Nguyễn Tuân
Chữ người tử tù
I. Tìm hiểu chung:
1. Vài nét về nhà văn Nguyễn Tuân:
2. Tác phẩm “Chữ người tử tù”:
II. Đọc - hiểu văn bản:
1. Tình huống truyện
2. Nhân vật Huấn Cao
3. Nhân vật ngục quan
4. Cảnh cho chữ
III. Tổng kết

I. Tìm hiểu chung:

1. Vài nét về nhà văn Nguyễn Tuân:


Nêu những hiểu biết của em về tác giả Nguyễn Tuân? (tiểu sử và sự nghiệp)
I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Vài nét về tác giả:
?
Em biết gì về tác giả Nguyễn tuân? hãy trình bày một cách kháI quát về tác giả?
- Quê: làng Mọc, Nhân Chính, Thanh Xuân, Hà Nội.
- Gia đình: nhà nho khi Hán học đã tàn.
- Sau CMT8, Nguyễn Tuân tìm đến cách mạng và dùng ngòi bút phục vụ hai cuộc kháng chiến của dân tộc.
- Là một nhà văn lớn, một nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp.
- Là cây bút có phong cách độ đáo, nổi bật trong lĩnh vực truyện ngắn, đặc biệt là tùy bút.
- Các tác phẩm chính: Vang bóng một thời, Thiếu quê hương, Sông Đà, Tờ hoa….
Nguyễn Tuân (1910- 1987)
NHÀ VĂN

NGUYỄN TUÂN

(1910 – 1987)

- Tự nhận mình là người "sinh ra để thờ Nghệ Thuật với hai chữ viết hoa". 
- “ Chỉ người ưa suy xét đọc Nguyễn Tuân mới thấy thú vị, vì văn Nguyễn Tuân không phải thứ văn để người nông nổi thưởng thức.”  (Vũ Ngọc Phan)
- “Ông là một trong mấy nhà văn lớn mở đường, đắp nền cho văn xuôi Việt Nam thế kỉ XX”.  ( Nguyễn Đình Thi)
"Hạt nhân của phong cách nghệ thuật 
Nguyễn Tuân có thể gói gọn trong một chữ ngông. Cái ngông vừa có màu sắc cổ điển, kế thừa truyền thống tài hoa bất đắc chí của những Nguyễn Khuyến, Tú Xương, Tản Ðà,... và trực tiếp hơn là cụ Tú Lan, thân sinh nhà văn ; vừa mang dáng vẻ hiện đại, ảnh hưởng từ các hệ thống triết lý nổi loạn của xã hội tư sản phương Tây như triết lý siêu nhân, quan niệm về con người cao đẳng, thuyết hiện sinh...” 
(GS.Nguyễn Đăng Mạnh)
Ký hoạ chân dung nhà văn Nguyễn Tuân của các hoạ sĩ Văn Cao, Thành Chương, Sĩ Ngọc, Quách Đại Hải, Tạ Tỵ, Phạm Minh Hải.
2. Tập truyện Vang bóng một thời
Xuất bản năm 1940, gồm 11 truyện ngắn viết về “một thời” đã qua nay chỉ còn “vang bóng”.
Nhân vật chính:
+ Chủ yếu là những nho sĩ cuối mùa, tuy buông xuôi bất lực trước hoàn cảnh nhưng quyết giữ “thiên lương” và “sự trong sạch của tâm hồn” bằng cách thực hiện “cái đạo sống của người tài tử”.
+ Mỗi truyện dường như đi vào một cái tài, một thú chơi tao nhã, phong lưu của những nhà nho lỡ vận: chơi chữ, thưởng thức chén trà buổi sớm, làm một chiếc đèn trung thu.
3. Tác phẩm “Chữ người tử tù”:
Trình bày những hiểu biết của em về tác phẩm (xuất xứ, nhan đề)?
- Xuất xứ: In trong tập
“Vang bóng một thời”



Chữ thư pháp xưa – chữ Hán (chữ nho) được viết bằng bút lông và mực tàu, là chữ tượng hình, nằm trong một khối vuông với những nét đạm nhạt khác nhau, uốn lượn, vờn vẽ tùy theo cảm hứng.
*Nhan đề:
Hiện thân cho cốt cách, tài hoa
(Đẹp)
Hiện thân cho khí phách
(Vuông)
Hiện thân cho thiên lương
(Tâm)
CHỮ
Chữ là Người – kết tinh
(Huấn Cao)
Chữ là báu vật
(Quản ngục)
II. Đọc – hiểu văn bản:
Tình huống truyện:


Hãy nêu tình huống truyện của tác phẩm?
(Mối quan hệ của HC- ngục quan trên phương diện chính trị XH, nghệ thuật, nơi gặp gỡ của họ)
Viên quản ngục
Huấn Cao
Viên quan trông coi cai quản tù nhân, đại diện cho uy quyền, pháp luật của chế độ đương thời.
Người tử tù, tù nhân sắp bị hành quyết vì vi phạm pháp luật, chống phá chế độ.
Đối lập, đối địch nhau.
* Về phương diện chính trị xã hội:
Viên quản ngục
Huấn Cao
Thích chữ đẹp, có sở nguyện có được chữ Huấn Cao -> yêu thích cái đẹp, trân trọng và tìm cách lưu giữ cái đẹp.
Là người viết chữ đẹp -> sáng tạo và lưu truyền cái đẹp.
Tri âm, tri kỉ.
* Về phương diện nghệ thuật:
Viên quản ngục
><
Huấn Cao
Sự đối đầu giữa cái đẹp, cái thiên lương với quyền lực và tội ác: căng thẳng, kịch tính
* Môi trường và hoàn cảnh gặp gỡ:
chốn ngục tù
 Sự đối lập giữa cái đẹp, thiên lương với quyền lực, tội ác: sự căng thẳng, kịch tính làm nổi bật tính cách nhân vật và thể hiện chủ đề, tư tưởng tác phẩm
2. Nhân vật Huấn Cao
Nhân vật Huấn Cao được miêu tả với những phẩm chất tốt đẹp nào?
Tìm những chi tiết miêu tả tài năng viết chữ của Huấn Cao? Qua tài năng đó nhà văn muốn gửi gắm quan niệm gì?
2. Nhân vật Huấn Cao
a. Một người nghệ sĩ tài hoa trong nghệ thuật thư pháp
- Qua lời đồn mang tính chất tụng ca: vùng tỉnh Sơn vẫn khen tài viết chữ rất nhanh, rất đẹp -> HC là người có học vấn uyên thâm, nổi tiếng cả vùng, tài hoa trở thành niềm ngưỡng mộ của nhiều người.
- Chữ Huấn Cao đẹp lắm, vuông lắm, có được chữ H Cao mà treo như có một báu vật trên đời
- “Nét chữ vuông tươi tắn nó nói lên hoài bão tung hoành của một đời con người”.
Quản ngục ao ước có được chữ HC
=> Nhà văn muốn gửi gắm tấm lòng yêu quí cái đẹp và trân trọng vẻ đẹp văn hoá cổ truyền một thời đã qua của dân tộc
Khí phách hiên ngang của Huấn Cao được thể hiện như thế nào? (Vì sao bị bắt, thái độ khi bị bắt giam…)


b. Một anh hùng, khí phách hiên ngang

- Dám chống lại triều đình, làm giặc, sống theo chính nghĩa mà mình đã vạch ra  dám đương đầu với quyền lực, bất công.
- Dù chí lớn không thành nhưng tư thế của HC lúc nào cũng hiên ngang lẫm liệt khi bị dẫn vào nhà ngục:
+ Sẵn sàng bẻ khóa vượt ngục -> coi thường chế độ nhà tù tàn bạo của chế độ pk.
+ Hành động dỗ gông, coi thường những lời dọa dẫm của tên lính áp giải
+ Coi quyền lực thống trị chỉ là “ những trò tiểu nhân thị oai”
+ Khinh bạc nặng lời với quản ngục: Ngươi hỏi ta muốn gì ? ta chỉ muốn một điều, ngươi đừng đặt chân đến đây
=> HC là người có khí phách hiên ngang không hề biết cúi đầu trước quyền lực và coi thường cái chết.
Tính cách “khoảnh” của HC được miêu tả thế nào? Thái độ của ông khi biết sở nguyện của ngục quan ra sao?

c. Một người có “thiên lương trong sáng”:

+ HC có tài viết chữ đẹp nhưng mới chỉ viết có 2 bộ tứ bình và 1 bức trung đường cho 3 người bạn thân
+ Tính ông vốn khoảnh (cẩn thận, kĩ tính), trừ chỗ tri kỉ ông ít chịu cho chữ -> Coi trọng cái đẹp và tài năng – biết đặt cái đẹp đúng nơi được trân trọng.
+ Không vì vàng ngọc và quyền thế mà ép mình viết câu đối
+ Hiểu sở nguyện của ngục quan-> ân hận-> quyết định cho chữ-> khuyên bảo ngục quan thay đổi chỗ ở để giữ gìn nhân cách
Huấn Cao trở thành biểu tượng của cái đẹp : đẹp chữ, đẹp nhân cách làm người
Quan niệm về cái đẹp: cái tài phải đi với cái tâm, cái đẹp và cái thiện không thể tách rời nhau.

3. Nhân vật ngục quan
Dựa vào SGK và phần chuẩn bị bài, em hãy cho biết viên quản ngục được tác giả miêu tả như thế nào?
(Ngoại hình, tính cách, cách đối xử với Huấn Cao)

3. Nhân vật Quản ngục:

* Ngoại hình: đầu điểm hoa râm, râu đã ngả màu, mặt nhăn nheo..-> luống tuổi
* Tính cách :
+ Có tâm hồn nghệ sĩ, say mê và quý trọng cái đẹp: thú chơi tao nhã, thanh cao >< công việc của ông
+ Suốt đời chỉ có ao ước là có được chữ Huấn Cao để treo trong nhà
+ “Biết giá người, biết trọng người ngay. Một thanh âm trong trẻo xen vào bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn, xô bồ”. -> Nhân cách cao cả.
+ Bất chấp mọi nguy hiểm để thực hiện sở nguyện của mình
(Dám nhờ Thơ lại xin chữ, đối đãi đặc biệt với tử tù)
* Cách ứng xử với Huấn Cao
- Khi nghe tin mình sẽ canh giữ tử tù có tên Huấn Cao: Mừng lo lẫn lộn, muốn biệt đãi HC nhưng sợ bị tố giác.
- Khi tiếp nhận và giam giữ tù nhân:Chuẩn bị phòng giam chu đáo, sạch sẽ, nhìn với con mắt hiền lành, kính nể, biệt đãi Huấn Cao: dâng rượu thịt….-> hành động liều lĩnh, bất chấp tính mạng.
Khi nghe lời khuyên: kính cẩn, chắp tay bái lĩnh


Quan niệm của nhà văn về con người và cái đẹp:

+ Trong mỗi con người bao giờ cũng có những cái chưa tốt - phần “ác quỷ” và phần thiên lương – “thiên thần”.
+ Có khi, cái đẹp tồn tại trong môi trường của cái ác - cái xấu nhưng không vì thế mà nó lụi tàn, mà trái lai nó lại càng mạnh mẽ và bền bỉ.

4. Cảnh cho chữ - cảnh tượng xưa nay chưa từng có

Dựa vào SGK và phần chuẩn bị bài, em hãy phân tích cảnh cho chữ (không gian, thời gian, con người) ?
- Thời gian: đêm, lúc trại giam chỉ còn văng vẳng tiếng mõ trên vọng canh
- Địa điểm: buồng tối chật hep, ẩm ướt, tường đầy mạng nhện, đất bừa bãi phân chuột, phân gián-> không gian tù túng, chật hẹp, bẩn thỉu
- Con người: Có sự hoán đổi vị thế của các nhân vật: “thay bậc đổi ngôi”
+ Tử tù: cô đeo gông, chân vướng xiềng, tay đang dậm tô nét chữ trên vuông lụa trắng tinh-> sáng tạo cái đẹp
+ Ngục quan: khúm núm, kính cẩn-> lĩnh hội cái đẹp
+ Thày thơ lại: run run bưng chậu mực
Vì sao nói cảnh cho chữ là cảnh tượng xưa nay chưa từng có?
Cảnh tượng xưa nay chưa từng có
+ Nơi cho chữ (không gian, thời gian)
+ Vị thế của các nhân vật bị đảo lộn
Ý nghiã của lời khuyên
+ Cái đẹp có thể sản sinh từ nơi tội ác ngự trị nhưng không thể sống cùng tội ác
+ Muốn thưởng thức cái đẹp phải có tâm hồn trong sáng
 Cái đẹp có khả năng cảm hóa con người, khẳng định thiên lương chính là bản tính có sẵn của con người. Dù trong hoàn cảnh nào con người cũng luôn khao khát vươn tới cái Chân - thiện – mĩ.
Hành động của ngục quan
Cảm động, vái lạy
Khóc
Kẻ mê muội này xin bái lĩnh
-> Sự chiến thắng của cái đẹp, cái thiện
Khẳng định nhân cách cao đẹp của ngục quan
III. Tổng kết
1. Nội dung:
Khẳng định sức mạnh cảm hóa của cái đẹp và lòng tin vào con người. “ Chữ người tử tù” khẳng định và tôn vinh sự chiến thắng của i cái đẹp, cái thiện và nhân cách cao cả của con người đồng thời bộc lộ lòng yêu nước thầm kín của nhà văn
2. Nghệ thuật:
- Xây dựng tình huống độc đáo.
- Nhân vật giàu chất lãng mạn, đầy sức sống.
- Ngôn ngữ góc cạnh, giàu hình ảnh, có tính tạo hình, vừa cổ kính vừa hiện đại.