CHỦ ĐỀ 10
NĂNG LƯỢNG VÀ CUỘC SỐNG
BÀI 41: NĂNG LƯỢNG

Hằng ngày, em thường thực hiện rất nhiều các
hoạt động như: Kéo đẩy đồ vật, đi bộ, đi xe đạp,…
Tất cả các hoạt động này đều cần có năng lượng. Mặt
khác, khi thực hiện các hoạt động đó em đã tác dụng
lực lên các vật. Vậy, giữa năng lượng và lực tác
dụng lên các vật có liên hệ với nhau như thế nào?
TL: Năng lượng đặc trưng cho khả năng tác
dụng lực.

1. Các dạng năng lượng.
a. Tìm hiểu một số dạng năng lượng.

Một số dạng năng lượng:
- Động năng: là năng lượng mà một vật có do chuyển động.
- Thế năng hấp dẫn: là năng lượng vật có được khi ở trên cao so với
mặt đất.
- Thế năng đàn hồi: là năng lượng mà những vật như lò xo, dây cao su,
…có được khi bị biến dạng.
- Quang năng: Mặt Trời, bóng đèn, ngọn lửa, …phát ra ánh sáng. Ánh
sáng mang năng lượng và được gọi là quang năng.
- Nhiệt năng: cốc nước nóng, hòn than đang cháy, … có năng lượng
dưới dạng nhiệt năng.
- Điện năng: Các nhà máy nhiệt điện, điện gió, thủy điện, …sản xuất ra
điện năng và được truyền tải qua đường dây tải điện đến nơi tiêu thụ.
- Hóa năng: là năng lượng có được do quá trình biến đổi hóa học tạo ra.

Quan sát các bức ảnh ghi lại các hoạt động trong đời sống hằng ngày,
theo em hoạt động nào cần có năng lượng?

1. Chạy bộ

4. Ấm nước đang sôi

2. Chơi cầu trượt

5. Điện mặt trời

3. Bóng điện sáng

6. Nước chảy

Động năng

Nhiệt năng
NĂNG LƯỢNG

Năng lượng
ánh sáng

Thế năng
hấp dẫn

Điện năng

?1. Hãy nêu các hoạt động trong cuộc sống hằng ngày của em có sử
dụng các dạng năng lượng như động năng, quang năng, nhiệt năng,
điện năng, hóa năng.
TL: - Động năng: các phương tiện giao thông chạy trên đường,
con chim đang bay, …
- Quang năng: Ngọn lửa phát ra ánh sáng, mắt trời phát ra ánh
sáng, bóng đèn, …
- Nhiệt năng: bàn là ủi quần áo, nấu cơm bằng nồi cơm điện,…
- Điện năng: trạm phát điện gió, nhà máy thủy điện,…
- Hóa năng: năng lượng trong cục pin, xăng dầu,…

ĐỌC THÊM
Năng lượng mặt trời: Mặt trời là nguồn cung cấp năng lượng vô
tận cho Trái Đất. Hiện nay năng lượng mặt trời được con người
khai thác và sử dụng trong rất nhiều lĩnh vực của cuộc sống
như sản xuất điện, sấy khô các sản phẩm nông nghiệp, cung cấp
năng lượng hoạt động cho hệ thống sưởi ấm, làm mát, thông gió
cho các tòa nhà
Năng lượng hạt nhân: là năng lượng hữu ích từ hạt nhân
nguyên tử thông qua các lò phản ứng hạt nhân có kiểm soát.
Năng lượng hạt nhân được dung để nung nóng nước tạo ra hơi
nước và sau đó được chuyển thành cơ năng để phát hiện hoặc
tạo lực đẩy

Kể tên dạng năng lượng có liên quan đến hoạt động
được mô tả trong hình sau:

Dạng năng
lượng của thước khi
nó bị biến dạng đàn
hồi là thế năng đàn
hồi
TL:

b. Phân loại năng lượng theo tiêu chí:
THẢO LUẬN NHÓM
1. Em hãy nêu một số dạng năng lượng mà nguồn sản sinh ra
nó là liên tục, được coi là vô hạn và một số dạng năng lượng
mà nguồn sản sinh ra nó là hữu hạn.
2. Theo em, những dạng năng lượng nào trong quá trình khai
thác - sử dụng sẽ gây ảnh hưởng xấu tới môi trường? Nêu
một số ví dụ.

1.Em hãy nêu một số dạng năng lượng mà nguồn sản sinh ra nó là liên tục, được
coi là vô hạn và một số dạng năng lượng mà nguồn sản sinh ra nó là hữu hạn.

TL. - Một số dạng năng lượng mà nguồn sản sinh ra nó là hữu hạn như:
than đá, dầu mỏ,...

- Một số dạng năng lượng mà nguốn sản sinh ra nó được coi là vô hạn
như: năng lượng mặt trời, năng lượng gió,...

2. Theo em, những dạng năng lượng nào trong quá trình khai thác - sử
dụng sẽ gây ảnh hưởng xấu tới môi trường? Nêu một số ví dụ.

TL. Những dạng năng lượng mà trong quá trình khai thác - sử dụng
sẽ gây ảnh hưởng xấu tới môi trường là dạng năng lượng được sinh
ra từ nhiên liệu hoá thạch như than đá, dầu mỏ,...
Ví dụ: Khai thác than đá, dầu mỏ tạo ra lượng lớn khói, bụi làm
ô nhiễm không khí, gây ô nhiêm nguồn nước, làm phá huỷ hệ
sinh thái và đa dạng sinh vật,...
Ví dụ như: Sự cố tràn dầu khi vận chuyển trên biển, ô nhiễm từ nhà
máy nhiệt điện than, khí tự nhiên gây ra hiệu ứng nhà kính do lượng
cacbon đioxide sinh ra đã thải vào khí quyển.

Nêu các cách phân loại năng lượng? Theo những cách đó năng
lượng được chia thành những loại nào?

b. Phân loại năng lượng theo tiêu chí:
- Theo nguồn tạo ra năng lượng, được phân loại thành các dạng: cơ năng
(động năng, thế năng), nhiệt năng, điện năng, quang năng, hóa năng, năng
lượng hạt nhân, …
- Theo nguồn gốc vật chất của năng lượng:
+ Năng lượng chuyển hóa toàn phần: là dạng năng lượng được sinh ra từ
nhiên liệu hóa thạch như than đá, dầu mỏ, khí tự nhiên.
+ Năng lượng tái tạo: là dạng năng lượng như ánh sáng mặt trời, gió, thủy
triều, hạt nhân,…
- Theo mức độ ô nhiễm môi trường:
+ Năng lượng sạch: năng lượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng thủy
triều.
+ Năng lượng gây ô nhiễm môi trường: năng lượng hóa thạch.

Thông thường trong khoa học người ta phân loại theo nguồn gốc của năng
lượng thì ta có các dạng năng lượng là: Cơ – nhiệt – điện - quang - hóa
năng. Trong đời sống ta luôn thấy sự biến đổi và chuyển hóa giữa các dạng
năng lượng này.
Ví dụ: Dòng điên chạy qua ấm nước làm ấm và nước nóng lên: Điện năng 
Nhiệt năng…

Cơ năng

Hóa năng
NĂNG
LƯỢNG

Quan năng

Nhiệt năng

Điện năng

2. Đặc trưng của năng lượng
• Tìm hiểu đặc trưng của năng lượng:
Mọi vật đều cần năng lượng để hoạt động. Sự hoạt động
(thay đổi chuyển động hoặc biến dạng của vật) có được
là do có tác dụng lực giữa các vật.
=> Năng lượng đặc trưng cho khả năng tác dụng lực.

?4. Quan sát thí nghiệm trong hình 41.2, sau khi buông vật 1, nó
chuyển động xuống phía dưới và va chạm với vật 2, đẩy vật 2 chuyển
động. Hãy cho biết năng lượng ban đầu của vật 1 trong trường hợp
nào lớn hơn? Vì sao? Lực do vật 1 tác dụng lên vật 2 khi va chạm
trong trường hợp nào lớn hơn?

a/

b/

TL: Năng lượng ban đầu của vật 1 trong trường hợp a lớn hơn vì ở trường
hợp a, vật 1 ở trên cao hơn. Lực do vật 1 tác dụng lên vật 2 khi va chạm trong
trường hợp a lớn hơn.

?5. Năng lượng gió có thể làm cây bị cong hoặc gãy. Năng lượng gió
càng lớn thì tác dụng lực lên cây càng lớn. Từ thảo luận 4 và minh họa
hình 41.3, em có nhận xét gì về mối liên hệ giữa năng lượng của
vật và khả năng tác dụng lực của nó?

TL: Mối liên hệ giữa năng lượng của vật và khả năng tác dụng lực
của nó là: Năng lượng của vật càng lớn thì nó có khả năng gây
ra tác dụng lực càng lớn lên các vật khác.
Năng lượng của vật đặc trưng cho khả năng tác dụng lực.

Trong hình 41.1c, khi lò xo bị nén nhiều hơn thì năng
lượng của nó sẽ tăng hay giảm? Lực lò xo tác dụng lên
tay sẽ thay đổi như thế nào?
TL: Khi lò xo bị nén nhiều
hơn thì năng lượng của nó sẽ
tăng. Lực lò xo tác dụng lên
tay thay đổi đó là khi càng
nén nhiều thì lực tác dụng
càng mạnh.

2. Đặc trưng của năng lượng
Năng lượng của vật càng lớn thì nó có khả năng gây ra
tác dụng lực càng lớn lên các vật khác.
Năng lượng của vật đặc trưng cho khả năng tác dụng
lực.

3. Nhiên liệu và năng lượng tái tạo
a. Tìm hiểu về nhiên liệu.
- Nhiên liệu là các vật liệu khi bị đốt cháy giải phóng năng
lượng dưới dạng nhiệt và ánh sáng.
Nhiệt
Nhiên liệu

Đốt cháy
Ánh sáng

Một số nhiên liệu trong cuộc sống

Than gầy

Gas

Than bùn

Cồn

Gỗ

Dầu hỏa

Xăng

Dầu mazut

?6. Ở bài 12, các em đã biết một số nhiên liệu và tính chất
của chúng. Vậy khi bị đốt cháy, nhiên liệu giải phóng năng
lượng dưới dạng nào? Biểu hiện nào thể hiện các dạng
năng lượng đó?
TL - Khi bị đốt cháy, nhiên liệu giải phóng năng lượng dưới
dạng nhiệt năng và quang năng.
- Biểu hiện để nhận ra các dạng năng lượng đó là có nhiệt độ
cao và ánh sáng từ ngọn lửa phát ra.

Em hãy cho biết những ứng dụng trong đời sống khi đốt cháy nhiên liệu.

- Cắt kim loại bằng
khí cháy axetylen

- Nung gốm sứ
bằng than, củi, gas

- Đốt cháy than,
củi, khí tự nhiên để
đun nấu, sưởi ấm

3. Nhiên liệu và năng lượng tái tạo
b. Tìm hiểu về năng lượng tái tạo.

?7. Các nhà máy điện ở hình 41.4 sử dụng năng lượng gì?
Nguồn cung cấp những năng lượng đó có đặc điểm gì
chung? Theo nguồn gốc vật chất của năng lượng, chúng
thuộc dạng năng lượng nào?

?7. Các nhà máy điện ở hình 41.4 sử dụng năng lượng gì?
Nguồn cung cấp những năng lượng đó có đặc điểm gì
chung? Theo nguồn gốc vật chất của năng lượng, chúng
thuộc dạng năng lượng nào?
TL. Các nhà máy điện ở trong hình sử dụng: Năng lượng từ
mặt trời (hình a), năng lượng từ gió (hình b), năng lượng từ
nước (hình c).
- Đặc điểm chung của những nguồn năng lượng đó là đều
là nguồn năng lượng tái tạo.
- Theo nguồn gốc vật chất của năng lượng, chúng thuộc
dạng năng lượng vô hạn.

b. Tìm hiểu về năng lượng tái tạo.
- Năng lượng tái tạo là năng lượng từ những nguồn liên
tục được coi là vô hạn như Mặt Trời, gió, thủy triều, sóng,
…
* Năng lượng tái tạo được sử dụng thay thế các nguồn nhiên liệu
truyền thống trong các lĩnh vực như: phát điện, đun nước nóng,
nhiên liệu động cơ và hệ thống điện độc lập  nông thôn.

Kể tên một số dạng năng lượng tái tạo mà em biết.
- Một số năng lượng tái tạo: năng lượng Mặt Trời, năng lượng thủy
triều, năng lượng gió, năng lượng sinh khối, năng lượng nước ...

Tấm pin năng lượng mặt trời

Trạm điện thủy triều Sihwa
Lake, Hàn Quốc

- Một số năng lượng tái tạo: năng lượng Mặt Trời, năng lượng thủy
triều, năng lượng gió, năng lượng sinh khối, năng lượng nước ...

Máy phát điện gió tại Gỗ là nguồn sinh
Ninh Thuận
khối điển hình

Nhà máy thủy điện
Lai Châu

Khi bắn cung, mũi tên nhận được năng lượng và bay đi.
Mũi tên có năng lượng ở dạng nào?
TL. Khi bắn cung, mũi tên nhận được năng lượng và bay
đi. Mũi tên có năng lượng ở dạng cơ năng: động năng và
thế năng hấp dẫn vì nó chuyển động và ở trên cao so
với mặt đất.

Bài tập 1 (Trang 182). Lấy ví dụ chứng tỏ năng lượng
đặc trưng cho khả năng tác dụng lực.
TL. Năng lượng gió càng lớn thì khả năng tác dụng
lực lên mọi vật càng lớn. Khi gió nhẹ thì cây chỉ lay
chuyển nhẹ, nhưng khi có bão lớn thì cây có thể bị
quật đổ.

Hãy nêu một số nhiên
liệu thường dùng và sự ảnh hưởng của việc
sử dụng các nhiên liệu đó đối với môi
trường.
Bài tập 2 (Trang 182).

TL. - Khí thiên nhiên dùng làm nhiên liệu trong công
nghiệp (lò gạch, lò gốm,…) khi đốt thải ra rất nhiều
khí cacbon dioxit gây hiệu ứng nhà kính.
- Dầu mỏ được vận chuyển bằng đường biển gây ra
sự cố tràn dầu ảnh hưởng đến môi trường biển.

Bài tập 3 (Trang 182). Hãy chọn tên dạng năng lượng ở
cột A phù hợp với tất cả các nguồn cung cấp ở cột B.
A: Dạng năng lượng

B: Nguồn cung cấp

1. Cơ năng

a) Đèn LED, Mặt Trăng, Mặt Trời

2. Nhiệt năng

b) Gas, pin, thực phẩm

3. Điện năng

c) Quả bóng đang lăn, lò xo dãn, tàu lượn trên cao

4. Quang năng

d) Lò sưởi, Mặt Trời, bếp gas

5. Hóa năng

e) Pin mặt trời, máy phát điện, tia sét

Bài tập 4 (Trang 182). Hoàn thành các thông tin bằng
cách đánh dấu vào cột phù hợp theo mẫu bảng sau:
Tái tạo

Chuyển hóa
toàn phần

Sạch

Ô nhiễm
môi trường

Năng lượng dầu mỏ

 

X 

 

X

Năng lượng mặt trời

 

X 

 

Năng lượng hạt nhân

X 
X

 

 

X

Năng lượng than đá

 

X 

 

X

Loại năng lượng