Luyện từ và câu
Dấu hai chấm

Khởi động

Trong các từ ngữ sau, từ nào
thể hiện lòng nhân hậu,
tình cảm yêu thương đồng loại.
chăm chỉ, hào hiệp
thương mến, yêu quý
siêng năng, lười biếng

Trong các từ ngữ sau, từ nào
trái nghĩa với yêu thương.
dũng cảm, hào hiệp
độc ác, tàn bạo
che chở, yêu quý

KHÁM PHÁ

I. NHẬN XÉT
Trong các câu văn, câu thơ sau đây, dấu hai chấm có tác dụng gì?
a. Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là
làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào
ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành.” Nguyện vọng đó chi phối
mọi ý nghĩ và hành động trong suốt cuộc đời của Người.
Theo Trường Chinh
b. Tôi xòe cả hai càng ra, bảo Nhà Trò:
- Em đừng sợ. Hãy trở về cùng với tôi đây.
Tô Hoài
c.
Bà thương không muốn bán
            Bèn thả vào trong chum.
            Rồi bà lại đi làm
            Đến khi về thấy lạ:
            Sân nhà sao sạch quá
            Đàn lợn đã được ăn
            Cơm nước nấu tinh tươm
            Vườn rau tươi sạch cỏ.
                                Phan Thị Thanh Nhàn

Tác dụng của dấu hai chấm

Câu có dấu hai chấm

Báo hiệu bộ
phận đứng sau
là lời giải thích
cho bộ phận
đứng trước

a. Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Tôi chỉ có
một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là
làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân
ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng
có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học
hành.”

Báo hiệu bộ phận
đứng sau là lời
nói của nhân vật
( Dùng phối hợp
với dấu gạch đầu
dòng)

X

b. Tôi xòe cả hai càng ra, bảo Nhà Trò :
- Em đừng sợ. Hãy trở về cùng với tôi
đây.
c.
Bà thương không muốn bán
            Bèn thả vào trong chum.
            Rồi bà lại đi làm
            Đến khi về thấy lạ :
            Sân nhà sao sạch quá
            Đàn lợn đã được ăn
            Cơm nước nấu tinh tươm
            Vườn rau tươi sạch cỏ.

Báo hiệu bộ
phận đứng sau
là lời nói của
nhân vật ( Dùng
phối hợp với
dấu ngoặc kép)

X
X

II. GHI NHỚ:

1. Dấu hai chấm báo hiệu bộ phận
câu đứng sau nó là lời nói của một
nhân vật hoặc là lời giải thích cho
bộ phận đứng trước.
2. Khi báo hiệu lời nói của nhân
vật, dấu hai chấm được dùng phối
hợp với dấu ngoặc kép hay dấu
gạch đầu dòng.

LUYỆN TẬP

III. LUYỆN TẬP
1. Trong các câu sau, mỗi dấu hai chấm có tác dụng gì?
a. Tôi thở dài:
- Còn đứa bị điểm không, nó tả thế nào?
- Nó không tả, không viết gì hết. Nó nộp giấy trắng cho cô. Hôm
trả bài, cô giận lắm. Cô hỏi: “Sao trò không chịu làm bài?”
Theo NGUYỄN QUANG SÁNG
b. Dưới tầm cánh chú chuồn chuồn bây giờ là luỹ tre xanh rì rào trong
gió, là bờ ao với những khóm khoai nước rung rinh. Rồi những cảnh
tuyệt đẹp của đất nước hiện ra: cánh đồng với những đàn trâu thung
thăng gặm cỏ; dòng sông với những đoàn thuyền ngược xuôi.
Theo NGUYỄN THẾ HỘI

III. LUYỆN TẬP
1. Trong các câu sau, mỗi dấu hai chấm có tác dụng gì?
Câu văn
Tôi thở dài :
- Còn đứa bị điểm không, nó tả thế
nào?
Cô hỏi: “Sao trò không chịu làm bài?”
Rồi những cảnh tuyệt đẹp của đất
nước hiện ra : cánh đồng với những
đàn trâu thung thăng gặm cỏ; dòng
sông với những đoàn thuyền ngược
xuôi.

Tác dụng của dấu hai chấm
Báo hiệu bộ phận đứng sau
là lời nói của nhân vật “tôi”

Báo hiệu bộ phận đứng sau
là câu hỏi của cô giáo
Báo hiệu bộ phận đứng sau
là lời giải thích cho bộ phận
đứng trước

VẬN DỤNG

2. Viết một đoạn văn theo truyện Nàng tiên ốc, trong đó có
ít nhất hai lần dùng dấu hai chấm:
- Một lần, dấu hai chấm dùng để giải thích.
- Một lần, dấu hai chấm dùng để dẫn lời nhân vật.
Ví dụ:
Bà lão nhẹ nhàng bước nhanh đến chum nước cầm chiếc vỏ ốc lên
và đập vỡ. Nàng tiên ốc giật mình, định chạy nhanh đến chum nước
nhưng đã muộn : chiếc vỏ ốc xanh biêng biếc đã vỡ. Bà lão ôm lấy
nàng dịu dàng nói :
- Con hãy ở đây với mẹ!
Từ đó, bà lão và nàng tiên ốc sống hạnh phúc bên nhau.
 Dấu hai chấm đầu báo hiệu bộ phận đứng sau là lời giải thích
cho bộ phận đứng trước “đã muộn”.
 Dấu hai chấm sau (phối hợp với dấu gạch đầu dòng) báo hiệu bộ
phận đứng sau là lời bà lão nói với nàng tiên ốc.

Tạm
Chào

Biệt

Các
em