KHỞI ĐỘNG
Câu tục ngữ: “Ở hiền gặp lành” khuyên chúng ta điều gì?

Khuyên chúng ta sống hiền lành, nhân hậu, vì sống như vậy sẽ gặp những điều tốt lành, may mắn.
Thứ năm ngày 15 tháng 9 năm 2021

Luyện từ và câu

Dấu hai chấm
Luyện từ và câu

Dấu hai chấm

I. Nhận xét

Trong các câu văn, câu thơ sau đây, dấu hai chấm có tác dụng gì?
Chủ tịch Hồ Chí Minh nói : “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”. Nguyện vọng đó chi phối mọi ý nghĩ và hành động trong suốt cuộc đời của Người.

_(Theo Trường Chinh)_
Chủ tịch Hồ Chí Minh nói : “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”. Nguyện vọng đó chi phối mọi ý nghĩ và hành động trong suốt cuộc đời của Người.

_(Theo Trường Chinh)_

Phần đằng sau dấu hai chấm có ý nghĩa gì ?

A. Không có ý nghĩa gì.

B. Lời nói của chủ tịch Hồ Chí Minh.

C. Liệt kê những nguyện vọng của chủ tịch Hồ Chí Minh.

D. Phần thừa ra trong câu.

?
Chủ tịch Hồ Chí Minh nói : “ Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”. Nguyện vọng đó chi phối mọi ý nghĩ và hành động trong suốt cuộc đời của Người.

_(Theo Trường Chinh)_

Dấu hai chấm: báo hiệu bộ phận đứng sau là lời nói của nhân vật, dùng phối hợp với dấu ngoặc kép.

: “

”
b) Tôi xoè cả hai càng ra, bảo Nhà Trò :

- Em đừng sợ. Hãy trở về cùng với tôi đây.

_Tô Hoài _
b) Tôi xoè cả hai càng ra, bảo Nhà Trò :

- Em đừng sợ. Hãy trở về cùng với tôi đây.

_Tô Hoài _

Câu được trích phía sau dấu hai chấm mang ý nghĩa gì?

?

Lời nói của Nhà Trò

Lời nói của Dế Mèn
b) Tôi xoè cả hai càng ra, bảo Nhà Trò :

- Em đừng sợ. Hãy trở về cùng với tôi đây.

_Tô Hoài _

Dấu hai chấm: báo hiệu bộ phận đứng sau là lời nói của nhân vật, dùng phối hợp với dấu gạch đầu dòng.
c) Bà thương không muốn bán

Bèn thả vào trong chum.
Rồi bà lại đi làm

Đến khi về thấy lạ :

Sân nhà sao sạch quá

Đàn lợn đã được ăn

Cơm nước nấu tinh tươm

Vườn rau tươi sạch cỏ.

_ Phan Thị Thanh Nhàn _
c) Bà thương không muốn bán

Bèn thả vào trong chum.
Rồi bà lại đi làm

Đến khi về thấy lạ :

Sân nhà sao sạch quá

Đàn lợn đã được ăn

Cơm nước nấu tinh tươm

Vườn rau tươi sạch cỏ.

_ Phan Thị Thanh Nhàn _

Đằng sau dấu hai chấm là phần liệt kê những điều lạ gì diễn ra trong nhà bà cụ?

1. Bà lại đi làm.

2. Cơm nước tinh tươm.

3. Sân nhà sạch.

4. Con ốc được thả vào chum.

5. Vườn rau sạch cỏ.

6. Đàn lợn được ăn.

7. Bà thương ốc không bán.

?
c) Bà thương không muốn bán

Bèn thả vào trong chum.
Rồi bà lại đi làm

Đến khi về thấy lạ :

Sân nhà sao sạch quá

Đàn lợn đã được ăn

Cơm nước nấu tinh tươm

Vườn rau tươi sạch cỏ.

_ Phan Thị Thanh Nhàn _

Dấu hai chấm: báo hiệu bộ phận đứng sau là lời giải thích cho bộ phận đứng trước.

lạ :
b) Tôi xoè cả hai càng ra, bảo Nhà Trò:

- Em đừng sợ. Hãy trở về cùng với tôi đây.

c) …………….

Đến khi về thấy lạ:

Sân nhà sao sạch quá

Đàn lợn đã được ăn

Cơm nước nấu tinh tươm

Vườn rau tươi sạch cỏ.

- Dấu hai chấm cho biết phần sau là lời nói của Bác Hồ (ở đây dấu hai chấm được dùng phối hợp với dấu ngoặc kép).

a) Chủ tịch Hồ Chí Minh nói : “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”. ...

- Dấu hai chấm cho biết câu sau là lời nói của Dế Mèn (ở đây dấu hai chấm phối hợp với dấu gạch đầu dòng).

- Dấu hai chấm cho biết bộ phận đi sau là lời giải thích những điều kì lạ mà bà cụ thấy khi về nhà.
1. Dấu hai chấm báo hiệu bộ phận câu đứng sau nó là lời nói của một nhân vật hoặc lời giải thích cho bộ phận đứng trước.

* Khi báo hiệu lời nói của nhân vật, dấu hai chấm được dùng phối hợp với dấu ngoặc kép hay dấu gạch đầu dòng.
II. Ghi nhớ
Trong các câu sau, mỗi dấu hai chấm có tác dụng gì?

a) Tôi thở dài :

- Còn đứa bị điểm không, nó tả thế nào?

- Nó không tả, không viết gì hết. Nó nộp giấy trắng cho cô. Hôm trả bài, cô giận lắm. Cô hỏi : “Sao trò không chịu làm bài?”

_Theo Nguyễn Quang Sáng_

III. Luyện tập
Tôi thở dài :

- Còn đứa bị điểm không, nó tả thế nào?

Tác dụng của dấu hai chấm:

Báo hiệu bộ phận đứng sau là lời nói của nhân vật “tôi” (phối hợp với dấu gạch đầu dòng)
- Nó không tả, không viết gì hết. Nó nộp giấy trắng cho cô. Hôm trả bài, cô giận lắm. Cô hỏi : “Sao trò không chịu làm bài?”

Tác dụng của dấu hai chấm:

Báo hiệu bộ phận đứng sau là câu hỏi của cô giáo (phối hợp với dấu ngoặc kép)
Trong các câu sau, mỗi dấu hai chấm có tác dụng gì?

III. Luyện tập

b) Dưới tầm cánh chú bây giờ là lũy tre xanh rì rào trong gió, là bờ ao với những khóm khoai nước rung rinh. Rồi những cảnh tuyệt đẹp của đất nước hiện ra : đồng với những đàn trâu thung thăng gặm cỏ; dòng sông với những đoàn thuyền ngược xuôi.

_Theo Nguyễn Thế Hội_
Rồi những cảnh tuyệt đẹp của đất nước hiện ra : đồng với những đàn trâu thung thăng gặm cỏ; dòng sông với những đoàn thuyền ngược xuôi.

Tác dụng của dấu hai chấm:

Báo hiệu bộ phận đứng sau là lời giải thích cho bộ phận đứng trước (những cảnh gì là cảnh tuyệt đẹp của đất nước)
Câu văn

Tác dụng của dấu hai chấm
Báo hiệu bộ phận đứng sau là lời nói của nhân vật “tôi” (phối hợp với dấu gạch đầu dòng)

Báo hiệu bộ phận đứng sau là câu hỏi của cô giáo (phối hợp với dấu ngoặc kép)

Báo hiệu bộ phận đứng sau là lời giải thích cho bộ phận đứng trước (những cảnh gì là cảnh tuyệt đẹp của đất nước)

Tôi thở dài :

- Còn đứa bị điểm không, nó tả thế nào?

Cô hỏi: “Sao trò không chịu làm bài?”

Rồi những cảnh tuyệt đẹp của đất nước hiện ra: cánh đồng với những đàn trâu thung thăng gặm cỏ; dòng sông với những đoàn thuyền ngược xuôi.
Bài 2.

Viết một đoạn văn theo truyện _Nàng tiên Ốc_, trong đó có ít nhất hai lần dùng dấu hai chấm:

- Một lần, dấu hai chấm dùng để giải thích.

- Một lần, dấu hai chấm dùng để dẫn lời nhân vật.

Mẫu 1 Bà lão liền chạy nhanh đến bên chum nước, cầm lấy vỏ ốc rồi đập tan ra thành từng mảnh. Nghe tiếng động, nàng tiên vội vàng quay lại chum nước để ẩn mình vào ốc. Nhưng đã quá muộn: vỏ ốc đã không còn nữa. Bà cụ ôm chầm lấy nàng tiên, nói: - Con gái! Con hãy ở lại đây với mẹ".
Mẫu 2

Ngày xưa ở một ngôi làng nọ có bà lão nghèo sinh sống, làm nghề mò cua bắt ốc. Một hôm, bà bắt được một con ốc đẹp vô cùng Bà nói :"Ồ! Đẹp quá". Bà âu yếm vừa vuốt ve ốc và nói :"Ốc ơi, mày ở với tao nhé!". Rồi bà để ốc vào trong chum. Một hôm đi làm về, bà thấy lạ quá, sân nhà sao sạch sẽ, đàn lợn đã được ăn, cơm nước nấu tinh tươm, vườn rau tươi sạch cỏ. Một hôm bà phát hiện ra ốc là một cô gái xinh đẹp liền đập vỡ vỏ ốc để cô gái sống cùng với mình.
Dặn dò:

- Hoàn thành bài tập 2 phần Luyện tập vào vở.

- Chuẩn bị tiết sau: Từ đơn và từ phức Chào tạm biệt. Chúc các em học tốt.