Tiết 101 – Bài 22

Văn bản: CHIẾU DỜI ĐÔ
(Thiên đô chiếu)
- Lý Công Uẩn -
I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
- Lý Công Uẩn ( 974- 1028)
- Là vị vua đầu sáng lập vương triều Lý.
- Ông là người châu Cố Pháp, lộ Bắc Giang, nay là xã Đình Bảng, huyện Từ Sơn, Tỉnh Bắc Ninh
- Ông là người thông minh, nhân ái, có chí lớn và lập được nhiều chiến công.
2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác
Hoàn cảnh ra đời của chiếu rời đô?
Năm Canh Tuất Thuận Thiên thứ nhất (năm 1010), Lí Công uẩn viết bài chiếu bày tỏ ý định dời đô từ Hoa Lư về Đại La.
2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác
Hoàn cảnh ra đời của chiếu rời đô?
b. Thể loại – Phương thức – Bố cục
- Thể loại: Chiếu
Chiếu là thể văn do vua dùng để ban bố lệnh. Chiếu có thể viết bằng văn vần, văn biền ngẫu hoặc văn xuôi, được công bố và đón nhận một cách trang trọng…Một bài chiếu thể hiện tư tưởng chính trị lớn lao, có ảnh hưởng đến vận mệnh của cả một triều đại, đất nước.
- Phương thức: Nghị luận
- Bố cục:
3 phần
+ P1: Từ đầu-> “Phồn thịnh”
( Phân tích những tiền đề, cơ sở của việc dời đô)
+ P2: “Thế mà” -> “dời đô”
( Đánh giá về Hoa Lư và phê phán 2 triều Đinh- Lê)
+ P3: “Huống gì” -> "Muôn đời”
(Những lí do để chọn Đại La là kinh đô mới)
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Lí do vì sao phải dời đô
- Nhà Thương: 5 lần dời đô
- Nhà Chu: 3 lần dời đô
- Mục đích: Mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời, vì vận nước lâu dài. Việc dời đô vừa tuân mệnh trời, vừa thuận theo ý dân
Việc dời đô của các vua nhà Thương, nhà Chu nhằm mục đích gì?
Mở đầu văn bản tác giả đã đề cập đến vấn đề gì?
Kết quả: làm cho đất nước vững bền, phát triển thịnh vượng.
Việc dời đô như vậy mang lại kết quả như thế nào?
a. Dẫn ra việc dời đô của các vua bên Trung Quốc( đoạn mở đầu).
Việc không dời đô là phạm sai lầm: không theo mệnh trời, Không noi theo dấu cũ của Thương, Chu.
= > Việc đóng đô ở Hoa Lư của hai nhà Đinh -Lê là hạn chế, không còn phù hợp. Cần phải dời đô
Theo tác giả việc không dời đô ở nước ta là phạm sai lầm nào?
b. Thực tế lịch sử nước ta (đoạn 2)
Hậu quả của việc không dời đô là gì?
- Hậu quả: Triều đại không được lâu bền, số vận ngắn ngủi.
- Trăm họ hao tổn
- Muôn vật không được thích nghi
2. Lí do chọn thành Đại La (Đoạn cuối)
Về vị thế địa lí:
+ Ở vào nơi trung tâm đất trời, mở ra bốn hướng nam bắc, đông tây.
+ Được cái thế rồng cuộn hổ ngồi
+ Có núi lại có sông
+ Đất rộng mà bằng phẳng, cao mà thoáng, tránh được nạn lụt lội, chật chội.
- Về vị thế chính trị văn hoá
+ Là đầu mối giao lưu: “ chốn hội tụ của bốn phương”
+ Là mảnh đất hưng thịnh: “ muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi”
=>Đại La là trung tâm của đất nước, xứng đáng là kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời
Thành Đại La có lợi thế gì?
4. Chiếu dời đô có sức thuyết phục lớn
Vì sao Chiếu dời đô có sức thuyết phục?
- Nêu sử sách làm tiền đề cho lí lẽ.
- Soi sáng tiền đề vào thực tế 2 triều Đinh, Lê  chỉ ra thực tế không còn phù hợp với phát triển đất nược  dời đô.
- Khẳng định thành Đại La là nơi tốt nhất để chọn làm kinh đô.
4. Ý nghĩa văn bản:
Ý nghĩa lịch sử của sự kiện dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long và nhận thức về vị thế, sự phát tiển của đất nước của Lí Công Uẩn.
1. Đoạn văn trên trích từ văn bản nào? Tác giả là ai?
PHIẾU BÀI TẬP SỐ 1
2. Nêu hoàn cảnh sáng tác tác phẩm?
- Đoạn trích trên từ văn bản : “Chiếu dời đô”
- Tác giả : Lí Công Uẩn.
Văn bản viết vào năm 1010, Lí Công Uẩn viết bài chiếu bày tỏ ý định dời đô từ Hoa Lư ra thành Đại La.
3. Vì sao thành Đại La xứng đáng được chọn làm nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời ?
Lí Công uẩn đã đưa ra những dẫn chứng cụ thể và lý lẽ xác đáng để khẳng định thành Đại La rất xứng đáng được chọn làm kinh đô mới:
- Về vị trí địa lí : ở vào nơi trung tâm trời đất
- Về thế đất thế rồng cuộn hổ ngồi, nhìn sông dựa núi : đều ca ngợi thế đất sang quý, đẹp đẽ.
- Về địa hình : Địa thế rộng mà bằng; đất đai cao mà thoáng
- Về phong cảnh tự nhiên : muôn vật cũng được phong phú tốt tươi
=> Khẳng định rõ những ưu thế thuận lợi vượt trội, xứng đáng làm kinh đô mới.
PHIẾU BÀI TẬP SỐ 2
Câu 3: Viết đoạn văn (khoảng 10 dòng) trình bày cảm nghĩ của em về tác giả, người được nhận định là“một vị vua anh minh khai mở một triều đại chói lọi trong lịch sử Đại Việt đã rất quan tâm tới nhân dân”.
Gợi ý:
HS có thể sử dụng nhiều phương thức biểu đạt (nghị luận, biểu cảm) miễn thể hiện được những cảm nhận về những điểm nổi bật về tác giả- nhà vua Lí Công Uẩn:
+ Là một người thông minh, nhân ái, có chí lớn và lập được nhiều chiến công.
+ Lí Công Uẩn đã lập nên một triều đại nhà Lí lẫy lừng và dưới sự trị vì của vua Lí Công Uẩn đã đưa đất nước ta phát triển lớn mạnh ...khai mở một triều đại chói lọi trong lịch sử Đại Việt.
+ Một vị vua anh minh, sáng suốt, có tầm nhìn xa rộng ...
+ Một người yêu nước thương dân, có tinh thần dân chủ..
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Hoàn thành các bài tập.
Chuẩn bị bài : Hịch tướng sĩ