Giáo viên: NGUYỄN THỊ QUỲNH MAI

I- Mục tiêu:
1) Nắm được khái niệm Đại từ xưng hô.
2) Nhận biết được đại từ xưng hô tromg đoạn văn; bắt đầu biết
sử dụng đại từ xưng hô thích hợp trong một văn bản ngắn.
3- Giáo dục HS nói và viết đúng ngữ pháp trong xưng hô.

Khởi động

1. Thế nào là đại từ ?
Đại từ là từ dùng để xưng hô hay để thay thế danh từ, động từ,
tính từ (hoặc cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ) trong câu
cho khỏi lặp lại các từ ngữ ấy.

2. Gạch dưới các đại từ có trong mỗi câu sau:
- Tại đó, chúng tôi đã được đi thăm rất nhiều cảnh đẹp.
- Họ không phải là người ở địa phương này.

Thứ ba ngày 14 tháng 11 năm 2023
Luyện từ và câu
Tiết 21: Đại từ xưng hô

KHÁM PHÁ

I - Nhận xét
1. Trong số các từ xưng hô được in đậm dưới đây,
những từ nào chỉ người nói? Những từ nào chỉ người
nghe? Từ nào chỉ người hay vật được nhắc tới?
Ngày xưa có cô Hơ Bia đẹp nhưng rất lười, lại không
biết yêu quý cơm gạo. Một hôm, Hơ Bia ăn cơm để cơm đổ
vãi lung tung. Thấy vậy, cơm hỏi:
- Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị khinh rẻ chúng tôi
thế?
Hơ Bia giận dữ:
- Ta đẹp là do công cha công mẹ, chứ đâu nhờ các ngươi.
Nghe nói vậy, thóc gạo tức lắm. Đêm khuya, chúng rủ
nhau bỏ cả vào rừng.
Theo TRUYỆN CỔ Ê-ĐÊ

I - Nhận xét
1. Trong số các từ xưng hô được in đậm dưới đây, những từ
nào chỉ người nói? Những từ nào chỉ người nghe? Từ nào
chỉ người hay vật được nhắc tới?
Ngày xưa có cô Hơ Bia đẹp nhưng rất lười, lại không biết
yêu quý cơm gạo. Một hôm, Hơ Bia ăn cơm để cơm đổ vãi lung
tung. Thấy vậy, cơm hỏi:
- Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị khinh rẻ chúng tôi thế?
Hơ Bia giận dữ:
- Ta đẹp là do công cha công mẹ, chứ đâu nhờ các ngươi.
Nghe nói vậy, thóc gạo tức lắm. Đêm khuya, chúng rủ nhau
bỏ cả vào rừng.
Theo TRUYỆN CỔ Ê-ĐÊ

Ngày xưa có cô Hơ Bia đẹp nhưng rất lười, lại không biết
yêu quý cơm gạo. Một hôm, Hơ Bia ăn cơm để cơm đổ vãi
lung tung. Thấy vậy, cơm hỏi:
- Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị khinh rẻ chúng tôi thế?
Hơ Bia giận dữ:
- Ta đẹp là do công cha công mẹ, chứ đâu nhờ các ngươi.
Nghe nói vậy, thóc gạo tức lắm. Đêm khuya, chúng rủ
nhau bỏ cả vào rừng.

Theo TRUYỆN CỔ Ê-ĐÊ

Trong các từ in đậm:
Những từ chỉ người nói: chúng tôi; ta
Những từ chỉ người nghe: Chị; các ngươi
Từ chỉ người hay vật được nhắc tới: chúng

Đại từ xưng hô

Đại từ xưng
được
người
nói dùng để
Thếhô
nàolàlàtừđại
từ xưng
hô?
tự chỉ mình hay chỉ người khác khi giao tiếp.

Bài 2 : Theo em cách xưng hô của mỗi nhân vật trong
đoạn văn trên thể hiện thái độ của người nói như thế nào ?
Chị đẹp là nhờ cơm gạo, sao chị
khinh rẻ chúng tôi thế?
Thái độ tôn trọng, lịch sự.
Cơm
Ta đẹp là do công cha công mẹ,
chứ đâu nhờ các ngươi.

Hơ Bia

Thái độ kiêu căng, coi thường
người khác.

Bài 3. Tìm những từ em vẫn dùng để xưng hô:
Đối tượng

Gọi

Tự xưng

Với thầy, cô

thầy, cô

xưng là em, con

Với bố,mẹ

bố, ba, cha, tía,...
mẹ, má, bầm, …

xưng là con

Với anh,chị
Với em
Với bạn bè

anh, chị

xưng là em

em

xưng là anh (chị)

bạn, đằng ấy,
cậu …

xưng là tôi, tớ,
mình, …

Đểthể
thể
rõthứ
thứbậc,
bậc,
tuổitác,
tác,giới
tínhchúng
chúngta
*Để
Lưu
ýhiện
:hiện
Đạirõtừ
xưng
hôtuổi
thể
hiện
ởgiới
3 tính
ngôi:
ta dùng
số từ
đạixưng
từ xưng
hô nào?
dùng
mộtmột
số đại
hô: ông,
bà, anh, chị, em,
cháu, thầy, bạn, …
Chỉ người nói ( ngôi thứ
tôi, chúng tôi, ta, tớ, …
nhất)
cậu, bạn, mày, chúng mày,
Chỉ người nghe (ngôi thứ hai)
…
Chỉ người, vật được nhắc tới
nó, chúng, hắn, …
(ngôi thứ ba)
KhiKhi
xưng
xưng
hô,hô,
để cần
thể hiện
chú ýđúng
chọnmối
từ cho
quan
lịch
hệsự,
giữa
thểmình
hiện
với
đúng
người
mối quan
nghe hệ
và giữa
ngườimình
đượcvớinhắc
người
tới nghe
ta cần
và người
chú ý
điều
đượcgì?
nhắc tới.

II - Ghi nhớ
1. Đại từ xưng
hô
là
từ
được
người
nói
dùng
để
tự
Đại từ xưng hô là từ như thế nào?
chỉ mình hay chỉ người khác khi giao tiếp: tôi,
chúng tôi; mày, chúng mày; nó, chúng nó, …
2. Bên cạnh các từ nói trên, người Việt Nam còn
tiếp, người Việt Nam còn dùng những
dùngTrong
nhiềugiao
danh
từ chỉ người làm đại từ xưng hô
danh từ chỉ người làm đại từ xưng hô nào để thể hiện
đểrõthể
thứtác,
bậc,
tác, giới tính: ông, bà,
thứhiện
bậc,rõ
tuổi
giớituổi
tính?
anh, chị, em, cháu, thầy, bạn,…
3. Khi xưng hô, cần chú ý chọn từ cho lịch sự, thể
xưng
cần cóhệthái
độ mình
như thế
nào?
hiện Khi
đúng
mốihôquan
giữa
với
người nghe
và người được nhắc tới.

III – Luyện tập
Bài 1: Tìm các đại từ xưng hô và nhận xét về
thái độ, tình cảm của nhân vật khi dùng mỗi đại từ
trong đoạn văn sau:
Trời mùa thu mát mẻ. Trên bờ sông, một con rùa đang cố
sức tập chạy. Một con thỏ thấy thế liền mỉa mai:
- Đã gọi là chậm như rùa mà cũng đòi tập chạy à!
Rùa đáp:
- Anh đừng giễu tôi! Anh với tôi thử chạy thi coi ai hơn!
Thỏ ngạc nhiên:
- Rùa mà dám chạy thi với thỏ sao? Ta chấp chú em một
nửa đường đó.
Theo La Phông-ten

NHẬN XẾT
VỀ THÁI ĐỘ

Thỏ xưng là ta ,
gọi rùa là chú em
Thể hiện thái độ kiêu căng,
coi thường rùa

Rùa xưng là tôi ,
anh
gọi thỏ là
Thể hiện thái độ tôn trọng,
lịch sự với thỏ

Bài 2: Chọn các đại từ xưng hô tôi, nó, chúng ta thích hợp với
mỗi ô trống :
Bồ Chao hốt hoảng kể với các bạn:
và Tu Hú đang bay dọc một con sông lớn, chợt Tu Hú gọi:
“Kìa cái cột chống trời.”
ngước nhìn lên. Trước mắt là những ống
thép dọc ngang nối nhau chạy vút tận mây xanh.
tựa như một cái
cầu xe lửa đồ sộ không phải bắc ngang sông, mà dựng đứng trên trời
cao.
Thấy vậy, Bồ Các mới à lên một tiếng rồi thong thả nói:
cũng từng bay qua cái trụ đó. cao hơn tất cả những ống
khói, những cột buồm, cột điện mà
thường gặp. Đó là trụ điện
cao thế mới được xây dựng.
Mọi người hiểu rõ sự thực, sung sướng thở phào. Ai nấy cười
to vì thấy Bồ Chao đã quá sợ sệt.

Vậy đoạn văn cho biết có những nhân vật nào?
Bồ Chao

Tu Hú

Bồ Các và các bạn

Bài 2: Chọn các đại từ xưng hô tôi, nó, chúng ta thích
hợp với mỗi chỗ trống trong đoạn văn sau :
Bồ Chao hốt hoảng kể với các bạn:
và Tu Hú đang bay dọc một con sông lớn,
Tôi
1
chợt Tu Hú gọi: “Kìa cái cột chống
trời. ”
ngước
2
Tôi
nhìn lên. Trước mắt là những ống thép dọc ngang
nối nhau
tựa như một cái
Nó
3 chạy vút tận mây xanh.
cầu xe lửa đồ sộ không phải bắc ngang sông, mà
dựng đứng trên trời cao.
Thấy vậy, Bồ Các mới à lên một tiếng rồi thong
Nó
Tôi
4 nói:
5
thả
chúng
6 ta
cũng từng bay qua cái trụ đó.
cao hơn tất
cả những ống khói, những cột buồm, cột điện mà
thường gặp. Đó là trụ điện cao thế mới được
xây dựng.

VẬN DỤNG

TRÒ CHƠI

Chọn A, B hay C?
a) Các từ: tôi, mình, tớ, cô, bác,… dùng chỉ
người nào dưới đây:
A. Người nói
B. Người nghe
C. Cả A và B

Chọn A, B hay C?
b) Các từ: bạn, cậu, bố, mẹ, ông,… dùng chỉ
người nào dưới đây?
A. Người nói
B. Người nghe
C. Người được nhắc đến

Chọn A, B hay C?
c) Các từ: chúng tôi, chúng mình,… dùng chỉ
người nào dưới đây?
A. Người nói
B. Người được nhắc đến
C. Cả A và B

II - Ghi nhớ
1. Đại từ xưng hô là từ được người nói dùng để tự
chỉ mình hay chỉ người khác khi giao tiếp: tôi,
chúng tôi; mày, chúng mày; nó, chúng nó, …
2. Bên cạnh các từ nói trên, người Việt Nam còn
dùng nhiều danh từ chỉ người làm đại từ xưng hô
để thể hiện rõ thứ bậc, tuổi tác, giới tính: ông, bà,
anh, chị, em, cháu, thầy, bạn,…
3. Khi xưng hô, cần chú ý chọn từ cho lịch sự, thể
hiện đúng mối quan hệ giữa mình với người nghe
và người được nhắc tới.

DẶN DÒ
- Học thuộc ghi nhớ
- Chuẩn bị bài: Quan hệ từ