CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI BÀI HỌC NGÀY HÔM NAY!

KHỞI ĐỘNG
Khi quạt điện hoạt động, năng lượng điện
chuyển thành cơ năng làm quay cánh quạt,
khi bật công tắc bóng đèn sáng, năng lượng
điện đã chuyển thành quang năng làm đèn
sáng. Vậy sự biến đổi giữa các dạng năng
lượng có tuân theo quy luật nào không?

BÀI 42: BẢO TOÀN NĂNG LƯỢNG
VÀ SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG

NỘI DUNG BÀI HỌC
1

Bảo toàn năng lượng

2

Năng lượng hao phí trong sử dụng

3

Tiết kiệm năng lượng

1. BẢO TOÀN NĂNG LƯỢNG
a. Tìm hiểu sự truyền năng lượng giữa các vật

Quan sát Hình 42.1
•

•

Khi người đẩy xe hàng, xe
hàng đã nhận được năng
lượng để chuyển động.
Năng lượng từ người này đã
chuyển sang xe hàng.

Khi phơi lúa, hạt lúa nhận năng
lượng từ đâu để có thể khô được ?

Mặt trời

Năng lượng có thể truyền
từ vật này sang vật khác

Năng lượng đã truyền từ
nước sang nước đá.
Rót nước vào trong cốc có chứa
nước đá thì trong cốc có sự
truyền năng lượng như thế nào?

Hiện tượng năng lượng chuyển hóa từ vật này sang vật
khác được ứng dụng nhiều trong khoa học và công nghệ

b. Tìm hiểu sự chuyển hóa
giữa các dạng năng lượng

2 phút

Thảo luận và trả lời câu hỏi

Vào lúc trời lạnh, người ta thường xoa hai bàn
tay vào nhau, khi đó dạng năng lượng nào đã
chuyển thành nhiệt để làm ấm bàn tay?

Nhóm 1

Khi ô tô động cơ nhiệt chạy, dạng năng lượng nào Nhóm 2
chuyển thành năng lượng cho ô tô hoạt động?
Khi đèn đường được thắp sáng, dạng năng lượng
nào đã chuyển thành quang năng?

Nhóm 3

Vào lúc trời lạnh, người ta thường xoa hai bàn
tay vào nhau, khi đó dạng năng lượng nào đã
chuyển thành nhiệt để làm ấm bàn tay?

Vào lúc trời lạnh, người ta thường xoa
hai bàn tay vào nhau để nhanh làm ấm
bàn tay. Khi đó, năng lượng do sự
chuyển động của hai bàn tay đã
chuyển thành nhiệt để làm ấm bàn tay.

Khi ô tô động cơ nhiệt chạy, dạng năng lượng nào
chuyển thành năng lượng cho ô tô hoạt động?
Khi ô tô động cơ nhiệt chạy, hoá năng giải
phóng do đốt cháy nhiên liệu đã chuyển
thành năng lượng cho ô tô hoạt động.
Khi đèn đường được thắp sáng, dạng năng lượng
nào đã chuyển thành quang năng?
Khi đèn đường được thắp sáng, năng
lượng điện đã chuyển thành quang năng.

•

Năng lượng có thể chuyển hóa từ
dạng này sang dạng khác.

•

Hiện tượng năng lượng có thể chuyển
hóa từ dạng này sang dạng khác được
ứng dụng trong chế tạo động cơ nhiệt,
động cơ điện, đèn thắp sáng,…

Khi bình nóng lạnh hoạt động, đã
có sự chuyển hoá năng lượng từ
dạng nào sang dạng nào?

Khi bình nóng lạnh hoạt động, đã
có sự chuyển hoá năng lượng từ
điện năng thành nhiệt năng.

Hãy phân tích sự chuyển hoá năng
lượng trong hoạt động của đèn tín hiệu
giao thông dùng năng lượng mặt trời.

Năng lượng từ ánh sáng mặt trời (quang
năng) chuyển hoá thành điện năng.
Năng lượng điện chuyển thành năng
lượng ánh sáng do bóng đèn phát ra

c. Tìm hiểu định luận bảo toàn năng lượng

3 phút

Thảo luận và trả lời câu hỏi

• Nhóm 1: Mô tả sự thay đổi động năng và thế năng của
viên bị khi viên bi chuyển động từ vị trí A tới vị trí B, từ vị trí
B tới vị trí C. So sánh năng lượng của viên bi khi ở vị trí A
và khi viên bị ở vị trí C.
• Nhóm 2: Trong quá trình viên bị chuyển động, ngoài động
năng và thế năng còn có dạng năng lượng nào xuất hiện?

•

•

•

Viên bi chuyển động từ vị trí A tới vị trí
B, thế năng của viên bị giảm dần,
động năng của nó tăng dần.
Viên bi chuyển động từ vị trí B tới vị trí
C, thế năng của viên bi tăng dần còn
động năng của nó giảm dần.
Năng lượng của viên bi khi ở vị trí A
lớn hơn khi nó ở vị trí C do ở A bi có
độ cao lớn hơn độ cao của nó khi ở C.

Trong quá trình viên bị chuyển
động, ngoài động năng và thế
năng còn có nhiệt năng xuất hiện.

Định luật bảo toàn năng lượng:
Năng lượng không tự nhiên sinh ra
cũng không tự nhiên mất đi, nó chỉ
chuyển từ dạng này sang dạng khác
hoặc truyền từ vật này sang vật khác.

• Khi quạt điện hoạt động, điện năng cung
cấp cho quạt điện chuyển hóa thành
những dạng năng lượng nào?
• Tổng các dạng năng lượng đó có bằng
phần điện năng ban đầu cung cấp cho
quạt không?

Điện năng cung cấp cho quạt điện
chuyển hoá thành cơ năng làm cho
quạt quay và nhiệt năng làm nóng
quạt. Tổng hai dạng năng lượng này
bằng điện năng đã cung cấp cho quạt.

VD: Vận dụng định luật bảo toàn năng lượng để
giải thích hiện tượng sau:
Một em bé đang chơi xích đu trong sân.
Muốn cho xích du luôn lên tới độ cao
ban đầu, thỉnh thoảng người mẹ lại phải
đẩy vào xích đu. Tại sao cần phải làm
như vậy ?
Muốn cho xích đu luôn lên tới độ cao ban đầu, thỉnh thoảng
người mẹ phải đẩy vào xích đu vì trong quá trình chuyển động,
xích đu và cậu bé va chạm với không khí và lực cản của không
khí làm tiêu hao một phần năng lượng của cậu bé và xích đu. Do
đó thi thoảng cần phải đẩy vào xích đu để nó lên độ cao ban đầu.

MÔN:KHTN 6

AI NHANH HƠN ?

Hãy ghép các bức tranh tương ứng với các quá
trình chuyển hóa năng lượng đã cho..

AI NHANH HƠN?

Hóa năng →
điện năng →
quang năng.

Điện năng →Nhiệt
năng, động năng và
NL âm thanh.

Hóa năng →nhiệt
năng,quang năng
và NL âm thanh.

Thế năng →
động năng và
NL âm thanh.

Động năng → thế
năng đàn hồi →
động năng.

Điện năng → NL
âm thanh.

Hóa năng →
nhiệt năng,
động năng

Quang năng →
điện năng.

Động năng →
điện năng.

 
 

Hóa năng → điện năng →
quang năng.

Điện năng →Động năng, nhiệt
năng và NL âm thanh.

Hóa năng →nhiệt năng,quang
năng và NL âm thanh.

 
 

Thế năng→ động năng → Động năng → thế năng đàn hồi →
điện năng.  
động năng.

Hóa năng → nhiệt năng,
động năng.
 
 

Quang năng → điện năng.

Điện năng → NL âm thanh.

Động năng → điện năng.

2. NĂNG LƯỢNG HAO PHÍ TRONG SỬ DỤNG
a. Tìm hiểu năng lượng hao phí

NĂNG LƯỢNG

Năng lượng có ích

Năng lượng hao phí

 Là phần năng lượng ban

 Là phần năng lượng ban

đầu chuyển thành dạng

đầu chuyển thành năng

năng lượng theo đúng

lượng không theo đúng

mục đích sử dụng

mục đích sử dụng

C7: Quan sát hình 42.5, 42.6, 42.7 và cho biết trong các
hoạt động, năng lượng ban đầu đã chuyển hoá thành
những dạng năng lượng nào? Hãy chỉ ra phần năng lượng
nào là có ích, phần năng lượng nào là hao phí.

Khi đun sôi nước trong ấm năng lượng
Khi ô tô chuyển động tăng được đốt cháy
nhiệt từ ngọn lửa đã làm ……………… cung cấp năng lượng chuyển thành
và …………………………. xung quanh ………… cho ô tô chạy và ……………
làm nóng ô tô tỏa ra môi trường

Bước 1: Thảo luận nhóm hoàn thành câu 7a
trong phiếu học tập
Bước 2: Thảo luận rút ra nhận xét hoàn thành
câu 7b,7c trong phiếu học tập

Quạt điện đang quay năng lượng điện đã
được chuyển hóa thành ………...………
làm quạt quay và ………..……………
làm nóng quạt

Bóng đèn điện đang sáng, năng lượng điện
đã được chuyển hóa thành
…………………… làm sáng bóng đèn và
……………………… làm nóng bóng đèn

Khi đun sôi nước trong ấm, năng lượng nhiệt
từ ngọn lửa làm nóng nước, ấm và môi
trường xung quanh, trong đó chỉ có phần
năng lượng làm nóng nước là có ích.
Khi ô tô chuyển động, xăng được đốt cháy
cung cấp năng lượng chuyển thành cơ năng
cho ô tô chạy, nhiệt năng làm nóng ô tô và toả
ra môi trường. Phần chuyển năng lượng
chuyển hoá thành cơ năng cung cấp cho ô tô
chạy là có ích, phần nhiệt năng là hao phí.

Quạt điện đang quay, năng lượng
điện đã được chuyển hoá thành cơ
năng làm quạt quay (có ích) và nhiệt
năng làm nóng quạt (hao phí).

Kết luận
Khi năng lượng truyền từ vật này sang
vật khác hoặc chuyển hoá từ dạng này
sang dạng khác luôn xuất hiện năng
lượng hao phí.

Cho biết khi bóng đèn sợi đốt đang
sáng, điện năng cung cấp cho bóng đèn
đã chuyển hoá thành những dạng năng
lượng nào? Dạng năng tượng nào là có
ích, dạng năng lượng nào là hao phí?

• Khi bóng đèn sợi đốt đang sáng, điện
năng đã chuyển hoá thành nhiệt năng
làm dây tóc bóng đèn nóng lên phát ra
ánh sáng và làm nóng môi trường xung
quanh.
•
Phần có ích là phần năng lượng
chuyển thành ánh sáng, phần hao phí là
phần làm nóng môi trường xung quanh.

VẬN DỤNG

Nhiệm vụ:
+ Quan sát bức tranh và
gọi tên ít nhất 5 thiết bị
điện mà em nhìn thấy.

+ Gọi tên dạng năng
lượng được sử dụng khi
các thiết bị đó hoạt động.

Hình thức: Trao đổi theo
cặp

Thời gian: 2 phút.

Thiết bị điện Năng lượng sử dụng
(có ích)
Ấm điện

Nhiệt năng

Máy giặt

Động năng

Đài cassette

Năng lượng âm

Bàn Là

Nhiệt năng

Lò vi sóng

Nhiệt năng

Năng lượng hao phí thường xuất hiện ở dạng nào ?
Thiết bị điện

Năng lượng sử dụng
(có ích)

Năng lượng hao phí

Ấm điện

Nhiệt năng

Nhiệt năng, năng lượng âm

Máy giặt

Động năng

Nhiệt năng, năng lượng âm

Đài cassette
Bàn Là
Lò vi sóng

Năng lượng âm
Nhiệt năng
Nhiệt năng

Nhiệt năng
Nhiệt năng
Nhiệt năng, năng lượng âm

Đối với mỗi tình huống sau đây, hãy vẽ một sơ đồ năng lượng
để hiển thị lượng năng lượng đầu vào, năng lượng có ích và
năng lượng hao phí.
 Một máy sấy tóc biến năng lượng
300J thành động năng 150J, nhiệt
năng 100J và năng lượng âm 50J. 
 Một đèn pin điện chuyển 100J năng
lượng điện thành 10J năng lượng ánh
sáng và 90J năng lượng nhiệt.

LUYỆN TẬP

 Nhiệm vụ: Hãy phân loại các thiết bị (hoạt động) theo tiêu chí: dạng năng
lượng hao phí (nhiệt năng, âm thanh, ánh sáng).
Hình thức : Làm việc theo nhóm
Thời gian: 3 phút

Máy bay phản lực

Máy khoan

Tivi

VĐV đang chạy

Bóng đèn

Máy sấy tóc

Đốt củi

Sạc điện thoại

Hàn kim loại

Quạt trần

NL hao phí dạng nhiệt năng

NL hao phí dạng âm thanh

NL hao phí dạng ánh sáng

Hãy nêu các thói quen xấu thường ngày

LUYỆN TẬP

gây hao phí năng lượng

Mở cửa tủ lạnh
quá lâu

Dùng đèn sợi đốt

Không tắt đèn, quạt khi ra khỏi phòng

Bật tivi trong khi ngủ

Sạc điện thoại, laptop khi đã đầy

 Trong việc đun nước như hình trên,

a) Dùng nồi treo

năng lượng nào là hữu ích, năng

phía trên bếp củi

lượng nào là hao phí ?
 Trong ba cách đun nước trên, cách
đun nào ít hao phí năng lượng nhất ?

b) Dùng ấm đặt
phía trên bếp than

Tại sao?

c) Dùng ấm điện

3. TIẾT KIỆM NĂNG LƯỢNG
a. Tìm hiểu về các hoạt động sử dụng năng lượng

Thảo luận và trả lời câu hỏi
Những hoạt động nào ở sử dụng năng lượng hiệu quả
và không hiệu quả? Vì sao?

3 phút

Hoạt động sử dụng
năng lượng hiệu quả
• Tắt các thiết bị điện khi không sử dụng
• Để điều hoà ở mức trên 20 °C
• Chỉ dùng máy giặt khi có đủ lượng quần áo để giặt
• Sử dụng nước với một lượng vừa đủ nhu cầu
• Sử dụng điện mặt trời trong trường học.