Tiết 90
CHIẾU DỜI ĐÔ
(Thiên đô chiếu)
- Lý Công Uẩn-
I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả:
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN
- Lí Công Uẩn tức vua Lý Thái Tổ (974 - 1028).
- Quê : Từ Sơn - Bắc Ninh.
- Là người thông minh, nhân ái, có chí lớn
Người sáng lập ra vương triều nhà Lý.
Lí Công Uẩn
(974 - 1028)
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN
Lý Công Uẩn từ nhỏ đã sống trong chùa. Từ bé, ông đã thể hiện sự thông minh, tuấn tú khác người. Nhà sư Vạn Hạnh từng khen: “ Đứa bé này lớn lên, ắt có thể giải nguy, gỡ rối, làm bậc minh chủ thiên hạ”.
Dưới thời Tiền Lê, ông làm đến chức : Tả thân vệ điện tiền chỉ huy sứ. Khi Lê Ngoạ Triều mất, ông được triều đình tôn lên làm vua, lấy niên hiệu là Thuận Thiên, Đổi tên nước từ Đại Cồ Việt thành Đại Việt.
1. Tác giả:
I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN
Đền Đô (1030)
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN
2. Tác phẩm:
Hoàn cảnh sáng tác:
Tác phẩm viết năm 1010, khi Lý Công Uẩn quyết định dời đô từ Hoa Lư về Đại La và đổi tên là Thăng Long.
b. Thể loại: thể chiếu


Chiếu còn gọi là (chiếu thư, chiếu chỉ). Chiếu có từ thời cổ đại bên Trung Quốc. Lúc đầu gọi là “ Mệnh”, sau là “ Lệnh”. Đến nhà Tần đổi là “ Chiếu”.
+ Nội dung: thể hiện tư tưởng chính trị lớn lao, có ảnh hưởng lớn đến vận mệnh của một triều đại, của đất nước.
+ Hình thức: Chiếu được viết bằng văn xuôi, văn vần, xen những câu văn biền ngẫu (Biền: là 2 con ngựa kéo xe sóng đôi; Ngẫu: là từng cặp) tức là những cặp câu cân xứng với nhau.
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN
* Thể loại:
Chiếu
* Phương thức biểu đạt:
Nghị luận
Chiếu: là thể văn do vua dùng để ban bố mệnh lệnh
2. Tác phẩm:
26/05/2020
8
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN
* Thể loại:
Chiếu
* Phương thức biểu đạt:
Nghị luận
* Bố cục:
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN
1. Lí do dời đô: * Cơ sở lịch sử:
* Gương tiền nhân:
Mượn lịch sử Trung Quốc:
+ Nhà Thương: 5 lần dời đô
+ Nhà Chu: 3 lần dời đô
Mục đích: Mưu toan nghiệp lớn ( vì lợi ích muôn dân xây dựng vương triều vững mạnh)
-> Kết quả: Vận nước lâu dài, phong tục phồn thịnh.
-> Suy luận hợp lí, chặt chẽ, dẫn chứng xác thực
-> Việc dời đô là vô cùng cần thiết, vì mục đích tốt đẹp
-> Thể hiện khát vọng xây dựng một đất nước vững bền, thịnh trị
Xưa nhà Thương đến vua Bàn Canh năm lần đời đô, nhà Chu đến vua Thành Vương cũng ba lần dời đô. Phải đâu các vua thời Tam Đại theo ý riêng mình mà tự tiện chuyển dời? Chỉ vì muốn đóng đô ở nơi trung tâm, mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời cho con cháu; trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân, nếu thấy thuận tiện thì thay đổi. Cho nên vận nước lâu dài, phong tục phồn thịnh.
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT:
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN
1. Lí do dời đô:
* Cơ sở lịch sử:
Việc dời đô là vô cùng cần thiết, vì mục đích tốt đẹp
* Cơ sở thực tiễn:
- Hai nhà Đinh, Lê theo ý riêng mình ...cứ đóng yên đô thành.
 Hậu quả: Khiến cho triều đại không được lâu bền ...không được thích nghi.
Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời, không noi theo dấu cũ của Thương, Chu, cứ đóng yên đô thành ở nơi đây, khiến cho triều đại không được lâu bền, số vận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tổn, muôn vật không được thích nghi. Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi. 
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT:
CỐ ĐÔ HOA LƯ
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN
1. Lí do dời đô:
* Cơ sở lịch sử:
Việc dời đô là vô cùng cần thiết, vì mục đích tốt đẹp
* Cơ sở thực tiễn:
- Hai nhà Đinh, Lê theo ý riêng mình ...cứ đóng yên đô thành.
 Hậu quả: Khiến cho triều đại không được lâu bền ... thích nghi.
Lập luận chặt chẽ, kết hợp lí lẽ và tình cảm chân thành…
Khẳng định dời đô là một đòi hỏi tất yếu
Tấm lòng lo nghĩ cho đất nước của Lý Thái Tổ
Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời, không noi theo dấu cũ của Thương, Chu, cứ đóng yên đô thành ở nơi đây, khiến cho triều đại không được lâu bền, số vận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tổn, muôn vật không được thích nghi. Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi. 
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT:
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN
1. Lí do dời đô:
* Cơ sở lịch sử:
Việc dời đô là vô cùng cần thiết, vì mục đích tốt đẹp
* Cơ sở thực tiễn:
- Khẳng định dời đô khỏi Hoa Lư là một đòi hỏi tất yếu (tuân theo mệnh trời), vì nước vì dân,.
Thế và lực của dân tộc Đại Việt đang trên đà phát triển.
Thể hiện ý chí tự lực, tự cường, khát vọng về một đất nước vững bền, thịnh trị.
Huống gì thành Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương: ở vào nơi trung tâm trời đất; được cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi Nam Bắc Đông Tây; lại tiện hướng nhìn sông dựa núi. Địa thế rộng mà bằng; đất đai cao mà thoáng. Dân cư khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt; muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi. Xem khắp nước Việt ta, chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn tụ hội trọng yếu của bốn phương đất nước; cũng là nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời. 
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN
- Theo tác giả, Đại La có những lợi thế về những mặt nào để có thể chọn làm nơi đóng đô ? (Chú ý về lịch sử, vị trí địa lý, hình thế sông núi, sự thuận tiện trong giao lưu phát triển.)?
- Tác giả đã đưa ra những chứng cứ nào để làm rõ từng mặt ấy?
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN




VỀ LỊCH SỬ
VỀ VỊ TRÍ ĐỊA LÝ
Là trung tâm.
+ Địa thế đẹp
VỀ KINH TẾ, CHÍNH TRỊ, VĂN HOÁ
Từng là kinh đô
Là đầu mối giao lưu, mảnh đất hưng thịnh
Lí do chọn Đại La làm kinh đô
Là nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN
2. Lí do chọn Đại La làm kinh đô:
- Lập luận bằng những chứng cớ toàn diện xác thực
- Kết cấu chặt chẽ. Sử dụng câu văn biền ngẫu cân xứng.
- Kết hợp lí lẽ và tình cảm
Có sức cảm hoá và thuyết phục cao
=> Khẳng định địa thế tuyệt vời của Đại La. Nơi hội tụ đủ mọi mặt của đất nước.Xứng đáng là kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời => Khát vọng thống nhất giang sơn về một mối.
=> phản ánh ý chí độc lập tự cường của dân tộc và sự phát triển lớn mạnh của quốc gia Đại Việt.
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN
Em hiểu như thế nào về câu văn: “ Trẫm muốn dựa vào đất ấy để định chỗ ở. Các khanh nghĩ thế nào?”
- Hỏi, trao đổi, mang tính đối thoại, dân chủ
=>Thể hiện sự đồng cảm sâu sắc giữa vua và thần dân
=> Lý Công Uẩn là người có tầm nhìn chiến lược, sâu sắc, có quyết định sáng suốt, có ý chí và hoài bão lớn, có trách nhiệm với đất nước.
=> Tin tưởng ý nguyện dời đô của mình hợp ý nguyện nhân dân
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN
Chiếu dời đô phản ánh ý chí độc lập tự cường của dân tộc và sự phát triển lớn mạnh của quốc gia Đại Việt. Qua đó, chúng ta có thể thấy được khát vọng mãnh liệt của tổ tiên về một nước Đại Việt độc lập, thống nhất, hùng cường và tư thế hiên ngang của một quốc gia tự chủ đang trên đà phát triển lớn mạnh. Dời đô từ vùng núi Hoa Lư chật hẹp ra vùng đồng bằng rộng rãi, điều đó chứng tỏ triều đình nhà Lí đã đủ khả năng chấm dứt nạn phong kiến cát cứ trong nước và đủ sức chống cự với quân xâm lược phương Bắc. Việc Lí Thái Tổ định đô ở Thăng Long là thực hiện nguyện vọng của nhân dân thu giang sơn về một mối, để có điều kiện xây dựng đất nước ngày càng lớn mạnh.
Bản đồ Đại La
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN
III. TỔNG KẾT
Thể hiện khát vọng của nhân dân về một đất nước độc lập thống nhất, đồng thời phản ánh ý chí tự cường của dân tộc Đại Việt đang trên đà lớn mạnh.
“ Chiếu dời đô” có sức thuyết phục mạnh mẽ bởi kết cấu chặt chẽ, dẫn chứng xác thực, lập luận sắc bén, giầu thuyết phục và sự kết hợp hài hoà giữa lí và tình.
2. Nội dung:
1. Nghệ thuật:
SỰ CẦN
THIẾT
PHẢI
DỜI ĐÔ
Lý do dời đô cũ
(Hoa Lư không còn phù hợp)
ý chí định đô mới
(Đại La mảnh đất lý tưởng)
Viện dẫn sử sách
(Dời đô đúng nên phát triển)
Soi vào thực tế nhà Đinh, Lê
(Định đô chưa đúng, khó phát triển)
Lợi thế của Đại La
(Lý tưởng về mọi mặt)
Quyết định của nhà vua
(Quyết định dời đô)
Văn bản:
THIÊN ĐÔ CHIẾU
LÝ CÔNG UẨN
CHÙA MỘT CỘT
VĂN MIẾU XƯA
VĂN MIẾU NGÀY NAY
Văn miếu Quốc Tử Giám
Lăng Chủ Tịch Hồ Chí Minh
Hồ Gươm Tháp Rùa
Sân vận động quốc gia Mỹ Đình
Nhà hát lớn Hà Nội
Đại học Y Hà Nội
Chợ Đồng Xuân
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
* Thấy được khát vọng về một đất nước độc lập, hùng cường và khí phách tự cường của dân tộc dang phát triển
*Thấy được kết cấu chặt chẽ, lập luận thuyết phục kết hợp giữa lí và tình.
* Nắm được đặc điểm chức năng thể chiếu và vận dụng làm văn nghị luận.
* Soạn bài: Hịch tướng sĩ
CÁC THẦY CÔ GIÁO
VÀ
CÁC EM HỌC SINH!
Xin chân thành cảm ơn