CHÀO MỪNG CÁC THẦY CÔ VỀ DỰ GIỜ NGỮ VĂN
KIỂM TRA BÀI CŨ:
1 - Thế nào là điệp ngữ ? Dùng điệp ngữ có tác dụng như thế nào ?
2 - Xác định dạng điệp ngữ trong ví dụ sau:
Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy
Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu
Ngàn dâu xanh ngắt một màu
Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai?
( Đoàn Thị Điểm)
thấy
Thấy
ngàn dâu
Ngàn dâu
Điệp ngữ chuyển tiếp
(điệp ngữ vòng)
Tiết: 59
CHƠI CHỮ
Tiết: 59
CHƠI CHỮ
I. Thế nào là chơi chữ?
VD : Bà già đi chợ Cầu Đông,
Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng?
Thầy bói gieo quẻ nói rằng:
Lợi thì có lợi nhưng răng không còn.
(Ca dao)
LỢI
Âm : giống nhau.
Nghĩa: khác nhau.
Tạo sắc thái dí dỏm, hài hước
Làm bài ca dao thêm hấp dẫn, thú vị.
Từ đồng âm
CHƠI CHỮ



Tiết: 59
CHƠI CHỮ
I - Thế nào là chơi chữ?

II - Các lối chơi chữ:
Tiết: 59
CHƠI CHỮ
VD 1: Trùng trục như con bò thui
Chín mắt, chín mũi, chín đuôi, chín đầu
(Câu đố)
Chơi chữ bằng cách sử dụng từ đồng âm

Tiết: 59
CHƠI CHỮ
I. Thế nào là chơi chữ?

II. Các lối chơi chữ:

Ví du 2:
Sánh với Na-va "ranh tướng" Pháp
Tiếng tăm nồng nặc ở Đông Dương
(Tú Mỡ)
Tạo sắc thái coi thường, mỉa mai,
khinh bỉ tên tướng Pháp Na-va.
Trại âm, gần âm
Ví dụ 3:
Mênh mông muôn mẫu một màu mưa,
Mỏi mắt miên man mãi mịt mờ.
(Tú Mỡ)
Dùng cách điệp âm.
Tiết: 59
CHƠI CHỮ
I. Thế nào là chơi chữ?

II. Các lối chơi chữ:
m
m
m
m
m
m
m
m
m
m
m
M
M
m
Ví dụ 4:
Con cá đối bỏ trong cối đá,
Con mèo cái nằm trên mái kèo,
Trách cha mẹ em nghèo, anh nơ �phụ duyên em.
(Ca dao)

Dùng lối nói lái.
cối đá
mèo cái
mái kèo
cá đối
Tiết: 59
CHƠI CHỮ


Khi đi cưa ngọn khi về cũng cưa ngọn
( Câu đố)
Tiết: 59
CHƠI CHỮ

Tiết: 59
CHƠI CHỮ
I. Thế nào là chơi chữ?

II. Các lối chơi chữ:




Ví dụ 5:
Ngọt thơm sau lớp vỏ gai
Quả ngon lớn mãi cho ai đẹp lòng.
Mời cô mời bác ăn cùng
Sầu riêng mà hóa vui chung trăm nhà.
(Phạm Hổ)
Dùng từ ngữ trái nghĩa
Sầu riêng
vui chung
Tiết: 59
CHƠI CHỮ

Tiết: 59
CHƠI CHỮ
I. Thế nào là chơi chữ?

II. Các lối chơi chữ:

Tiết: 59
CHƠI CHỮ

Tiết: 59
CHƠI CHỮ
1. Có những lối chơi chữ nào?
a - Dùng từ ngữ đồng âm;
b - Dùng lối nói trại âm (gần âm);
c - Dùng cách điệp âm;
d - Dùng lối nói lái;
đ - Dùng từ ngữ trái nghĩa, đồng nghĩa, gần nghĩa.
f - Tất cả các phương án trên

2 . Xác định lối chơi chữ trong câu sau:
Trên trời rớt xuống mau co. (Câu đố)
mau co
CHƠI CHỮ
Tiết: 59

3. Chơi chữ được sử dụng trong những trường hợp nào?
b - Trong văn thơ, thơ văn trào phúng
Tiết: 59
CHƠI CHỮ
d - Tất cả đều đúng.
a - Trong cuộc sống thường ngày
c - Trong câu đối, câu đố.

Tiết: 59
CHƠI CHỮ
I. Thế nào là chơi chữ?

II. Các lối chơi chữ:


III. Luyện tập:
Bài tập 1: Đọc bài thơ dưới đây và cho biết tác giả đã dùng từ ngữ nào để chơi chữ.
Chẳng phải liu điu vẫn giống nhà,
Rắn đầu biếng học chẳng ai tha.
Thẹn đèn hổ lửa đau lòng mẹ,
Nay thét mai gầm rát cổ cha.
Ráo mép chỉ quen tuồng nói dối,
Lằn lưng cam chịu dấu roi tra.
Từ nay Trâu Lỗ chăm nghề học,
Kẻo hổ mang danh tiếng thế gia.
(Lê Quý Đôn)
liu điu
Rắn
hổ lửa
mai gầm
Ráo
Lằn
Trâu Lỗ
hổ mang
Tiết: 59
CHƠI CHỮ
Sử dụng từ đồng
nghĩa, gần nghĩa

Bài tập 2: Mỗi câu sau đây có những tiếng nào chỉ các sự vật gần gũi nhau? Cách nói này có phải là chơi chữ không?
* Trời mưa đất thịt trơn như mỡ,dò đến hàng nem chả muốn ăn.
* Bà đồ Nứa,đi võng đòn tre,đến khóm trúc,thở dài hi hóp.
CHƠI CHỮ (Dùng từ đồng nghĩa, gần nghĩa, trại âm)
thịt
mỡ
nem chả
Nứa
tre
trúc
hóp
CHƠI CHỮ
Tiết: 59
dò

Bài tập 3: Sưu tầm 1 số câu ca dao, tục ngữ, thơ.. có sử dụng lối chơi chữ
Đi tu phật bắt ăn chay
Thịt chó ăn được, thịt cầy thì không
Đồng nghĩa
-Chàng cóc ơi! chàng cóc ơi!
Thiếp bén duyên chàng có thế thôi
Nòng nọc đứt đuôi từ đây nhé
Ngàn vàng khôn chuột dấu bôi vôi
? Đồng âm, gần nghĩa
CHƠI CHỮ
Tiết: 59
chó
Chàng cóc
chàng cóc
bén
Nòng nọc
chuột
cầy
Bài tập 4: Năm 1946, bà Hằng Phương biếu Bác Hồ một gói cam,Bác Hồ đã làm một bài thơ tỏ lòng cảm ơn như sau:
Cảm ơn bà biếu gói cam,
Nhận thì không đúng, từ làm sao đây?
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây,
Phải chăng khổ tận đến ngày cam lai?
Trong bài thơ này Bác Hồ đã dùng lối chơi chư �như thế nào?
Tiết: 59
CHƠI CHỮ
Dùng từ đồng âm, từ trái nghĩa


cam
cam lai
khổ tận
Tiết: 59
CHƠI CHỮ
I. Thế nào là chơi chữ?
II. Các lối chơi chữ:
III. Luyện tập:
Bài 1:
Bài 2:
Bài 3:
Bài 4:

HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ:
-Học bài cũ :
+ Nắm được khái niệm và các loại chơi chữ.
+ Hoàn thiện hệ thống bài tập trong sách giáo khoa.
- Chuẩn bị bài mới :
+Chuẩn bị bài làm thơ lục bát (theo yêu cầu sách giáo khoa)
+ Sưu tầm một số câu (bài) thơ lục bát .