Đặc trưng
nghệ thuật
văn xuôi của
nhà văn N.V.
Gogol

NỘI DUNG
N.V.GOGOL
CUỘC ĐỜI VÀ SỰ
NGHIỆP

01 02

N.V.GOGOL
ĐẶC TRƯNG NGHỆ
THUẬT VĂN XUÔI

01
CUỘC ĐỜI VÀ
SỰ NGHIỆP
CỦA NHÀ VĂN
N.V.GOGOL

Gogol đóng vai trò quan trọng
trong sự phát triển của văn học
Nga. Gogol là nhà văn châm biếm
Nga lớn nhất nửa đầu thế kỷ XIX

Cùng với Pushkin, Gogol là người
đặt nền móng cho chủ nghĩa Hiện
thực trong văn học Nga (nhà văn
hiện thực lớn nước Nga)
Nikolai Vasilyevich Gogol
(1809 - 1852)

Thưở nhỏ Gogol thích theo bố vì bố ông là viên chức trên
danh nghĩa, đã về hưu, yêu thích văn học, từng viết hài
kịch bằng tiếng Ucraina
Là người mơ mộng, thích lối sống diễn viên, ham đọc sách
từ nhỏ, được cử làm người giữ tủ sách riêng của học sinh.
Luôn hăng hái tham gia những hoạt động sôi nổi: Hoạt
động văn học ngoại khoá của trường như diễn kịch, viết
báo, say sưa đọc sách, chép thơ và bắt đầu sáng tác thơ
(thơ balat), trường ca, truyện
Ông có tài diễn kịch, 16 tuổi tham gia diễn xuất sắc vai
nữ Prôxtacôva trong vở hài kịch nổi tiếng “Thiếu niên
quý tộc” của Phônvidin

Tâm trạng này được
Ngày càng thấy chán

thể hiện trong tác

ngán cuộc sống chật

phẩm đầu tiên của

hẹp ở Nhêghin, muốn

Gogol còn giữ lại tới

đem cống hiến sức

ngày nay: Bản trường

mình cho những mục

ca “Ganxơ

đích cao cả.

Kiukhengacten” (viết
khoảng năm 1827).

Nhờ nhà thơ
Giucôpxki giúp đỡ,
Gogol chuyển sang
làm giáo viên dạy sử ở
học viện Ái Quốc –
dành riêng cho con cái
các sĩ quan quý tộc

183
3

Gogol trăn trở
tìm một con
đường sáng tác
mới: không
muốn lặp lại và
kéo dài lối viết
phỏng theo dân
gian kiểu
“Những buổi tối
trong thôn gần
Đicanca”

QUÁ TRÌNH
183
4

Gogol được
bổ nhiệm làm
trợ lý giáo sư
môn lịch sử
thế giới tại
trường Đại
học Peterboug
và dạy ở đây
cho đến
12/1835

1->
3/1835

Các tập truyện
ngắn “Arabexki”
và “Miagorôt”
ra mắt vào tháng
1.1835 đến
3.1835 đưa
Gogol vào con
đường văn
chuyên nghiệp

1835

Kịch “Quan
thanh tra”
(1835) là một vở
hài kịch xuất sắc
nhất của Gogol,
trong đó ông phô
bày ra trước
công chúng
những ung nhọt
ghê tởm của xã
hội Nga đương
thời

Ngay từ cuối 1835
Gogol đã bắt tay viết
“Những linh hồn
chết”

Về sau sửa lại
“Những cuộc phiêu
lưu của Sisicôp hay
là Những linh hồn
chết”.

1841 xuất bản tập 1

Do áp lực nhiều phía, 1845
ông đốt tác phẩm

Khó khăn trong việc
xuất bản, kiểm duyệt,
tác phẩm lúc đầu được
in với nhan đề: “Câu
chuyện về đại uý
Kêpâykin”.

1846 viết tác phẩm:
“Những thư từ gửi
bạn bè”

Những linh
hồn chết
Nhờ sự giúp đỡ của Bielinski,
Gogol viết tiếp tập hai của
“Những linh hồn chết”.
Đến năm 1852, ông lại đốt nó
vì cho rằng đó là công trình
của quỷ sứ
Sau đó ông qua đời trong cơn
khủng hoảng bi thảm mà nguyên
nhân là cơ chế của nƣớc Nga.

Cái chết của
Vào đầu năm 1852, nhà N.V.Gogol
văn bị chấn động bởi
nỗi sợ hãi cái chết, đôi
khi ông cầu nguyện suốt
đêm, ông nghe thấy
những tiếng nói rằng cái
chết của ông đã gần kề.

Vào ngày 11 tháng 9,
Gogol hoàn toàn từ
chối thức ăn, quan sát
sự nhanh chóng.

Các bác sĩ quyết định ép
ăn và điều trị. Gogol
kiệt sức và bất tỉnh vào
buổi tối.

Ngôi nhà trên đại lộ
Nikitsky ở Moscow, nơi
Gogol sống trong
những năm gần đây.

Tập thứ hai của “Những linh hồn
chết” đã được đốt ở đây. Tại đây nhà
văn đã chết.

Chiếc áo
khoác

“Chiếc áo khoác” là một trong những tác
phẩm nổi tiếng nhất của Gogol, được viết
trong thời gian từ năm 1839 đến năm 1842

Một con tem Nga mô tả “Chiếc áo
khoác”, nhân kỷ niệm 200 năm ngày
sinh của Nikolai Gogol - năm 2009

Quan
Vở kịch dựa theo một số gợi ý của Pushkin: Một anh
thanh
công chức nhỏ lang thang đến một thị trấn miền Nam rồi
bị tưởng nhầm là quan thanh tra từ thủ đô Peterburg đi
tra thị sát.
Vốn là những kẻ tham nhũng, bọn quan chức ở đây lo
sợ, tìm cách mua chuộc, hối lộ cho quan lớn.

Nhân dịp đó chúng tố cáo lẫn nhau, nói xấu
nhau để tâng công.
“Quan thanh tra” là một vở kịch trào
phúng của nhà văn Nikolai Gogol,
xuất bản lần đầu năm 1836

Tệ hơn nữa viên thị trưởng còn định lợi dụng cả vợ và
con gái hòng leo cao hơn lên bậc thang danh vọng,
chiếm một địa vị to hơn, vững hơn để áp bức, bóc lột
dân chúng được nhiều hơn.

Đặc trưng
nghệ thuật
văn xuôi
02 của nhà
văn N.V.
Gogol

Mối liên hệ với truyện cười
dân gian

a
Mối liên hệ với
truyện cười dân
gian với các tác
phẩm mà bản chất
thể loại là hài hước,
trào phúng, nghịch
dị, đa nghĩa… đã
góp phần tạo nên
đặc trưng sáng tác
của Gogol.

Sử dụng tiếng cười: tiếng
cười hai chiều đối nghịch,
nơi những “linh hồn”
(những nông nô) đã chết
hóa ra lại là những nhân
cách hoạt bát nhất, sống
động nhất còn những
người sống (những điền
chủ và quan chức) thì lại
để mất linh hồn của mình nhưng tất cả đều thuộc về
một dân tộc và một đất
nước.

Mối liên hệ với truyện cười
dân gian

a

Các tác phẩm của Gogol
mang tính trào phúng,
nhưng không phải theo
nghĩa thông thường. Đó
không phải là trào
phúng khách thể, mà là
trào phúng chủ thể

Các nhân vật của ông không
phải là những bức tranh biếm
họa hiện thực chủ nghĩa
trước các hiện tượng của thế
giới bên ngoài, mà là biếm
họa cho cả cái hệ động vật
trong tâm hồn của bản thân
ông

Chúng là phép ngoại hóa những “què quặt”, những “dị tật” của tác giả: Những linh hồn chết là sự tự
trào chính bản thân mình, bản thân “cái tôi” nội tâm, và chúng đã trở thành sự châm biếm đối với
nước Nga và nhân loại chỉ bởi vì cả nước Nga lẫn nhân loại đều được phản chiếu trong “cái tôi” đó.

Yếu tố hiện thực và kì ảo

b
Trong tương quan với
cái hiện thực là cái kì
ảo. Bởi vì nhận thực về
hiện thực của chúng ta
không ổn định mà nó
thay đổi theo thời đại
và không gian văn hóa .

1

Chúng ta tạm hiểu
cái kì ảo là cái siêu
nhiên, cái không thể
xảy ra, cái vượt ra
ngoài tầm nhận thức
hiện tại của chúng ta

2
Do đó đi tìm định
nghĩa cho cái kì ảo
cũng là việc gây nên
nhiều tranh cãi trong
quan điểm của các
nhà nghiên cứu

3

4
Cái kì ảo trong văn
học cũng là cách để
thỏa mãn những nhu
cầu tâm linh trong một
xã hội đầy bất trắc,
phức tạp, được bao
bọc bên ngoài một lớp
vỏ êm đềm, bình an

Yếu tố hiện thực và kì ảo
Việc kết hợp giữa yếu tố hiện thực và kỳ ảo đã mang đến thành công lớn trong sáng tạo của Gogol.
Trong tác phẩm Chiếc áo khoác, “cái kết huyền
ảo” như chính cách nói của nhà văn, bổ sung
cho câu chuyện nghèo nàn về nhân vật “con
người nhỏ bé”; một con ma nhưng hết sức sống
động, được coi là hồn của công chức Akaky,
tung hoành cướp bóc, trả thù những kẻ đã hành
hạ mình, trả thù cho những ngày đã phải sống
âm thầm nhẫn nhịn.

Yếu tố kỳ ảo ấy mang một ý nghĩa tái
sinh,  quay trở lại và đứng lên phản kháng
cái xã hội hiện thực đó.

Yếu tố hiện thực và kì ảo
Cuối cùng nếu Chiếc áo khoác của Gogol kết thúc ở cái chết của nhân vật
Akaky, thì giá trị nhân đạo, giá trị phản ánh hiện thực, hay phê phán vạch trần
cái ác đều đã đạt ở đỉnh cao.

Tại sao đến cuối
tác phẩm yếu tố
kỳ ảo mới xuất
hiện?

Tuy nhiên, nhà văn chưa dừng lại đó, mà thêm vào một phần “vĩ thanh”mà
chính bản thân nhà văn như cũng bất ngờ về sự hiện diện của nó: “Nhưng ai có
thể ngờ rằng mọi chuyện về Akaky đến đây nào đã hết…câu chuyện nghèo nàn
này của chúng ta bỗng nhiên lại có thêm cái kết huyền ảo”.

Trước hết, “cái kết huyền ảo”, như chính cách nói của nhà văn, là một sự đối lập, bổ sung cho “câu
chuyện nghèo nàn” về nhân vật “con người nhỏ bé”: một con ma nhưng hết sức sống động, được
coi là hồn của ông công chức Akaky, tung hoành cướp bóc, trả thù những kẻ đã hành hạ mình, trả
thù cho những ngày đã phải sống âm thầm nhẫn nhịn.

Người ta cũng nhìn thấy trong cái kết này mối liên hệ với đời sống hiện thực: khi
viết đoạn kết, cũng như toàn bộ “Chiếc áo khoác”, Gogol hướng tới độc giả đương
thời, những người có thể hiểu những ám dụ của Gogol đằng sau các chi tiết trong
truyện, liên tưởng đến những người thực, việc thực
Việc con ma xuất hiện, lột áo khoác của người đi đường, bất kể “đệm bông hay bằng bông,
cổ da mèo hay cổ hải ly, áo khoác da cáo hay da gấu…”là một ám dụ có thể tác giả dẫn dắt
cho ta biết được rằng  com ma cướp đọa chiếc áo khi nó cũng quan ko  tâm đến chất liệu để
chứng tỏ rằng đó là một sự phản kháng công lý 

Ngoài ra, đây còn là sự phản ánh thực trạng cướp bóc, mất an ninh phổ biến ở thành phố
Petersburg và sự bất lực của chính quyền.
Như vậy, hình tượng con ma mang đầy tính huyền hoặc, phi lý, nhưng đồng thời sự hiện
diện của nó không hề phá vỡ tính hiện thực của tác phẩm, khiến “Chiếc áo khoác”hoàn
toàn có quyền được xem là tác phẩm khai sinh ra một chủ nghĩa hiện thực sống động mà về
sau sẽ được phát triển trong văn học Nga.

c

Hình ảnh con người nhỏ bé

Sáng tác của Gogol đề cập đến một trong những đề tài
tiêu biểu của văn học Nga: hình tượng “con người nhỏ
bé”.
Đó là kiểu nhân vật văn học thời đại của chủ nghĩa hiện
thực, thường ở vị trí thấp kém trong bậc thang đẳng cấp
xã hội, chẳng hạn như những công chức quèn, những kẻ
tiểu thị dân hay thậm chí là quý tộc nghèo.
Khi văn học càng mang tinh thần dân chủ, thì hình tượng
“con người nhỏ bé”càng thu hút sự quan tâm của các
nhà văn

c

Hình ảnh con người nhỏ bé

Đầu tiên về nhân vật Akaki trong Chiếc áo khoác được mô tả là một
viên công chức với ngoại hình “vóc người thấp bé, mặt hơi rỗ hoa, tóc
hơi hung hung, mắt đã hơi cận, trán hơi hói, hai bên má hằn những
nếp nhăn và có nước da được gọi là của kẻ bị bệnh trĩ”

Cổ áo quá hẹp đến nỗi cái cổ ông ta trở nên “dài một cách lạ kỳ”, mũ áo lúc nào cũng
vương cọng rơm, sợi chỉ, vỏ dưa, bởi vì “ông có tài nghệ đặc biệt là lúc đi trên đường
luôn bước ngay dưới cửa sổ đúng lúc người ta vứt ra từ đó đủ thứ rác rưởi”

Với vẻ bề ngoài được mô tả thì Akaki với chức danh là một người công
chức đã rất lạc loài so với những đồng nghiệp của mình, như ta được
biết giới công chức thường là những kẻ có quyền thế, địa vị trong xã
hội, có ít nhiều của cải nhưng với bác Akaki thì hoàn toàn khác, nhân
vật của Chiếc áo khoác là công chức xuất thân từ tầng lớp bình dân.

Như vậy nhìn một
cách bao quát con
người Akaki chính là
Akaki chính là con
người hết sức nhỏ bé
so với xã hội Nga thời
bấy giờ

một người mang danh
nghĩa là công chức
nhưng lại hết sức bình
thường đến nỗi bị
động, thụ động không
có một niềm hào
hứng, vui thú với công
việc,

không có chí tiến thủ,
không một ước mơ,
hoài bão, đấu tranh
cho số phận, mà chỉ
tồn tại một cách hết
sức bình lặng, chìm
ngỉm trong góc nhỏ
của xã hội.

Hình tượng
con người nhỏ
bé, càng nhỏ
thấp bấy nhiêu,

vừa không có ý
chí vượt qua, là
cái định mệnh
mà hắn chỉ biết
cam chịu một
cách đần độn.

bởi vì
những phẩm ch
ất kể trên chỉ là
cái bẩm sinh
nơi hắn mà hắn
vừa không ý
thức được giá
trị,

nh biểu cảm ngôn từ

d

Đặc điểm chủ yếu và thường trực nhất trong bút pháp của Gogol là tính biểu cảm ngôn từ
Ông viết không chỉ nhằm vào hiệu quả âm thanh tác động đến tai người nghe, mà chủ yếu là hiệu quả
xúc cảm tác động lên bộ máy phát âm của người đọc
Vì thế văn xuôi của ông thật đặc sánh, dồi dào đến bão hòa.
Nó cấu thành từ hai yếu tố, tương phản nhau một cách lãng mạn và đối cực nhau cũng một cách lãng
mạn - chất tu từ cao cả nên thơ và chất hề kịch nghịch dị
Gogol không bao giờ viết giản dị - ông luôn hoặc tạo tiết tấu, hoặc mô phỏng cũng kỹ lưỡng như vậy
Và giọng điệu khẩu ngữ có mặt trong tác phẩm của ông không chỉ trong các đối thoại
Văn xuôi của ông không bao giờ trống rỗng. Nó luôn sống động và ngân rung bởi hành ngôn sinh động
Và vì thế việc chuyển ngữ nó là hoàn toàn vô vọng - nó không dịch được hơn với bất kỳ văn xuôi Nga
nào khác.

e

Đặc điểm quan
trọng khác của
thiên tài Gogol đó là sự sắc sảo
và sinh động
khác thường
của thị giác nơi
ông.

Sự sắc sảo và sinh động khác thường
của thị giác nơi ông

Cái cách mà
ông nhìn thấy
thế giới bên
ngoài hoàn
toàn không
thể so được
với cách nhìn
thông thường
của chúng ta

Ông nhìn thấy nó
trong sự biến hoá lãng
mạn, và ngay cả khi
nhìn thấy những chi
tiết như chúng ta thấy,
ở ông chúng thu nhận
những tỷ lệ khiến cho
cả về kích cỡ lẫn về
mặt ý nghĩa chúng
biểu thị cái gì đó hoàn
toàn khác

Những  bức tranh thiên
nhiên của Gogol hoặc
được cải biến lãng mạn
đến hoang đường (như
đoạn mô tả nổi tiếng sông
Dnepr trong Cuộc báo thù
khủng khiếp), hoặc là sự
chồng chất kỳ lạ những
chi tiết chèn lấp cái nọ lên
cái kia, tạo nên sự hỗn
loạn không có liên hệ giữa
các sự vật. 

e

Sự sắc sảo và sinh động khác thường của thị giác nơi ông

Nhưng ông vĩ đại tuyệt đối và vô song là ở cách nhìn thấy các hình tượng con người.

Những con người ở ông là những bức biếm họa, và chúng được vẽ bằng các thủ pháp của một
họa sĩ vẽ tranh châm biếm – nghĩa là chúng được ban cho những đường nét phóng đại nhấn
mạnh và gần như trở thành một bức hình họa

Song những bức tranh biếm họa ấy thật thuyết phục, thật chân thật và ấn tượng điều đó đạt được, như thường thấy
Nhờ những nét vẽ nhẹ nhàng nhưng chính xác và hiện thực một cách bất ngờ, - đến
mức có cảm tưởng chúng còn thật hơn là thế giới nhìn thấy được.

Nhà văn vừa hiện thực, vừa phi hiện thực

f

● Ông không nhìn hiện thực như nó có. Thực ra, cho đến tận khi xuất hiện tập một Những
linh hồn chết, ông ít quan tâm đến hiện thực như nó vốn có và khi sáng tạo các nhân vật
của mình ông hoàn toàn dựa vào trí tưởng tượng
● Nhưng ông là nhà văn hiện thực theo nghĩa ông đưa vào tác phẩm (như là những chi tiết và
như là chất liệu) vô vàn yếu tố và phương diện của hiện thực mà trước ông chưa bao giờ
được sử dụng trong văn học.
● Ông đã gỡ bỏ những kiêng kỵ và phá vỡ những cấm đoán. Trong sáng tác của ông cái tầm
thường, ti tiện thống trị ở nơi mà trước kia chỉ có cái cao cả và cái đẹp thống trị. 

Nhà văn vừa hiện thực, vừa phi hiện thực
● Về mặt lịch sử đó là bình diện
quan trọng nhất trong sáng tác
của ông. Và không thể nói rằng
thái độ chung của thế hệ trẻ đối
với ông như đối với một nhà văn
trào phúng xã hội là hoàn toàn
không có căn cứ. Ông không vẽ
bằng màu sắc những khuyết tật
xã hội của nước Nga (mà chắc
gì ông đã nhận thấy chúng). 

● Nhưng những bức biếm họa mà
ông tạo ra lại giống lạ lùng và
kinh khủng với hiện thực xung
quanh: sự sống động, sức thuyết
phục trong các bức vẽ của ông
đã che khuất đi sự thật không
nổi bật bằng và hút chặt con mắt
mê mẩn của độc giả.

f

g

Tiếng cười
Với nhiều sự phi lý lố bịch hiện ra nhan nhản trong
nhiều truyện và kịch khác, dưới ngòi bút mổ xẻ của
Gogol không còn là những thói hư tật xấu cá biệt
của những con người cá biệt nữa mà là những biểu
hiện khác nhau của một trạng thái trầm kha chung
của nhân thế mà Gogol gọi bằng nhiều tên – “sự
chết cứng của linh hồn”, “sự đánh mất tinh thần”,
“sự dập tắt hình ảnh Thượng Đế ở con người”,
thậm chí “sự hóa thú con người”. Khi nhà văn Nga
này tìm ra được nhan đề cho tác phẩmlớn nhất của
mình – Những linh hồn chết, ông đã tìm ra được
định thức đúng nhất cho đối tượng của tiếng cười
cay đắng, “tiếng cười qua nước mắt” nơi ông mà
những nhà phê bình cùng thời đại với ông còn xa
mới thấu hiểu.

Nhưng Gogol vẫn không phải là Kafka,
trong thế giới của ông có chỗ cho cả tiếng
cười đôn hậu, ấm áp mà ta không thể tìm
được ở Kafka. Cái khiến cho mọi độc giả
mẫn cảm phải kinh ngạc khi đọc Chiếc áo
khoác chính là năng lực của người viết đã
làm sống lại một cách tự nhiên một “linh
hồn chết”, đã biến hóa không khiên cưỡng
một hình biếm họa cứng nhắc thành một
chân dung sống động có chiều sâu tâm lý.

Tiếng cười

Con rối vô hồn hay là chiếc máy cạo
giấy Akaki Bashmachkin bắt đầu hóa
người từ lúc, do hoàn cảnh bắt buộc, y
bắt đầu phải chăm lo cho mình như
một con người không đồng nhất với
chức phận lục sự của mình.Toàn bộ
câu chuyện nhân vật này ban đầu bất
đắc dĩ, càng về sau càng thích thú lo
liệu, dành dụm chắt bóp để may sắm
cho mình một chiếc áo khoác mới
được kể với giọng văn đã đổi khác.
Tác giả với thái độ vẫn cười cợt,
nhưng đã cảm thông thương mến nói
về cái tình cảm mới mẻ lạ thường nảy
nở trong lòng nhân vật

g

THANKS