Câu tục ngữ: “Ở hiền gặp lành”
khuyên chúng ta điều gì?
Khuyên chúng ta sống hiền lành, nhân hậu, vì
sống như vậy sẽ gặp những điều tốt lành, may
mắn.

Luyện từ và câu
Dấu hai chấm

I. Nhận xét
Trong các câu văn, câu thơ sau đây, dấu hai
chấm có tác dụng gì?

Chủ tịch Hồ Chí Minh nói : “Tôi chỉ có một
sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho
nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn
toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc,
ai cũng được học hành”. Nguyện vọng đó chi
phối mọi ý nghĩ và hành động trong suốt cuộc
đời của Người.
(Theo Trường Chinh)

Chủ tịch Hồ Chí Minh nói : “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham
muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta
được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai
cũng được học hành”. Nguyện vọng đó chi phối mọi ý nghĩ và
hành động trong suốt cuộc đời của Người.

?

Phần đằng sau dấu hai chấm có ý nghĩa gì ?

(Theo Trường Chinh)

A. Không có ý nghĩa gì.
B. Lời nói của chủ tịch Hồ Chí Minh.
C. Liệt kê những nguyện vọng của chủ tịch Hồ Chí Minh.
D. Phần thừa ra trong câu.

Chủ tịch Hồ Chí Minh nói ::“ “ Tôi chỉ có một sự ham
muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn
độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có
”
cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”.
Nguyện vọng đó
chi phối mọi ý nghĩ và hành động trong suốt cuộc đời của
Người.
(Theo Trường Chinh)
Dấu hai chấm: báo hiệu bộ phận đứng sau là lời nói
của nhân vật, dùng phối hợp với dấu ngoặc kép.

b) Tôi xoè cả hai càng ra, bảo Nhà Trò :
- Em đừng sợ. Hãy trở về cùng với tôi đây.
Tô Hoài

b) Tôi xoè cả hai càng ra, bảo Nhà Trò :
- Em đừng sợ. Hãy trở về cùng với tôi đây.
Tô Hoài

?

Câu được trích phía sau dấu
hai chấm mang ý nghĩa gì? 

Lời nói của Nhà Trò
Lời nói của Dế Mèn

b) Tôi xoè cả hai càng ra, bảo Nhà Trò :
- Em đừng sợ. Hãy trở về cùng với tôi đây.
Tô Hoài
Dấu hai chấm: báo hiệu bộ phận đứng sau là lời nói
của nhân vật, dùng phối hợp với dấu gạch đầu dòng.

c) Bà thương không muốn
bán
Bèn thả vào trong chum.
Rồi bà lại đi làm
Đến khi về thấy lạ :
Sân nhà sao sạch quá
Đàn lợn đã được ăn
Cơm nước nấu tinh tươm
Vườn rau tươi sạch cỏ.
Phan Thị Thanh Nhàn

?

c) Bà thương không
muốn bán
Bèn thả vào trong chum.
Rồi bà lại đi làm
Đến khi về thấy lạ :
Sân nhà sao sạch quá
Đàn lợn đã được ăn
Cơm nước nấu tinh tươm
Vườn rau tươi sạch cỏ.
Phan Thị Thanh Nhàn

Đằng sau dấu hai chấm là
phần liệt kê những điều lạ gì diễn
ra trong nhà bà cụ?
1. Bà lại đi làm.
2. Cơm nước tinh tươm.
3. Sân nhà sạch.
4. Con ốc được thả vào chum.
5. Vườn rau sạch cỏ.
6. Đàn lợn được ăn.
7. Bà thương ốc không bán.

c) Bà thương không muốn
bán
Bèn thả vào trong chum.

Dấu hai chấm: báo hiệu

Rồi bà lại đi làm lạ :
bộ phận đứng sau là lời
Đến khi về thấy lạ :
giải thích cho bộ phận
Sân nhà sao sạch quá
Đàn lợn đã được ăn
đứng trước.
Cơm nước nấu tinh tươm
Vườn rau tươi sạch cỏ.
Phan Thị Thanh Nhàn

a) Chủ tịch Hồ Chí Minh nói : “Tôi
chỉ có một sự ham muốn, ham
muốn tột bậc, là làm sao cho nước
ta hoàn toàn độc lập, dân ta được
hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng
có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được
học hành”. ...

- Dấu hai chấm cho biết phần sau là lời
nói của Bác Hồ (ở đây dấu hai chấm
được dùng phối hợp với dấu ngoặc kép).

b) Tôi xoè cả hai càng ra, bảo Nhà Trò:
- Em đừng sợ. Hãy trở về cùng với tôi đây.

- Dấu hai chấm cho biết câu sau là lời nói
của Dế Mèn (ở đây dấu hai chấm phối
hợp với dấu gạch đầu dòng).

c) …………….
Đến khi về thấy lạ:
Sân nhà sao sạch quá
Đàn lợn đã được ăn
Cơm nước nấu tinh tươm
Vườn rau tươi sạch cỏ.

- Dấu hai chấm cho biết bộ phận đi sau là
lời giải thích những điều kì lạ mà bà cụ
thấy khi về nhà.

II. Ghi nhớ

1. Dấu hai chấm báo hiệu bộ phận
câu đứng sau nó là lời nói của một
nhân vật hoặc lời giải thích cho bộ
phận đứng trước.
2. Khi báo hiệu lời nói của nhân vật,
dấu hai chấm được dùng phối hợp với
dấu ngoặc kép hay dấu gạch đầu
dòng.

III. Luyện tập
Trong các câu sau, mỗi dấu hai chấm có tác
dụng gì?
a) Tôi thở dài :
- Còn đứa bị điểm không, nó tả thế nào?
- Nó không tả, không viết gì hết. Nó n ộp gi ấy
trắng cho cô. Hôm trả bài, cô giận l ắm. Cô h ỏi : “Sao
trò không chịu làm bài?”
Theo Nguyễn Quang Sáng

Tôi thở dài :
- Còn đứa bị điểm không, nó tả thế nào?
Tác dụng của dấu hai chấm:
Báo hiệu bộ phận đứng sau là lời
nói của nhân vật “tôi” (phối hợp với
dấu gạch đầu dòng)

- Nó không tả, không viết gì hết. Nó nộp giấy
trắng cho cô. Hôm trả bài, cô giận lắm. Cô hỏi :
“Sao trò không chịu làm bài?”
Tác dụng của dấu hai chấm:
Báo hiệu bộ phận đứng sau là câu
hỏi của cô giáo (phối hợp với dấu
ngoặc kép)

III. Luyện tập
Trong các câu sau, mỗi dấu hai chấm có tác
dụng gì?
b) Dưới tầm cánh chú bây giờ là lũy tre xanh rì rào
trong gió, là bờ ao với những khóm khoai n ước
rung rinh. Rồi những cảnh tuyệt đẹp của đ ất n ước
hiện ra : đồng với những đàn trâu thung thăng
gặm cỏ; dòng sông với những đoàn thuyền ng ược
xuôi.
Theo Nguyễn Thế Hội

Rồi những cảnh tuyệt đẹp của đất nước hiện
ra : đồng với những đàn trâu thung thăng gặm
cỏ; dòng sông với những đoàn thuyền ngược
xuôi.
Tác dụng của dấu hai chấm:
Báo hiệu bộ phận đứng sau là lời
giải thích cho bộ phận đứng trước
(những cảnh gì là cảnh tuyệt đẹp
của đất nước)

Câu văn

Tác dụng của dấu hai chấm

Báo hiệu bộ phận đứng sau là
Tôi thở dài :
lời nói của nhân vật “tôi”
- Còn đứa bị điểm không, nó tả thế
(phối hợp với dấu gạch đầu
nào?
dòng)
Cô hỏi: “Sao trò không chịu làm bài?”

Báo hiệu bộ phận đứng sau là
câu hỏi của cô giáo (phối hợp
với dấu ngoặc kép)

Rồi những cảnh tuyệt đẹp của đất
nước hiện ra: cánh đồng với những
đàn trâu thung thăng gặm cỏ; dòng
sông với những đoàn thuyền ngược
xuôi.

Báo hiệu bộ phận đứng sau là
lời giải thích cho bộ phận
đứng trước (những cảnh gì là
cảnh tuyệt đẹp của đất nước)

Bài 2.
Viết một đoạn văn theo truyện
Nàng tiên Ốc, trong đó có ít nhất
hai lần dùng dấu hai chấm:
- Một lần, dấu hai chấm dùng để
giải thích.
- Một lần, dấu hai chấm dùng để
dẫn lời nhân vật.

Mẫu 1
Bà lão liền chạy nhanh đến bên chum nước, cầm lấy vỏ ốc rồi đập tan ra thành
từng mảnh. Nghe tiếng động, nàng tiên vội vàng quay lại chum nước để ẩn mình
vào ốc. Nhưng đã quá muộn: vỏ ốc đã không còn nữa.
Bà cụ ôm chầm lấy nàng tiên, nói:
- Con gái! Con hãy ở lại đây với mẹ".
Mẫu 2
Ngày xưa ở một ngôi làng nọ có bà lão nghèo sinh sống, làm nghề mò
cua bắt ốc. Một hôm, bà bắt được một con ốc đẹp vô cùng Bà nói :"Ồ! Đẹp
quá". Bà âu yếm vừa vuốt ve ốc và nói :"Ốc ơi, mày ở với tao nhé!". Rồi bà để
ốc vào trong chum. Một hôm đi làm về, bà thấy lạ quá, sân nhà sao sạch sẽ, đàn
lợn đã được ăn, cơm nước nấu tinh tươm, vườn rau tươi sạch cỏ. Một hôm bà
phát hiện ra ốc là một cô gái xinh đẹp liền đập vỡ vỏ ốc để cô gái sống cùng với
mình.

- Hoàn thành bài tập 2 phần Luyện
tập vào vở.
- Chuẩn bị tiết sau: Từ đơn và từ phức