiêng, tiếng cồng rộn rã, vui nhộn.*
Þ Cuộc

sống thịnh vượng, giàu có, sung túc, hùng mạnh.
Þ Khát vọng về cuộc sống no đủ, giàu có, thịnh vượng
và sự đoàn kết của tộc người.

2.Hình tượng Đăm Săn trong tiệc ăn mừng chiến thắng
-Trang

phục: Ngực quấn chéo một tấm mền chiến, mình khoác một tấm áo
chiến,
tai đeo nụ, đủ giáo gươm.*
-Ngoại hình: Chàng nằm trên võng, tóc thả trên sàn, hứng tóc chàng ở dưới đất
là một cái nong hoa. Đôi mắt long lanh như mắt chim ghếch ăn hoa tre… Bắp
chân chàng to bằng cây xà ngang, bắp đùi chàng to bằng ống bễ.
-Hành động:
Uống không biết say, ăn không biết no, chuyện trò không biết chán.
-Khí chất:
Đăm Săn là một dũng tướng chắc chết mười mươi cũng không lùi bước… Đăm
Săn vốn đã ngang tàng từ trong bụng mẹ.
 Đăm Săn mang vẻ đẹp hồn nhiên,
phóng khoáng của núi rừng Tây
Nguyên, đầy oai phong và dũng mãnh.

người anh hùng được
cộng đồng suy tôn tuyệt đối

Ý NGHĨA THỜI ĐẠI CỦA CUỘC CHIẾN TRANH BỘ TỘC

Bảo vệ danh dự của cộng đồng
Trừng phạt kẻ phá hoại buôn làng.
Khẳng định sức mạnh của bộ tộc.
Đem lại cuộc sống bình yên, phồn vinh.
Đại diện cho sức mạnh, phẩm chất,
cho ý chí và khát vọng của cộng đồng.

III.TỔNG KẾT
1.Nghệ thuật
-Giọng văn trang trọng hào hùng, ngôn ngữ giàu hình ảnh,
dùng kiểu câu cảm thán, hô ngữ, liệt kê ….
-Sử dụng có hiệu quả lối miêu tả song hành, đòn bẩy, thủ
pháp so sánh, phóng đại, đối lập, tăng tiến….
2. Nội dung

Đoạn trích khẳng định sức mạnh và ngợi ca vẻ đẹp của
người anh hùng Đăm Săn – một người trọng danh dự, gắn bó
với hạnh phúc gia đình và thiết tha với cuộc sống bình yên,
phồn vinh của thị tộc, xứng đáng là người anh hùng mang
tầm vóc sử thi của dân tộc Ê đê thời cổ đại.

III. Tổng kết:
Ca ngợi người anh hùng Đăm
Săn nổi bật giữa cộng đồng,
thị tộc, không chỉ được thần
linh yêu mến mà còn được
nhân dân
ủng hộ và tin yêu.

Từ hình tượng Đăm
Săn, em nhận thức
được điều gì về lẽ
sống của một người
công dân trong
cộng đồng?

Sức khỏe
Bản lĩnh, khí phách,
và trí tuệ

BÀI TẬP CỦNG CỐ
Câu 1. Sử thi Đăm Săn là của dân tộc nào ?

A. Ba-na
B
B. Ê-đê
C. Tày
D. Mường

Câu 2. Sự kiện nào không có trong
văn bản “Chiến thắng Mtao Mxây” ?
A. Đăm Săn gọi Mtao Mxây xuống đánh.
BB. Đăm Săn dẫn dân làng ra bờ sông.
C. Đăm Săn cắt đầu Mtao Mxây cắm lên
cọc.
D. Đăm Săn lấy chày mòn đâm vào
vành tai của Mtao Mxây.

Câu 3. Nhân vật Đăm Săn được miêu tả chủ
yếu bằng thủ pháp nghệ thuật nào?

A. So sánh, nhân hoá
B. Ẩn dụ, so sánh
C. So sánh, phóng đại
C
D. Ẩn dụ, phóng đại

Câu 4. Hành động nào của Đăm Săn thể hiện
rõ nhất tính cộng đồng ?

AA. Gọi dân làng theo mình

B. Đăm Săn mộng thấy ông Trời.
C. Gọi Mtao Mxây xuống đánh.
D. Đăm săn cúng thần linh.

Câu 5. Chi tiết nào sau đây sử dụng biện pháp
so sánh, phóng đại ?
A. Chàng chạy vun vút qua phía đông, vun vút
qua phía tây.
B. Đăm Săn uống không biết say, ăn không biết
no.
C.
C Chàng múa trên cao, gió như bão. Chàng
múa dưới thấp, gió như lốc.
D. Đăm Săn cắt đầu Mtao Mxây đem bêu ngoài
đường.

Câu 6. Đọc đoạn văn sau: “Bắp chân chàng (Đăm Săn) to
bằng cây xà ngang, bắp đùi chàng to bằng  ống bễ, sức
chàng ngang sức voi đực, hơi thở chàng ầm ầm tựa sấm
dậy, chàng nằm sấp thì gãy rầm sàn, chàng nằm ngửa thì
gãy xà dọc.” (Trích sử thi Đăm Săn). Đoạn văn sử dụng
biện pháp nghệ thuật gì ?

A. So sánh, tương phản 
B. So sánh, ẩn dụ
C. So sánh, nhân hóa
D.
D So sánh, phóng đại

Câu 7. Tại sao Đăm Săn được thần linh
giúp đỡ ?
A.
A Vì cuộc chiến của Đăm Săn là chính
nghĩa.
B. Vì Đăm Săn là người lương thiện.
C. Vì đó là nghĩa vụ của thần linh.
D. Vì Đăm Săn bị ràng buộc bởi thần quyền.

Câu 8.Ý nào sau đây không đúng khi nói về ý
nghĩa cuộc chiến đấu của Đăm Săn và Mtao
Mxây ?
A. Cuộc chiến đấu nhằm mục đích giành lại vợ.
B.
BCuộc chiến đấu nhằm xâm chiếm đất đai, mở
rộng buôn làng.
C. Cuộc chiến đấu nhằm bảo vệ danh dự và
cuộc sống bình yên của dân làng. 
D. Cuộc chiến đấu nhằm thể hiện sự thống nhất
giữa quyền lợi cá nhân và cộng đồng. 

Câu 9. Những đặc điểm nào sau đây
không có trong nghệ thuật của sử thi anh
hùng Tây Nguyên ?
A. Hình tượng nghệ thuật hoành tráng
B. Có qui mô lớn, chia thành nhiều chương
C. Ngôn ngữ trang trọng, giàu hình ảnh so
sánh
D.
D Kết thúc có hậu, cái thiện chiến thắng cái
ác

Câu 10. Sử thi xây dựng nhân vật anh hùng
nhằm đề cao sức mạnh của ai trong buổi
đầu ổn định địa bàn cư trú ?

A. Cá nhân 
B.
B Cộng đồng
C. Thần linh 
D. Tù trưởng

Câu 1: Vật nào sau đây trong đoạn trích
Chiến thắng Mtao Mxây được xem là thần
kì?
a. Chày
b. Cồng Hlong
c. Miếng trầu
d.Khiên

Câu 2: Tại sao muốn chiến thắng Mtao
Mxây mà Đăm Săn lại không nhân cơ
hội đâm lén y?
a.Vì sợ võ nghệ của Đăm Săn
b.Vì trọng danh dự
c. Vì dân làng Mtao Mxây ngăn cản
d.Vì không có thời cơ thích hợp

Câu 3: Ở đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây, vai trò của nhân vật
ông Trời trong cuộc chiến của Đăm Săn là:
a.Góp phần hạn chế sức mạnh của kẻ thù đối nghịch với người
anh hùng.
b.Người giúp đỡ các nhân vật hiền lành, lương thiện trong lúc
gian nan.
c. Thể hiện uy lực của thần linh trong việc quyết định những
chiến thắng của nhân vật anh hùng.
d. Cố vấn, phù trợ cho nhân vật anh hùng.

Câu 4:
Chứng mình rằng việc thần linh xuất hiện là 1 biện pháp nghệ
thuật phổ biến trong nhiều thể loại tự sự dân gian. Sự trợ giúp
này có làm lu mờ vai trò người anh hùng không?
Chi tiết này thể hiện sự gần gũi, mật thiết giữa con người với thần
linh. Đó là dấu vết của tư duy thần thoại cổ sơ, của một xã hội chưa
có sự phân hóa giai cấp rạch ròi.
Sự trợ giúp này không làm mờ vai trò của người anh hùng vì thần linh
chỉ đóng vai trò gợi ý, cố vấn, kết quả của cuộc chiến vẫn phụ thuộc
vào hành động của người anh hùng → góp phần đề cao vai trò của
người anh hùng

Câu 5: Ở đoạn trích Chiến thắng Mtao- Mxây tác
giả dân gian dành nhiều câu miêu tả cảnh ăn mừng
chiến thắng hơn cảnh đổ máu trong giao tranh là vì:
a. Họ không có mặt ở đó vì bận lao động sản xuất.
b. Họ không am hiểu cách giao chiến giữa hai tù trưởng.
c. Họ xem trọng cuộc sống thịnh vượng no đủ, sự lớn mạnh
của cộng đồng.
d. Họ không xem trọng cuộc giao tranh vì họ biết chắc tù
trưởng của họ sẽ thắng.

Câu 6: Đọc đoạn văn sau: Bắp chân chàng to bằng
cây xà ngang, bắp đùi chàng to bằng ống bễ, sức
chàng ngang sức voi đực, hơi thở chàng ầm ầm
tựa sấm dậy….
Biện pháp tu từ được dùng là:
a. Biện pháp so sánh
b. Biện pháp phóng đại
c. Biện pháp nhân hóa
d. Biện pháp so sánh và phóng đại

MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ ĐỜI SỐNG VÀ KHÔNG GIAN
VĂN HÓA CỒNG CHIÊNG TÂY NGUYÊN

Văn hóa cồng chiêng của nhân dân Ê Đê

Âm nhạc Tây Nguyên ( Đàn Tơ Nưng)

Trang phục phổ biến của đồng bào Tây Nguyên

Sinh hoạt cộng đồng

Sinh hoạt văn hóa trong nhà rông của đồng bào các dân tộc *