Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩn kiến thức - kĩ năng
Môn âm nhạc cấp thcs
1/ Dạy hát ở THCS theo chuẩn kiến thức, kĩ năng.
2/ Dạy nhạc lí ở THCS theo chuẩn kiến thức,kĩ năng
3/ Dạy Tâp đọc nhạc ở THCS theo chuẩn kiến thức kĩ năng.
4/ Dạy Âm nhạc thường thức ở THCS theo chuẩn kiến thức kĩ năng.
1.1/ Mục tiêu của học hát:
Học sinh học hát là tiêp xúc với Âm nhạc có lời, mỗi bài hát là một cảm xúc riêng. Có nội dung cụ thể về sự vật hiện tượng, được diễn tả bằng âm nhạc và ngôn ngữ văn học. Thông thường mỗi bài dạy trong một tiết, sau đó được ôn tập trong một vài tiết tiếp theo. Dạy hát nhằm đạt được các mục tiêu sau:
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Mục tiêu về kiến thức: Dạy hát nhằm phát triển năng lực nhận thức của HS, học mỗi bài hát giúp các em biết thêm về một vấn đề, về tác giả hoặc đặc điểm riêng của bài hát. Sự phong phú về mặt nội dung trong các bài hát giúp học sinh thêm hiểu biết về cuộc sống. Các hình tượng âm nhạc cũng nâng cao khả năng nhận thức và hiểu biết của các em. Bên cạnh đó, dạy hát còn phát triển năng lực ngôn ngữ, lời ca của bài hát làm vốn từ của học sinh trở nên phong phú và sinh động hơn.
- Mục tiêu về kĩ năng (đây là mục tiêu trọng tâm): Dạy hát nhằm phát triển năng lực âm nhạc của học sinh, giúp các em hát đúng giai điệu và lời ca, biết cách hát tự nhiên, biết lấy hơi, hát rõ lời và thể hiện được sắc thái, tình cảm của bài hát. Dạy hát còn giúp học sinh biết trình bày bài hát ở hình thức đơn ca, song ca, tốp ca đồng ca, biết hát kết hợp các động tác như: gõ đệm vận động theo nhạc, nhảy múa hoặc biểu diễn trò chơi…
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Mục tiêu về tình cảm và thái độ: Dạy hát nhằm dáo dục học sinh những tình cảm, tốt đẹp, giúp các em thêm yêu thích Âm nhạc, có khả năng tham gia ca hát ở trong và ngoài trường học.
Những mục tiêu trên chỉ đạt được khi học sinh trải qua quá trình học tập lâu dài và đúng hướng, nếu chỉ học 1-2 bài hát thì không thể đạt được những điều đó. Vì vậy khi dạy một bài hát cụ thể, giáo viên phải lựa chọn cách diễn đạt mục tiêu ngắn gọn và rõ ràng hơn trong kế hoạch bài học.
1.2/ Quy trình dạy hát.
Một số quy trình dạy hát đã được giới thiệu trong các tài liệu khác nhau, quy trình có 7 bước:
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Giới thiệu bài hát
- Tìm hiểu về bài hát
- Nghe hát mẫu
- Khởi động giọng
- Tâp hát từng câu
- Hát cả bài
- Củng cố, kiểm tra
Thực tế cách dạy Âm nhạc cần hết sức linh hoạt và mềm dẻo, nên thứ tự các bước trong quy trình dạy hát không phải là bất di bất dịch, đây chỉ là những hoạt động cần thực hiên khi dạy hát. Các bước 1-2-3-4 không nhất thiết phải trình tự, có thể lên bước nào trước cũng được.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Tuy nhiên nên tiến hành tìm hiểu bài trước khi nghe hát mẫu vì:
- Bước 1 (giới thiệu bài hát) do giáo viên thực hiện, bước 2 (tìm hiểu về bài hát) nên để học sinh hoạt động, nhằm phát huy tính tích cực của các em. Bước 3 lại đến hoạt động của giáo viên (hát mẫu) là sự đan xen hợp lí, logic
- Khi tìm hiểu về bài hát, giáo viên cần giải thích một số từ khó, ý nghĩa một số câu hát, giúp học sinh hiểu ý nghĩa một câu hát mẫu.
- Khi tìm hiếu bài, đôi khi giáo viên có thể hướng dẫn đọc lời ca theo tiết tấu, nghe hát mẫu sẽ giúp các em cũng có tiết tấu vừa luyện tập.
- GV giới thiệu chỗ khó hoặc đặc điểm riêng của bài hát. HS sẽ cảm nhận được điều này khi nghe hát mẫu.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
1.3/ Kĩ thuật dạy hát.
Kĩ thuật dạy hát của GV rất phong phú và đa dạng, bởi vì năng lực, kinh nghiệm và điều kiện dạy học của mỗi người rất khác biệt. Dưới đây là một số kĩ thuật rất phổ biến, xin giới thiệu để các bạn cùng tham khảo.
Giới thiệu bài hát
Mục tiêu để HS biết tên bài hát, tên tác giả, xuất xứ hoặc nội dung của bài hát. Lời giới thiệu này sẽ gợi nên không khí tích cực và hứng thú học hát của học sinh. Giáo viên có thể chọn một trong những cách giới thiệu sau.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Cách thứ 1 là GV thuyết trình
- Cách thứ 2 là GV đặt câu hỏi để giới thiệu bài hát
- Cách thứ 3 là GV sử dụng tranh ảnh minh họa cho bài hát để học sinh nhận xét về nội dung của chúng, từ đó giáo viên dẫn dắt vào việc giới thiệu bài hát.
Với những bài dân ca hoặc bài hát nước ngoài, giáo viên nên dùng bản đồ, tranh ảnh để giới thiệu thêm về vị trí địa lí, thiên nhiên và đời sống con người ở nơi đó. Đôi khi cũng có thể giới thiệu mở rộng tới một số bài hát khác cùng tác giả, cùng chủ đề hoặc cùng vùng miền, có thể cung cấp cho HS những kiến thức văn hóa cần thiết khác. Ví dụ đó là dân ca vùng nào phong tục tập quán, đặc điểm của địa phương đó.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Tìm hiểu về bài hát
Dạy hát ở THCS, tìm hiểu bài hát giúp học sinh hiểu nội dung bài hát nắm được cấu trúc chia (chia đoạn, chia câu) và các kí hiệu Âm nhạc trong bài. Khi dạy tìm hiểu bài hát, giáo viên thường đặt cho học sinh một số câu hỏi, ví dụ: bài có thể chia thành mấy đoạn, mỗi đoạn có mấy câu hát?
Nghe hát mẫu
Trong bài có những kí hiệu nào? Lời ca có những từ nào các em không hiểu ý nghĩa? Lời ca có hình ảnh, ý tứ nào hay?...
Mục tiêu để học sinh làm quen với giai điệu và có cảm nhận ban đầu về bài hát.
Giáo viên hát mẫu hoặc mở đĩa nhạc cho học sinh nghe, các em lắng nghe,cảm nhận và kiểm nghiệm những điều đã tìm hiểu ở bước đọc lời ca (hoặc tìm hiểu về bài hát). Có thể coi đây là bước đầu học sinh được tiếp xúc với giai điệu của bài hát, vì vậy sự hấp dẫn của bài sẽ để lại ấn tượng tốt cho cho các em.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Giáo viên cần trình bày bài hát đảm bảo sự chuẩn mực, đem lại đầy đủ cảm xúc và giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Nếu có khả năng giáo viên vừa hát vừa kèm theo động tác minh họa sẽ làm các em thích thú hơn. Việc hát mẫu cho học sinh nghe có những ưu điểm:
- Giúp học sinh cảm thụ bài hát một cách đầy đủ, trọn vẹn bởi cách hát của giáo viên gần gũi với các em hơn so với đĩa nhạc.
- HS cảm thấy hào hứng khi đươc nghe thầy cô hát.
- Thể hiện được năng lực Âm nhạc và cảm xúc của giáo viên.
Dù có đĩa nhạc, học sinh vẫn thích nghe chính giọng hát của chính thầy cô thể hiện bài hát. Khi hát giáo viên phải thể hiện đúng nội dung tình cảm của bài hát, truyền cảm được hồn của tác phẩm tới học sinh đĩa nhạc không thể thay thế được tiếng hát của thầy cô vì bài hát do giáo viên trình bày không chỉ tác động đến các em bằng giọng hát, mà còn cả ánh mắt, điệu bộ, bằng sự cảm hóa trực tiếp của tâm hồn mình.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Trong tiết dạy giáo viên cần chú ý đến giọng hát, cách hát và việc sử dụng nhạc cụ của chính bản thân. Bài hát do giáo viên trình bày góp phần rất lớn để tạo cảm xúc và sự hấp dẫn cho tiết dạy.
Sau khi nghe hát mẫu,giáo viên nên khuyến khích HS nói cảm nhận riêng của mình về bài hát như: Bài hát có hay không? Có quen thuộc không? Dễ hay khó? Bài hát thuộc thể loại hành khúc, sinh hoạt, vui chơi? Lao động hay trữ tình? Nhịp điệu của bài nhanh hay chậm? Tính chất bài sôi nổi hay tình cảm? Nhẹ nhàng hay thiết tha?...
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Khởi động giọng (luyện thanh)
Khởi động giọng giúp học sinh chuẩn bị về tư thế, hơi thở, giọng hát, đồng thời còn luyện tai nghe, luyện cách phát âm và luyện cao độ. Khởi động giọng còn để học sinh thấy rằng,các em đang được học âm nhạc một cách bài bản.
Trong tiết dạy, tốt nhất là giáo viên nên thực hiện các bước hát mẫu, khởi động giọng và tập hát từng câu ở cùng một giọng tập hát ở giọng nào thì nên khởi động ở giọng đó, vậy sẽ có lợi cho tai nghe của học sinh (đây là sự khác biệt của luyện thanh: Luyện thanh thường chuyển giọng liên tục, nhằm mở rộng âm vực và nâng cao chất lượng âm thanh, luyện thanh thường áp dụng trong môn âm nhạc).
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Khi khởi động giọng, giáo viên cần hướng dẫn học sinh đứng thẳng, tư thế tự nhiên. Giáo viên đàn chuỗi âm ngắn, đơn giản để các em nghe và đọc bằng âm La, Ma, Mô, Mi hoặc nguyên âm A-O-U-I (có thể kết hợp trò chơi,ví dụ học sinh làm giả tiếng gà gáy ò ó o) Với thời gian 1-2 phút, giáo viên chỉ nên dùng một âm hình tiết tấu chung khi khởi động giọng.
Tập hát từng câu
Mục tiêu việc hát từng câu là để học sinh hát đúng giai điệu và lời ca từng câu hát, luyện tai nghe và thể hiện những chỗ khó trong bài.
Tập hát từng câu là bước trọng tâm, nó chiếm nhiều thời gian và đòi hỏi học sinh phải cố gắng nhiều nhất. Các bước trong đó (giới thiệu bài hát, tìm hiểu về bài hát, nghe hát mẫu khởi động giọng) chỉ nhằm dẫn dắt và hỗ trợ cho bước tập hát từng câu. Nếu không hoàn thành bước tập hát từng câu. Thì việc thực hiện hai bước là hát cả bài và củng cố kiểm tra cũng sẽ không thu được kết quả.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Có bốn công cụ giúp học sinh hát đúng giai điệu và lời ca của từng câu hát, đó là: Nghe giáo viên hát mẫu, nghe giáo viên đàn giai điệu, nghe đĩa nhạc học sinh là nghe những bạn học giỏi hát. Trong đó phổ biến và hiệu quả nhất vẫn là học sinh tập hát thông qua việc nghe giáo viên đàn và hát mẫu, đây là hai hoạt động cần phải kết hợp một cách hài hòa. Đôi khi, chỉ định những em học giỏi hát mẫu thay cho giáo viên cũng là việc nên thực hiện, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh đồng thời làm môi trường học tập trở nên gần gũi và thân thiện hơn.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Yêu cầu khi dạy hát từng câu là giáo viên phải sử dụng nhạc cụ và hát để hướng dẫn học sinh hát đúng giai điệu, lời ca của từng câu hát. Tuy nhiên hát mẫu nhiều hay ít, hát mẫu trước hoặc sau khi học sinh tập hát còn phụ thuộc vào năng lực của học sinh và đặc điểm riêng của bài hát như câu hát dài hay ngắn, dễ hay khó, có luyến láy hay không… giáo viên nên vận dụng nhiều cách làm với những bài khác nhau thậm chí là những câu khác nhau, không nên thực hiện rập khuôn, máy móc. Phương pháp tập này mỗi người khác nhau, phần chúng ta cần lưu ý, cần sửa sai ngay từ bước tập hát từng câu không nên để khi hát cả bài mới sửa, vì lúc đó học sinh mắc nhiều lỗi, sửa được lỗi này có thể lại mắc lỗi khác hoặc giáo viên cũng có thể chỉ định những em học giỏi để sửa sai cho các bạn.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Trong phần này nếu trong bài có những câu giống nhau về giai địêu, giáo viên nên chỉ định học sinh tự nhận biết và tập hát để phát huy tính tích cực, sau đó có thể giúp các em chỉnh sửa những chỗ cần thiết.
Hát cả bài
Bước này giúp học sinh tiếp tục sửa sai (nếu có), hướng dẫn các em biết cách lấy hơi, thể hiện đúng chỗ ngân, nghỉ trong bài và thể hiện sắc thái, tình cảm của bài hát.
Khi thực hiện, giáo viên đệm đàn để học sinh hát cả bài sau đó chỉ định cá nhân, nhóm , tổ trình bày bài hát để tiếp tục sửa chỗ còn sai. Giáo viên cần hướng dẫn các em hát đúng nhịp độ, không cuốn nhịp, hướng dẫn cách lấy hơi ở đầu câu hát và thể hiện những chỗ ngân, nghỉ cũng như sắc thái của bài hát. Giáo viên có thể tiếp tục hát mẫu giúp các em thể hiện cách phát âm tròn tiếng, rõ lời, biết cách nhân giọng, ngắt giọng chuẩn xác. Cần nhắc nhở học sinh không thể hát bằng giọng đều đều, khô khan, thiếu cảm xúc, hát như vậy sẽ làm các em dần trở nên vô cảm, thờ ơ với vẻ đẹp của nghệ thuật. Cần nhắc học sinh thể hiện những sự rung động, cảm xúc của bài hát sao cho chân thực và tự nhiên, không cường điệu, tránh hát quá nhỏ hoặc gào thét trong khi hát.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Củng cố, kiểm tra
Giúp học sinh biết trình bày bài hát cho sinh động, hấp dẫn; đánh giá kết quả học tập của học sinh, nhấn mạnh nội dung bài hát và giáo dục thái độ.
Giáo viên yêu cầu học sinh nhắc lại nội dung đã học, như: Các em đã học gì, nhớ điều gì, yêu thích điều gì? Giáo viên hướng dẫn học sinh trình bày bài hát bằng cách hát đối đáp, hát nối tiếp hoặc lĩnh xướng, trình bày bài hát kết hợp gõ đệm. Giáo viên cần chú ý giáo dục thái độ, giáo dục thẩm mĩ và dặn dò các em tiếp tục tập hát cho thuộc lời ca.
1.4/ Những lỗi cần tránh khi dạy hát
Có nhiều lỗi cần tránh khi dạy hát, tiêu biểu là những lỗi như:
- Dạy sai kiến thức, giáo viên dạy học sinh không đúng nhạc và lời của bài hát.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Giáo viên không thuộc bài hát.
- Dạy hát theo lối truyền khẩu, giáo viên hoàn toàn chỉ sử dụng giọng hát, không sử dụng nhạc cụ.
- Xác định giọng không phù hợp, làm học sinh phải hát ở giọng quá cao hoặc quá thấp, giáo viên liên tục thay đổi giọng.
- Phân chia độ dài các câu hát không phù hợp với khả năng của học sinh.
- Xác định không đúng trọng tâm, trình bày lan man về tác giả và tác phẩm, làm bước giới thiệu bài hát vừa rườm rà, vừa mất thời gian. Chỉ nên thực hiện 4 bước (giới thiệu bài hát, tìm hiểu về bài hát, nghe hát mẫu, khởi động giọng) trong khoảng 10-12 phút, nếu kéo dài hơn có thể làm học sinh mất hưóng thú học hát.
- Không sửa sai, không yêu cầu học sinh thể hiện sắc thái, tình cảm của bài hát.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Chưa hoàn thành mục tiêu tiết học mà đã chuyển sang các hoạt động khác. Ví dụ mục tiêu quan trọng của tiết dạy hát là hướng dẫn học sinh hát đúng giai điệu, lời ca. Tuy nhiên, khi mà hầu hết học sinh còn chưa hát đúng giai điệu, giáo viên đã vội hướng dẫn các em tập gõ đệm, vận động, thi đua, trò chơi hoặc biểu diễn.
- Bắt nhịp cho học sinh hát ở một giọng (khi bắt nhịp không dùng đàn), sau đó đệm đàn ở một giọng khác.
- Giáo viên không làm chủ được thời gian, dạy thừa hoặc thiếu thời gian.
- Tổ chức ôn tập bài hát sơ sài và không hiệu quả.
1.5/ Cách dạy ôn tập bài hát.
Học bài hát mới trong một tiết, sẽ vẫn còn nhiều học sinh chưa hát đúng giai điệu, chưa thuộc lời ca, chưa cảm nhận sâu về vẻ đẹp của bài hát, ôn tập bài hát nhằm khắc phục những hạn chế đó.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Mục tiêu tóm tắt của hoạt động ôn tập bài hát nhằm giúp học sinh hát thuộc lời ca, hát đúng hơn, hát hay hơn và yêu thích bài hát hơn. Mục tiêu cụ thể là giúp học sinh củng cố lại kiến thức đã học, luyện tập các kĩ năng trình bày bài hát đã học, phát huy tính tích cực của học sinh, phát triển tư duy sáng tạo của các em.
Việc ôn tập bài hát là không cần thực hiện theo một trình tự nào, tùy vào đặc điểm riêng của từng bài hát mà giáo viên chọn các hoạt động thích hợp. với thời gian có hạn, mỗi lần ôn tập, giáo viên chỉ nên chọn một vài hoạt động trong số nhiều hoạt động sau:
- Giáo viên đệm đàn cho học sinh hát lại bài, hướng dẫn các em sửa chỗ sai và thể hiện sắc thái.
- Giáo viên đặt câu hỏi để học sinh nhắc lại tên bài hát, tác giả, nội dung (nên kết hợp tranh minh họa).
- Học sinh nghe bài hát qua băng đĩa để nhớ lại giai điệu, lời ca.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Củng cố lời ca: HS bổ sung lời ca vào chỗ trống.
- Hát kết hợp với gõ đệm.
- Hát kết hợp vận động theo nhạc.
- Hát kết hợp đánh nhịp.
- Hát kết hợp trò chơi.
- Thi đua giữa các tổ nhóm.
- Trình bày bài hát bằng các hình thức: đơn ca, cặp, nhóm, tổ, dãy, học sinh nam, học sinh nữ…
- Luyện tập các cách hát tập thể: hát hòa giọng, hát có lĩnh xướng, hát đối đáp, hát nối tiếp, hát bè, hát đuổi.
- Biểu diễn: học sinh hát trước lớp kết hợp gõ đệm hoặc vận động theo nhạc.
- Học sinh tập sáng tác lời hát mới.
- Học sinh tập vẽ tranh minh họa cho bài hát.
- Kiểm tra.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Tùy thuộc vào nội dung, tính chất của bài hát, thời lượng dạy học, năng lực của học sinh, điều kiện dạy học cụ thể mà giáo viên chọn một vài hoạt động ôn tập cho thích hợp. Các hoạt động ôn tập không nên tách rời mà cần liên kết với nhau sao cho phù hợp, hiệu quả. Ví dụ: kết hợp giữa õo đệm với luyện tập các cách hát tập thể (hát có lĩnh xướng, hát đối đáp, hát nối tiếp), kết hợp vận động theo nhạc với trình bày bài hát bằng các hình thức khác nhau (đơn ca, song ca, tam ca, tốp ca, theo dãy, học sinh nam, học sinh nữ), thi đua giữa các nhóm tổ thể hiện sắc thái bài hát, biểu diễn bài hát kết hợp gõ đệm hoặc vận động theo nhạc… Tuy nhiên những hoạt động đặc trưng nhất mà giáo viên thường dùng khi ôn tập bài hát là hướng dẫn học sinh ôn tập và sửa sai, hát kết hợp gõ đệm, hát kết hợp vận động theo nhạc, tập hát đối đáp, nối tiếp.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Việc ôn tập bài hát đóng vài trò quan trọng để học sinh yêu thích bài hát. Nhiều học sinh thường nói “Thưa cô, em không biết hát ạ”, “Thưa cô, em thấy bài hát này không hay” hoặc “Thưa cô, em không thuộc bài này” khi giáo viên yêu cầu các em hát. Một trong những nguyên nhân là do cách tổ chức ôn tập bài hát chưa kĩ và hiệu quả. Chỉ số ít bài hát hấp dẫn được học sinh ngay từ khi các em mới tiếp xúc, còn lại phải qua quá trình ôn tập lâu dài mới làm các em yêu thích bài hát. Dạy Âm nhạc trong trường trung học ở Mỹ, để biểu diễn một bài hát chỉ trong 3-4 phút, học sinh thường phải luyện tập bài đó trong 3 tháng (bao gồm cả tập hát các bè, kết hợp nhảy múa hoặc trình diễn). Có thể tập luyện kĩ như vậy mới thật sự làm các em cảm nhận được những vẻ đẹp của bài hát.
1.6/ Một số lưu ý khi dạy hát
Cách dạy bài dân ca
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Nếu nhìn khái quát thì các bài dân ca cũng tương tự như dạy bài hát thiếu nhi hoặc bài hát nước ngoài. Tuy nhiên đi sâu vào thủ thuật thì có vài đặc điểm nhỏ.
Giáo viên nên dùng bản đồ để giới thiệu vị trí địa lí, dùng tranh ảnh để giới thiệu về sinh hoạt văn hóa, sinh hoạt cộng đồng, về phong cảnh các vùng miền. Cần giới thiệu về xuất xứ và nét đặc trưng của bài ca thì dạy bài dân ca cũng tương tự như việc dạy bài hát thiếu nhi hoặc bài hát nhạc nước ngoài. Tuy nhiên, đi sâu vào thủ thuật thì có một số khác biệt nhỏ.
- Việc chia các câu hát trong bài dân ca phải hết sức linh hoạt, có thể có câu hát dài, có câu hát ngắn vì bài dân ca Việt Nam thường được xây dựng từ thơ lục bát, lời ca đệm thêm bằng những hư từ nên cấu ca (thang âm, các từ đệm, trang phục, động tác múa…) sao cho phù hợp với sự tiếp thu của học sinh, cũng có thể giới thiệu sơ lược về nhạc cụ dân tộc của vùng miền dân ca đó.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Giải thích cho học sinh những từ khó trong bài dân ca, ví dụ: Xòe hoa là múa hoa, Lí cây xanh là khúc hát nhắn về cây xanh, Bắc kim thang là lời đồng dao (bản thân từ này không có nghĩa gì), cò lả cánh cò bay chậm chờn (con cò cũng là hình tượng người nông dân Việt Nam), bài cò lả hình thành từ câu ca dao:
Con cò bay lả bay la
Bay từ cửa sổ bay ra cánh đồng
Trời sinh, mẹ đẻ tay không
Cho nên bay khắp tây đông kiếm mồi
Trước là nuôi cái thân tôi
Sau nuôi bọn trẻ nên đời cò con.
- Nếu có điều kiện, giáo viên nên cho học sinh nghe và xem băng đĩa hình, để các em biết về trang phục và động tác múa hát đặc trưng của từng vùng miền.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Giáo viên nên dùng thanh âm của lược bài dân ca cho học sinh khởi động giọng, qua đó các em biết sơ lược về âm hưởng của bài dân ca, không nên dùng gam trưởng hoặc thứ để động giọng.
- Trong bước tập hát từng câu, giáo viên cần hát mẫu nhiều hơn để giúp học sinh hát đúng những chỗ khó, tiếng luyến láy, ngân nghỉ, cũng như thể hiện được sắc thái của bài dân ca.
- Nếu có điều kiện, có thể tổ chức cho học sinh vừa hát bài dân ca vừa kết hợp với các trò chơi dân gian như: tập tầm vông, nhảy dây, ô ăn quan, chơi chong chóng, tò he, sáo diều…
- Ngoài các nhạc cụ quen dùng, nếu có điều kiện, giáo viên nên khai thác hoặc hướng dẫn học sinh sử dụng các nhạc cụ dân tộc để đệm hát cho bài dân ca cũng là cách làm rất phù hợp. Ví dụ dùng các nhạc cụ như cồng, chiêng, đàn t’rưng, tre lắc để đệm cho những bài dân ca tây nguyên…
Cách dạy những bài hát khó
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Những bài hát trong chương trình dạy học âm nhạc đã được các tác giả tuyển chọn nói chung là phù hợp với tâm lí lứa tuổi của học sinh song không tránh khỏi những khó khăn cho giáo viên, học sinh với một vài bài. Có khi dễ tiếp thu với học sinh địa phương này nhưng lại rất khó tiếp thu với học sinh địa phương khác, đó cũng là điều tất yếu vì hiện nay chúng ta chỉ có một chương trình, một bộ sách giáo khoa chung. Hướng giải quyết bài hát khó là:
- Giáo viên phải nắm vững đặc điểm riêng của từng bài hát, như nội dung, cấu trúc, sắc thái… Đàn và hát chính xác, thuần thục, thuộc bài hát.khi giáo viên tự cho rằng bài hát đó không phải là bài khó thì việc dạy hát sẽ trở nên dễ dàng.
- Tăng thời gian cho bước tập hát từng câu, giảm thời gian cho các bước khác.
- Học sinh xem phần biểu diễn bài hát trên băng hình.
- Nên chia bài hát thành những câu hát ngắn, dạy chậm và hát ngắn từng câu.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Kết hợp cho nghe giai điệu trên đàn.
- Tập kỹ từng câu hát, giáo viên cần hát mẫu nhiều hơn để hướng dẫn học sinh thể hiện những chỗ khó, sửa ngay từng câu nếu học sinh hát sai.
- Những câu hát gần giống nhau nên để học sinh so sánh, nhận biết để học sinh hát cho đúng.
Giúp học sinh sửa chỗ sai.
Sửa chỗ hát sai cho học sinh là hoạt động diễn ra trong tiết học hát vầ ôn tập bài hát giáo viên cần sửa sai càng sớm càng tốt, ngay sau khi phát hiện những sai sót.trong một thời gian dài, sẽ có thể sửa chữa được. Đặc biệt là khi các em đã quen với những sai sót đó. Có người đã nói: Những sai lầm ban đầu chỉ như mỏng mạng nhện, nhưng nếu để lâu sẽ biến thành dây cáp.
Những lỗi sai mà học sinh thường hay mắc phải là:
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Hát sai giọng (khi hầu hết học sinh hát ở một giọng nhưng có em lại hát ở giọng khác). Cách sửa là giáo viên đàn hoặc hát mẫu cho học sinh hát sai nghe lại giai điệu câu mở đầu, hướng dẫn các em hát đúng giọng ngay từ đầu.
- Hát sai cao độ (học sinh hát đúng giọng nhưng sai cao độ một số nốt trong bài). Cách sửa là giáo viên đàn hoặc hát mẫu thật chậm, phân tích chỗ học sinh hát sai là cao hơn hoặc thấp hơn so với bản nhạc, hướng dẫn các em thực hiện cho đúng.
- Hát sai trường độ (thường xảy ra ở bài có đảo phách, nghịch phách hoặc trường độ có dấu chấm dôi đi cùng móc kép). Cách sửa là giáo viên hướng dẫn học sinh vừa hát vừa gõ tiết tấu lời ca, các em sẽ phân biệt và sửa được.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Muốn tìm chỗ hát sai của học sinh, giáo viên cần tập trung lắng nghe, hạn chế sử dụng nhạc cụ. Khi sửa giáo viên mới nên dùng nhạc cụ, giọng hát của mình và chỉ định cả những học sinh khá giỏi làm mẫu, vì học sinh sửa cho nhau thường tự nhiên và dễ dàng hơn. Tuy nhiên giáo viên không nên đặt việc sửa sai đến mức tuyệt đối (có nghĩa yêu cầu mọi học sinh đều hát thật chuẩn), vì có những em khi sửa thì hát đúng nhưng sau đó lại hát sai. Lại có những em sửa mãi vẫn không thể hát đúng, trường hợp đó giáo viên tránh sa đà vì mất thời gian chung của cả lớp. Thực tế dạy học cho thấy, không bao giờ có 100% học sinh trong lớp đều hát đúng như nhau.
- Một số lưu ý giúp HS sửa chỗ hát sai:
- Sửa riêng từng lỗi,không sửa đồng thời nhiều lỗi
- Tập hát từng câu ngắn.
- Tập hát ở tốc độ chậm.
- Giáo viên dừng cử chỉ, giọng hát hoặc nhạc cụ để nhấn mạnh vào chỗ hát sai.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Nên tập nhiều lần.
- Cả giáo viên và học sinh đều cần kiên trì.
- Giáo viên cần động viên và khen ngợi sự tiến bộ của học sinh .
Giáo viên không nên làm học sinh thấy xấu hổ vì hát sai, nếu sảy ra điều này, các em sẽ không thích thầy, cô đó và cũng không thích học môn Âm nhạc. Cần động viên để học sinh hát đúng hơn ở những tiết học sau.
Cách dạy bài hát có 2 lời
Dạy lời 2 phải khác với cách dạy lời một bởi vì khi đó HS đã nắm được giai điệu bài hát. Giáo viên không thể dạy từng câu giống như lời 1 mà cần giúp các em nắm vững giai điệu để tự hát lời 2. Giáo viên cần lưu ý:
- Nếu lời 2 hát tương tự lời 1, giáo viên nên chi định học sinh (cá nhân, nhóm, tổ, dãy cả lớp) hát sau đó điều chỉnh những chỗ cần thiết.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Nếu lời 2 có điểm khác lời 1 giáo viên cần phân tích điểm khác biệt, có thể đàn và hát mẫu riêng câu đó rồi hướng dẫn học sinh hát đúng giai điệu.
Cách dạy bài hát mà học sinh quen thuộc
Những khó khăn là: có 3 loại học sinh cần học hát (có những em hát chính xác, có những em hát còn sai, có em chưa tập hát). Nhiều em không hào hứng khi học bài hát quen thuộc, khó sửa những lỗi sai mà học sinh đã quen thuộc. Một số biện pháp giải quyết là:
- Phân loại học sinh: những em hát chính xác, những em hát còn sai và những em chưa từng tập hát. Phần nhóm có cả 3 loại học sinh để cùng tập hát, tổ chức thi đua giữa các nhóm tạo hứng thú và động lực.
- Cho học sinh nghe băng đĩa mẫu. Nên chia câu hát dài, chỉ định học sinh xung phong làm mẫu và hướng dẫn các bạn chưa tập.
- Cần dạy đủ các bước để học sinh chưa tập có thể hát chính xác, tăng cường sửa sai cho các em.
- Có thể tổ chức các trò chơi làm tăng hứng thú.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Với học sinh đã hát chính xác, cần hướng dẫn thể hiện sắc thái hoặc biểu diễn bài hát.
Phân chi thời gian các bước khi dạy hát
Trong quy trình dạy hát, thời lượng thực hiện các bước cần điều chỉnh các bước cho phù hợp với đặc điểm riêng, với mức độ khó hoặc dễ của từng bài hát. Ví dụ bước giới thiệu bài hát, có bài chỉ tiến hành 1-2 phút nếu giáo viên không có nhiều thông tin; có bài có thể tiến hành 4-5 phút, nếu giáo viên có những thông tin về tác giả hoặc những bài hát cùng chủ đề. Tuy nhiên như nói trên, giáo viên nên thực hiên 4 bước (giới thiệu bài hát, tìm hiểu về bài hát, nghe hát mẫu, khởi động giọng) trong khoảng 10-12 phút, vì nếu kéo dài hơn có thể làm học sinh mất hứng thú học hát, đồng thời làm mất thời gian của bước khác. Bước tập hát từng câu, có bài chỉ dạy trong khoảng 7-8 phút. Tùy thuộc vào bài ngắn hay dài. khi đó giáo viên điều chỉnh thời gian ở các bước cho phù hợp với hoạt động chung của tiết học.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Hạn chế dạy hát theo lối truyền khẩu
Học hát theo lối truyền khẩu là học sinh tập hát theo lối thụ động và thiếu tích cực, các em liên tục nghe giáo viên hát mẫu rồi nhắc lại một cách máy móc. Thời gian trước đây có thể chúng ta đã dạy theo cách này vì nhiều nguyên nhân: do thói quen giáo viên không có nhạc cụ hoặc khả năng sử dụng chưa tốt, thiếu thốn các thiết bị dạy học… Ngày nay giáo viên nên giảm thiểu dạy hát theo lối truyền khẩu vì nó không phù hợp với những định hướng đổi mới phương pháp dạy học, không phát huy được tính tích cực của học sinh, không khai thác được các thiết bị dạy học…
Vai trò của nhạc cụ khi dạy hát
Khi dạy hát từng câu, giáo viên nên sử dụng nhac cụ vì:
- Học hát có nhạc cụ sẽ tạo không khí học tập vui tươi, sôi nổi, học sinh hào hứng luyện tập.
- Việc đàn giai điệu các câu hát giúp các em phát triển tai nghe nhạc.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Sử dụng nhạc cụ giúp giáo viên dạy hát không vất vả mà lại hiệu quả.
- Nhạc cụ còn là chỗ dựa, đồng thời còn nâng cánh cho tiếng hát hay hơn.
Không nên lạm dụng một cách thái quá (về cường độ và thời gian). Nếu tiếng đàn quá to, giáo viên lại đàn liên tục, sẽ vừa át tiếng hát vừa sao nhãng việc bao quát lớp học.
Cách khắc phục học sinh hát cuốn nhịp
Đây là lỗi thường gặp trong tiết dạy hát, do tâm lí học sinh muốn nhanh chóng hát được bài vừa học, do sự điều tiết hơi thở không chủ động (đặc biệt là với câu hát dài, các em không đủ hơi thở) và ảnh hưởng tâm lí đám đông nên không làm chủ về nhịp độ, dẫn đến tình trạng hát cuốn nhịp (nhịp độ lúc sau nhanh hơn lúc trước).
Có một số cách khắc phục lỗi hát cuốn nhịp, đó là:
- Hướng dấn học sinh lấy hơi ở đầu hoặc giữa các câu hát, giúp các em đủ hơi thở để hát những câu tương đối dài.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Giáo viên chia lớp thành nhóm nhỏ để luyện về nhịp độ (tránh ảnh hưởng của tâm lí đám đông).
- Lần lượt tập hát với tốc độ châm, hơi nhanh, vừa phải theo tay chỉ huy của giáo viên. Mục tiêu cách luyện tập này để học sinh có thể hát với mọi tốc độ mà vẫn làm chủ về nhịp độ.
- Tập hát theo chỉ huy của GV,luyện cho HS cách quan sát động tác đánh nhịp và biết giữ vững nhịp độ
- Hát thầm trên nền nhạc đệm.
- Tập gõ nhịp khi nghe nhạc…
Cách dạy bài hát trong thời gian ngắn
Vì lí do nào đó mà chỉ chúng ta chỉ có rất ít thời gian khi dạy một bài hát mới, khi đó các bạn giáo viên nên:
- Lược bỏ một số bước như: đọc lời ca khởi động giọng, củng cố kiểm tra. Bước giới thiệu bài cũng chỉ nên thực hiện ngắn gọn.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Nên chia bài thành những câu hát dài.
- Hát mẫu chậm, rõ ràng.
- Giáo viên tăng cường đàn giai điệu và hát mẫu.
- Tập kĩ chỗ khó trong bài hát.
- Sửa chỗ sai mà học sinh dễ thực hiện.
2/ Dạy nhạc lí ở THCS theo chuẩn kiến thức, kĩ năng.
2.1/ Nội dung phân môn nhạc lí.
Hiện nay, phân môn nhạc lí đựơc chính thức dạy ở THCS, tuy nhiên học sinh tiểu học cũng đã được giới thiệu sơ lược các vấn đề như khuôn nhạc, nốt nhạc, cao độ trường độ, cường độ… Nhạc lí ở THCS giới thiệu về các kiến thức sau:
- Những thuộc tính của âm thanh,một số kí hiệu âm nhạc.
- Nhịp và phách,nhịp 2/4; 3/4; 4/4 ; 6/8; nhịp lấy đà.
- Cung và nửa cung, dấu hóa.
- Gam trưởng, giọng trưởng.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
- Gam thứ, giọng thứ, giọng La thứ ,giọng La thứ hòa thanh.
- Giọng song song, giọng cùng tên.
- Thứ tự các dấu thăng, dấu giáng ở hóa biểu từ 1 đến 4 dấu hóa.
- Giới thiệu sơ lược về quãng, hợp âm, dịch giọng.
2.2/ Mục tiêu dạy nhạc lí.
Phân môn nhạc lí cung cấp cho học sinh một số nội dung lí thuyết âm nhạc, đơn giản và cần thiết, nhằm hỗ trợ việc học hát, tập đọc nhạc và nâng cao hiểu biết về âm nhạc. Mục tiêu của bài học về nhạc lí là giúp học sinh biết khái niệm, đặc điểm, nhận biết kiến thức trên bản nhạc, được nghe âm thanh minh họa và có thể áp dụng kiến thức vào bài tập cụ thể. Thời lượng dạy một nội dung nhạc lí khoảng 15-20 phút.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Kiến thức dạy nhạc lí được trải đều ở 4 năm học, học sinh không được học thường xuyên, lại ít có điều kiện vận thành hệ thống, nên đây là nội dung tương đối khó với học sinh. Với thời lượng không nhiều, các nội dung nhạc lí được giới thiệu ở mức độ sơ giản, qua thực hành để hiểu biết lí thuyết, chủ yếu để học sinh công nhận, không cần lí giải. Giáo viên không nên khai thác sâu, mở rộng kiến thức nhạc lí như ở các trường chuyên nghiệp, chỉ cần giúp các em có khái niệm ban đầu và biết sử dụng kiến thức trong các bài tập cụ thể.
2.3/ Quy trình dạy nhạc lí.
Những phân môn mang tính lí thuyết như nhạc lí và âm nhạc thường thức, quy trình dạy học chỉ mang tính tham khảo, không nhất thiết phải thực hiện theo đúng trình tự. Những hoạt động dạy học cần thiết là:
- Giới thiệu kiến thức nhạc lí(tên, khái niệm ,vai trò,đặc điểm,tính chất)
- Minh họa kiến thức trên bản nhạc.
- Minh họa kiến thức bằng âm thanh.
- Cũng cố.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
2.4/ Kĩ thuật dạy nhạc lí.
Giới thiệu kiến thức
Mục tiêu để học sinh ghi nhớ tên,đặc điểm, tính chất, tác dụng của kiến hức nhạc lí. Giáo viên thuyết trình, giới thiệu hoặc liên hệ những điều học sinh đã biết để giới thiệu kiến thức mới.
Ví dụ: Về nhịp 4/4 hoặc 6/8 giáo viên có thể yêu cầu học sinh nhắc lại hiểu biết của các em về nhịp 2/4 hoặc 3/4 vừa cũng cố lại kiến thức đã học, vừa dẫn dắt sang kiến thức mới.
Ví dụ giới thiệu về nhịp lấy đà, giáo viên có thể đưa ra hai bản nhạc có cùng số chỉ nhịp, một bản nhạc không có nhịp lấy đà và bản kia có nhịp lấy đà, để học sinh so sánh và đưa ra khái niệm. Tuy nhiên cũng có nội dung nhạc lí, giáo viên không nên đưa ra khái niệm mà chỉ giới thiệu về tác giả.
Minh họa kiến thức trên bản nhạc.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Giáo viên yêu cầu học sinh tìm các bài hát hoặc bản nhạc có sử dụng kiến thức vừa học, để các em thấy kiến thức đó gần gũi và thực tế.
Ví dụ học về nhịp 3/4 giáo viên yêu cầu học sinh tìm những bài hát, bản nhạc trong sách giáo khoa có sử dụng số chỉ nhịp này. Học về thứ tự các dấu thăng, giấu giáng ở hóa biểu yêu cầu học sinh tìm các bài hát, bài tập đọc nhạc trong sách giáo khoa có sử dụng hóa biểu đó hướng dẫn các em xác định giọng của bản nhạc đó.
Minh họa kiến thức bằng âm thanh.
Đây là một hoạt động quan trọng trong việc dạy nhạc lí, giúp học sinh không chỉ học lí thuyết suông mà được nghe âm thanh để hiểu rõ hơn về khái niệm, vai trò tác dụng của kiến thức nhạc lí. Điều rất quan trọng là học sinh nghe gì để các em nghe được bản chất của kiến thức. Giáo viên có thể đàn hoặc dùng băng đĩa, băng hình để cho học sinh nghe, nhận xét sự khác nhau của bản nhạc có sử dụng và không sử dụng kiến thức nhạc lí đó.
Tìm hiểu về việc dạy các nội dung theo chuẩnKiến thức - kĩ năng
môn Âm nhạc ở THCS
Ví dụ về một số cách minh họa kiến thức nhạc lí bằng âm thanh.
- Dạy về nhịp 2/4, có thể thực hiện các bước sau:
+ HS nghe một tiết điệu (giáo viên không dùng phần đệm tay tr