Baøi 12
Meï
Con trai

Boá
Con gaùi

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH

Quan saùt hình và neâu nhöõng ñieåm gioáng vaø
khaùc nhau cuûa boä NST ôû: ruoài daám ñöïc vaø ruoài
daám caùi.
+ Giống nhau:
- Số lượng: có 8 NST
- Hình dạng: 1 cặp hình hạt
2 cặp hình V
+ Khaùc nhau veà caëp NST giôùi tính:
- Con ñöïc: 1 chieác hình que, 1 chieác
hình móc.
- Con caùi: 1 caëp hình que.

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH

4

Quan saùt hình và neâu nhöõng ñieåm gioáng vaø
khaùc nhau cuûa boä NST ôû: ruoài daám ñöïc vaø ruoài
daám caùi.
+ Giống nhau:
- Số lượng: có 8 NST
- Hình dạng: 1 cặp hình hạt
2 cặp hình V
+ Khaùc nhau veà caëp NST giôùi tính:
- Con ñöïc: 1 chieác hình que, 1 chieác hình móc.
- Con caùi: 1 caëp hình que.

3

1

2

4
3
1

2

2n = 8

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH

Nữ

Nam

23 CẶP NST
2n = 46 NST
n = 23 chiếc NST

Boä NST ôû ngöôøi
Quan saùt boä NST cuûa ngöôøi Caëp naøo laø NST giôùi tính ?

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH

2n = 46

2n = 8

6A+XX

6A+XY

44A+XX
Cặp NST giới tính có ở loại tế bào nào ?

Ví dụ ở người:
TB sinh dưỡng: 44A +XX = nữ
44A +XY = nam

44A+XY

Baûng so sánh sự khác nhau giữa NST thường và NST giới tính
SO SÁNH

NST GIỚI TÍNH

NST THƯỜNG

SỐ LƯỢNG

Chỉ có 1 cặp

Có nhiều cặp

HÌNH DẠNG

Có thể tương đồng (XX) hoặc
không tương đồng (XY).

CHỨC NĂNG

Mang gen quy định tính trạng liên
quan và không liên quan đến giới tính

Luôn tồn tại thành
từng cặp tương đồng
Mang gen quy định các
tính trạng thường

- Ở người,
động
vật có vú,
ruồi
: NST gen
giới tính
XX, tố xác
♂ là
XY tinh
Ví dụ:
Ở người,
NST
Y mang
SRYởcòn gọi♀l là
nhân
định
- Ở chim,
ếch
nhi,Xbịmang
sát, bướm
mộtđịnh
số loài
khác
♀ là XY;
♂ là XX
hoàn.
NST
gen lặnvàquy
máu
khólà:
đông.
- Bọ xít, châu chấu, rệp
♀ là XX;
♂ là XO
Ở người thể nhiễm sắc X chứa 163 triệu cặp nucleotit với 1.218 gen, trong
lúc đó thể nhiễm sắc Y chỉ chứa có 51 triệu cặp nucleotit với 128 gen)

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH

- Ở tế bào lưỡng bội (2n NST)
+ Có các cặp NST thường tồn tại thành từng cặp tương đồng (ký hiệu là A).
+ 1 cặp NST giới tính :

Tương đồng : XX

Không tương đồng : XY
- NST giới tính mang gen qui định :
+ Tính đực, cái.
+ Các tính trạng thường liên quan và không liên quan đến giới tính.

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

Do đặc điểm cấu tạo và hoạt động sinh lý của nam và
nữ có đặc điểm khác nhau, nên tỉ lệ nam: nữ ở các lứa
tuổi khác nhau.
Giôùi
Löùa tuoåi
Baøo thai
Loït loøng
10 tuoåi
Tuoåi giaø

Nam

Nöõ

114
105
101
85

100
100
100
93

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

Vậy NST xác định giới tính
theo cơ chế như thế nào?

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
II. CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH Ở NGƯỜI

44A + XY

22A +Y

44A + XY

X

22A +X

44A + XX

22A +X

44A + XX

1. Có mấy loại tinh trùng và trứng được tạo ra
qua giảm phân ?
2. Tinh trùng mang NST giới tính nào thụ tinh với trứng để tạo hợp tử phát triển thành con trai
hay con gái?
3. Tại sao tỉ lệ con trai và con gái sơ sinh là xấp xỉ 1 : 1 ?

44A + XY

22A +Y

44A + XY

X

22A +X

44A + XX

22A +X

44A + XX

1. Có mấy loại tinh trùng và trứng được tạo ra
qua giảm phân ?
- Người bố cho ra 2 loại tinh trùng mang NST
giới tính là X và Y.
- Mẹ chỉ cho ra 1 loại trứng chứa NST giới tính X.
2. Tinh trùng mang NST giới tính nào thụ tinh
với trứng để tạo hợp tử phát triển thành con
trai hay con gái?
- Tinh trùng mang NST giới tính Y kết hợp với
trứng X tạo ra hợp tử chứ XY sẽ phát triển
thành con trai.
- Tinh trùng mang NST X với trứng X tạo ra
hợp tử chứa XX sẽ phát triển thành con gái.

3. Tại sao tỉ lệ con trai và con gái sơ sinh là xấp xỉ 1 : 1 ?
Là do: thụ tinh xãy ra ngẫu nhiên, hai loại tinh X và Y được tạo ra với tỉ lệ ngang nhau,
tham gia với xác suất ngang nhau, hợp tử (XY, XX) có sức sống ngang nhau, phải có sự
thống kê đủ lớn.

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
II. CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH Ở NGƯỜI

Cơ chế xác định giới tính là sự phân li của cặp NST giới tính trong quá trình phát sinh
giao tử và được tổ hợp lại trong quá trình thụ tinh
P: ♀ (44A +XX) x ♂ (44A + XY)
GP: 22A + X
22A + X , 22A + Y
F:
44A +XX ; 44A +XY
(1 trai) : (1 giái)

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
II. CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH Ở NGƯỜI
III. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÂN HÓA GIỚI TÍNH

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
II. CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH Ở NGƯỜI
III. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÂN HÓA GIỚI TÍNH

+ Sự phân hoá giới tính còn chịu ảnh hưởng của
những nhân tố nào?
Môi trường trong
hooc môn sinh dục

Môi trường ngoài
nhiệt độ
ánh sáng
nồng độ CO2 …

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

Tröùng ruøa uû ôû nhieät ñoä döôùi
280 C seõ nôû thaønh con ñöïc,
treân 320C thì nôû thaønh con
caùi

Duøng Metyl testosteron
(hormon sinh duïc) taùc ñoäng
vaøo caù vaøng caùi coù theå laøm
caù caùi bieán thaønh caù ñöïc

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

Thầu dầu trồng trong aùnh
saùng cường ñoä yeáu thì soá
hoa ñöïc giaûm

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
II. CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH Ở NGƯỜI
III. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÂN HÓA GIỚI TÍNH

+ Tại sao người ta điều chỉnh được tỉ lệ đực, cái ở vật nuôi?
Sự xác định giới tính còn chịu ảnh hưởng của các nhân tố bên trong, bên ngoài cơ thể
như nhiệt độ, vật lý, hoá học tác động vào giai đoạn sớm của sự phát triển cá thể
nhằm làm biến đổi giới tính ở ĐV phục vụ của con người.
+ Điều chỉnh được tỉ lệ đực, cái ở vật nuôi có ý nghĩa gì trong thực tiễn? Cho ví dụ?
Giúp con người chủ động điều chỉnh tỉ lệ đực: cái ở vật nuôi và cây trồng phù hợp với
mục đích sản xuất.
+ Đề tránh sự chênh lệch về giới tính các bệnh viện phải có biện pháp gì?
Cấm chuẩn đoán thai nhi ỡ bệnh viện và các phòng khám

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
III. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÂN HÓA GIỚI TÍNH

Sự xác định giới tính do NST giới tính mà còn chịu ảnh hưởng của các nhân tố khác
như:
+ Môi trường trong: hooc môn sd
+ Môi trường ngoài: nhiệt độ, ánh sáng, nồng độ CO2 …
 Ý nghĩa: Giúp con người chủ động điều chỉnh tỉ lệ đực: cái ở vật nuôi và cây trồng phù
hợp với mục đích sản xuất.

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

Sử dụng hooc môn sinh
dục kết hợp với giải
phÉu, anh Thanyarasmi
đã chuyển đổi giới tính
thành nữ và đoạt vương
miện hoa hậu chuyển đổi
giới tính Thái Lan 2002.

Nam diễn viên Hàn Quốc
Lee Si Yeon đã chuyển đổi
thành một cô gái và đã lấy
chồng vào năm 2008.

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

Ở Việt Nam:

Ca sĩ Hương Giang Idol

Ca sĩ Lâm Chi Khanh

Câu 1 : Tìm các chữ cái phù hợp điền vào chỗ trống thay cho các số 1,2,3 …để hoàn chỉnh hình :
Cơ chế NST xác định giới tính ở người.
44A + XY

44A1+ XX
22A2+ X

22A + X

44A 4
+ XX

22A3+ Y
44A 5
+ XY

Câu 2 : Hoàn thành bảng sau : Sự khác nhau giữa NST thường và NST giới tính
NST giới tính
1.Tồn tại một cặp trong tế bào lưỡng bội

2. Tồn tại thành từng cặp tương đồng
(XX) hoặc không tương đồng (XY)

Mang gen quy định tính trạng liên
quan và không liên quan đến giới tính

NST thường

1. Tồn tại với số cặp > 1 trong tế bào lưỡng bội
2. Luôn tồn tại thành từng cặp tương đồng
3. Mang gen qui định tính trạng thường của cơ
thể.

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

Câu 5- SGK : Những loài mà giới đực là dị giao tử thì những trường hợp nào trong các
trường hợp sau đây đảm bảo tỉ lệ đực cái xấp xỉ 1:1?
A.

Số giao tử đực bằng số giao tử cái.

B.

Hai loại giao tử mang NST X và NST Y có số lượng tương đương.

C.

Số cá thể đực và số cá thể cái trong loài vốn đã bằng nhau.

D.

Xác suất thụ tinh của hai loại giao tử đực (mang NST X và Y ) với giao tử
cái tương đương nhau.

Bài 12 – Tiết 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

DẶN DÒ
- VÒ nhµ häc bµi, tr¶ lêi c©u hái 1, 2, 3, 4, 5trang 41 SGK.
- Häc ghi nhí SGK.
- §äc phÇn “Em cã biÕt” trang 41 SGK.
* Bài sau: “Di truyền liên kết” Đọc SGK tìm hiểu so sánh với
lai 2 cặp tính trạng của thí nghiệm của Menden